🕷️ Crawler Inspector

URL Lookup

Direct Parameter Lookup

Raw Queries and Responses

1. Shard Calculation

Query:

Response:

Calculated Shard: 152 (from laksa087)

2. Crawled Status Check

Query:

curl -X POST \
  'http://laksa152.int.ahrefs:8124/' \
  -H 'Content-Type: text/plain' \
  -H 'X-ClickHouse-Database: crawler3' \
  -H 'Authorization: Basic YXBpOg==' \
  -d 'SELECT getAhrefsURLFromUnparsed(src_unparsed) AS found_url, ifNull(toUnixTimestamp(download_stamp), 0) AS crawl_time, ifNull(toUnixTimestamp(props_url_first_seen), 0) AS first_indexed_time, download_http_code AS http_code, src_unparsed AS src_unparsed, src_root_hash AS src_root_hash, history_drop_reason AS history_drop_reason, meta_title AS meta_title, meta_descriptions AS meta_descriptions, attrs_boilerpipe_text AS attrs_boilerpipe_text, attrs_markdown AS attrs_markdown, attrs_readable_markdown AS attrs_readable_markdown, meta_canonical AS meta_canonical FROM crawler3.page_info_local FINAL PREWHERE (src_root_hash, src_unparsed) IN ((getAhrefsRootHashFromUnparsed(getAhrefsUnparsedNoserviceFromURL(\'https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan\')), getAhrefsUnparsedNoserviceFromURL(\'https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan\'))) FORMAT JSONEachRow'

Response:

{"found_url":"https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan","crawl_time":1770785705,"first_indexed_time":1430760830,"http_code":200,"src_unparsed":"org,wikipedia!ms,\/wiki\/Labuan s443","src_root_hash":"17790707453426894952","history_drop_reason":null,"meta_title":"Labuan - Wikipedia Bahasa Melayu, ensiklopedia bebas","meta_descriptions":[],"attrs_boilerpipe_text":"Labuan\nWilayah Persekutuan\nWilayah Persekutuan Labuan\nTranskripsi Lain-lain\n • \nJawi\nلابوان\n‎\n • \nCina\n纳闽\nDari atas, kiri ke kanan:\nKompleks Labuan Taman Kewangan,\nTanah Perkuburan Perang Labuan\n,\nLapangan Terbang Labuan\n, dan Terminal Feri Antarabangsa Labuan\nBendera\nMohor\nNama panggilan:\nPulau Mutiara Borneo\n \n \nLabuan\ndi\n \n \nMalaysia\nKoordinat:\n5°19′13.16″U\n115°12′40.42″T\n \/ \n5.3203222°U 115.2112278°T\nNegara\nMalaysia\nIbu kota\nBandar Victoria\nPentadbiran\n • Jenis\nPemerintahan persekutuan\ndengan\nkerajaan tempatan\n • Badan\nPerbadanan Labuan\n • Pengerusi\nAnifah Aman\nKeluasan\n • Jumlah\n91 km\n2\n(35 batu persegi)\nAras tertinggi\n(\nBukit Kubong\n)\n94 m (308 ft)\nPenduduk\n \n(2020)\n • Jumlah\n95,120\n • Kepadatan\n1,038\/km\n2\n(2,690\/batu persegi)\nIndeks Pembangunan Manusia\n • IPM (2023)\n0.843 (\ntinggi\n) (\nke-3\n)\nZon waktu\nUTC+8\n(\nMST\n)\nKod kawasan\n087\nPendaftaran kenderaan\nL\nSL\n(sebelum menjadi WP)\nMin waktu suria\nUTC+06:46:40\nLaman sesawang\nwww.pl.gov.my\nLabuan\n, atau nama rasminya\nWilayah Persekutuan Labuan\nmerupakan sebuah\nWilayah Persekutuan\ndi\nMalaysia\n. Wilayah ini merangkumi keseluruhan pulau Labuan yang mempunyai keluasan 91.64 km\n2\n, dan enam pulau kecil di luar perairan negeri\nSabah\ndi Malaysia Timur. Pulau Labuan terletak sekitar 10 km dari pantai Sabah, dua jam setengah penerbangan dari\nKuala Lumpur\n, dan sekitar 30 km dari pantai\nBrunei\n. Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pantai pada 1990 dan pelabuhan bebas cukai sejak 1956. Labuan mempunyai pelabuhan yang dalam dan besar, yang merupakan punca asal namanya\npelabuhan\natau \"Labuhan\". Pusat pentadbiran bagi Labuan ialah\nBandar Victoria\n, yang terkenal sebagai\npusat kewangan luar pesisir\nyang menawarkan perkhidmatan dan perniagaan antarabangsa sejak 1990, serta menjadi hab sokongan luar pesisir bagi aktiviti minyak dan gas serantau.\nSejarah Labuan\nTentera laut British mengelilingi pekarangan istana Sultan Brunei semasa Perjanjian Labuan 1846.\nBendera British dinaikkan di Labuan pada 24 Disember 1846.\nSelama tiga abad sejak abad ke-15, Pulau Labuan merupakan sebahagian dari\nKesultanan Brunei\n.\n[\n1\n]\n[\n2\n]\nPada 1775, Labuan telah diduduki sementara oleh\nSyarikat Hindia Timur Inggeris\nsetelah kekalahan mereka di\nPulau Balambangan\n.\nSultan Omar Ali Saifuddien I\n, Sultan Brunei cuba mendapatkan sokongan syarikat itu terhadap penceroboh Sulu dengan menawarkan pulau Labuan sebagai alternatif kepada pulau Balambangan, namun syarikat itu sebaliknya cuba menduduki Balambangan buat kali kedua dan gagal. Penawaran semula Labuan oleh baginda Sultan kepada syarikat itu tidak menyebabkan penubuhan mana-mana penempatan tetap British di pulau itu.\n[\n10\n]\nLabuan mula menarik semula perhatian British pada abad ke-19, apabila Kapten\nRodney Mundy\ntelah memperoleh pulau itu bagi pihak\nBritish\nmelalui Perjanjian Labuan yang dimeterai bersama\nSultan Omar Ali Saifuddin II\npada 18 Disember 1846.\n[\n11\n]\nRodney Mundy telah membawa\nPengiran Momin\nbagi menyaksikan penyerahan pulau itu kepada kerajaan British pada 24 Disember 1846.\n[\n12\n]\nBeberapa sumber menyatakan bahawa Sultan telah diugut oleh tentera British yang akan menyerang istana Sultan jika baginda enggan menandatangani perjanjian itu, dan terdapat juga sumber lain yang mengatakan bahawa penyerahan pulau itu merupakan ganjaran kepada British atas bantuan mereka memerangi lanun.\n[\n3\n]\n[\n13\n]\n[\n14\n]\nAntara sebab utama penyerahan Labuan kepada British ialah keinginan British untuk membina pengkalan tentera laut bagi melindungi kepentingan komersial mereka di rantau ini dan menyekat kegiatan lanun di\nLaut China Selatan\n.\n[\n1\n]\n[\n15\n]\n[\n16\n]\nBritish juga mempercayai bahawa Labuan akan menjadi sebuah pulau seperti\nSingapura\n.\n[\n17\n]\nPada 1848, Labuan telah menjadi sebuah\njajahan Mahkota\ndengan\nJames Brooke\nsebagai gabenor pertamanya.\n[\n1\n]\n[\n4\n]\n[\n5\n]\n[\n18\n]\nPada 1849, Syarikat Kepulauan Timur (\nEastern Archipelago Company\n) menjadi antara syarikat pertama British yang cuba mengeksploitasi deposit arang batu pulau itu, namun tidak lama kemudian mereka terlibat dalam pertikaian dengan James Brooke.\n[\n19\n]\n[\n1\n]\n[\n20\n]\n[\n21\n]\nMenyedari Labuan bukanlah aset komersial yang hebat dan strategik, pentadbiran pulau itu telah diserahkan kepada\nSyarikat Berpiagam Borneo Utara British\npada 1890.\n[\n22\n]\n[\n23\n]\nSyarikat itu kemudiannya tidak dapat mengurus Labuan dengan baik, bahkan pada 1904, pulau itu dicadangkan untuk diserahkan semula kepada Brunei.\n[\n24\n]\nPada 1894, British telah membina kabel komunikasi bawah laut bagi menghubungkan komunikasi pulau itu dengan\nBorneo Utara\n, Singapura dan\nHong Kong\nbuat kali pertama.\n[\n25\n]\nMenjelang 30 Oktober 1906, kerajaan British telah bercadang untuk memasukkan Labuan ke dalam\nNegeri-Negeri Selat\n, di mana cadangan itu mula berkuat kuasa pada 1 Januari 1907.\n[\n6\n]\n[\n7\n]\nTentera laut Jepun\nberlabuh di pantai Labuan pada 14 Januari 1942.\nLeftenan Jeneral Jepun, Masao Baba, menandatangani dokumen penyerahan pada 9 September 1945.\nSewaktu\nPerang Dunia Kedua\n, Labuan telah\ndiduduki\noleh Jepun dari 3 Januari 1942 hingga Jun 1945 dan berada di bawah kawalan unit Tentera Jepun ke-37 yang mengawal Borneo Utara.\n[\n26\n]\nPulau itu telah dijadikan sebagai pusat pentadbiran tentera Jepun dan ditukar namanya kepada Pulau Maida (前田島 [Maeda-shima]) sempena nama Komander tentera Jepun di Borneo, Marquis Toshinari Maeda.\n[\n1\n]\n[\n27\n]\nJepun juga telah membangunkan Labuan dan Teluk Brunei sebagai pengkalan tentera laut apabila serangan balas tentera Berikat makin hampir.\n[\n12\n]\nPembebasan Borneo oleh\ntentera Berikat\nbermula pada 10 Jun 1945 apabila tentera Australia mula melancarkan serangan di bawah nama kod\nOperasi Oboe Six\n, di mana Labuan menjadi objektif utama untuk dirampas semula dari Jepun.\n[\n28\n]\nDivisyen 9 tentera Australia telah melancarkan serangan dengan bantuan serangan dari udara dan pengeboman di laut sehingga penawanan lapangan terbang Labuan.\n[\n29\n]\n[\n30\n]\nSebahagian besar pulau itu termasuklah bandar Victoria telah berada di bawah kawalan tentera Berikat dalam tempoh empat hari selepas\npendaratan pada 10 Jun\n.\n[\n28\n]\nPada 9 September 1945, Leftenan Jeneral Jepun,\nMasao Baba\ntelah menyerah diri secara rasminya di kawasan yang kini dikenali sebagai Tugu Penyerahan Jepun (\nSurrender Point\n) berdekatan dengan pantai Layang-Layang, dan beliau telah di bawa ke ibu pejabat Divisyen 9 di pulau itu bagi menandatangani dokumen penyerahan.\n[\n31\n]\nSelepas\npenyerahan Jepun\n, nama Labuan telah dikembalikan oleh British dan pentadbiran pulau itu telah digantikan dengan\nPentadbiran Tentera British\n. Pada 15 Julai 1946, pentadbiran Tentera British telah dimansuhkan dan Labuan seterusnya dimasukkan ke dalam\nJajahan Mahkota Borneo Utara\nyang baru ditubuhkan. Pada\n31 Ogos 1963\n, Borneo Utara telah mendapat hak berkerajaan sendiri dan menyertai persekutuan baharu, Malaysia pada 16 September 1963 sebagai negeri Sabah.\n[\n1\n]\n[\n8\n]\nPada tahun 1984, kerajaan Sabah telah menyerahkan Labuan kepada kerajaan Persekutuan bagi menjadikannya sebagai sebuah\nWilayah Persekutuan\n. Hal ini dilakukan bagi menjadikannya sebuah pusat kewangan luar pesisir.\n[\n9\n]\nPada 16 April 1984, Labuan secara rasminya menjadi Wilayah Persekutuan kedua Malaysia selepas\nKuala Lumpur\n. Pada tahun 1990, Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas.\n[\n32\n]\nLabuan merupakan salah sebuah Wilayah Persekutuan di Malaysia. Pulau ini ditadbir oleh kerajaan Persekutuan melalui\nJabatan Wilayah Persekutuan\n, sebuah jabatan di bawah\nJabatan Perdana Menteri\n.\nPerbadanan Labuan\nmerupakan kerajaan tempatan bagi pulau ini dan diketuai oleh seorang pengerusi yang bertanggungjawab terhadap pembangunan dan pentadbiran Labuan. Labuan mempunyai seorang perwakilan di\nDewan Negara\ndan seorang di\nDewan Rakyat\n. Ahli Dewan Negara bagi Labuan yang terkini ialah\nAnifah Aman\ndari\nParti Cinta Sabah\n, merupakan senator pertama yang bukan penduduk Labuan. Perwakilan\nLabuan\ndi Dewan Rakyat pula ialah\nSuhaili Abdul Rahman\ndari\nPerikatan Nasional\n. Secara lazimnya, ahli Parlimen bagi Labuan akan dilantik sebagai Pengerusi Perbadanan Labuan.\nBerikut merupakan senarai pengerusi Perbadanan Labuan sejak tahun 2001.\nNama\nMula\nTamat\nOthman Mohd Rijal\n2001\n2003\nSuhaili Abdul Rahman\n2003\n2008\nAhmad Phesal Talib\n2008\n2011\nYussof Mahal\n2011\n2013\nRozman Isli\n2013\n2018\nAmir Hussein\n2019\n2021\nBashir Alias\n2021\n2023\nAnifah Aman\n2023\nkini\nLabuan secara pentadbirannya dibahagikan kepada\nBandar Victoria\ndan 27 kampung,\n[\n33\n]\ndi mana setiap kampung diketuai oleh seorang ketua kampung:\nBukit Kalam\nDurian Tunjung\nTanjung Aru\nPohon Batu\nBatu Arang\nPatau-Patau 2\nBelukut\nSungai Keling\nSungai Bedaun \/ Sungai Sembilang\nLayang-Layangan\nSungai Labu\nPantai\nGersik \/ Saguking \/ Jawa \/ Parit\nSungai Buton\nKilan \/ Kilan Pulau Akar\nLajau\nRancha-Rancha\nNagalang \/ Kerupang\nBebuloh\nSungai Lada\nLubok Temiang\nSungai Bangat\nSungai Miri \/ Pagar\nPatau-Patau 1\nBatu Manikar\nBukit Kuda\nGanggarak \/ Merinding\nKeselamatan Labuan merupakan tanggungjawab kerajaan Persekutuan, dengan kapal peronda tentera laut, garison, dan pasukan tentera udara yang berpangkalan di pulau itu. Kewaspadaan pengawal pantai, kastam dan eksais tempatan menyumbang kepada pengekalan reputasi dan status Labuan sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas.\nPeta memaparkan pulau Labuan dan pulau kecil di sekitarnya.\nBukit Kubong\nmerupakan titik tertinggi pulau Labuan.\nWilayah Persekutuan Labuan terdiri daripada Pulau Labuan, iaitu pulau utama dengan keluasan 91.64 kilometer persegi dan enam pulau kecil yang lain di sekitarnya iaitu\nPulau Papan\n,\nPulau Daat\n,\nPulau Burong\n,\nPulau Kuraman\n,\nPulau Rusukan Kecil\ndan\nPulau Rusukan Besar\n. Pulau-pulau itu terletak lapan kilometer di luar pantai Borneo, bersebelahan dengan negeri Sabah dan terletak di utara negara\nBrunei\n, di pinggir utara\nTeluk Brunei\nberhadapan dengan\nLaut China Selatan\n. Bentuk muka bumi Labuan kebanyakannya merupakan kawasan rata dan beralun, dengan titik tertingginya terletak di\nBukit Kubong\nyang hanya berketinggian 94 meter.\nLabuan mempunyai\niklim hutan hujan tropika\ntanpa musim kemarau. Sepanjang setahun, suhu kebiasannnya berbeza dari 25 hingga 32 °C (77 to 90 °F) dan jarang sekali di bawah 24 °C (75 °F) atau di atas 33 °C (91 °F). Musim panas berlangsung dari April hingga Jun dengan purata suhu tinggi harian melebihi 31 °C (88 °F). Musim sejuk pula berlangsung dari Januari ke Februari puraha suhu tinggi harian kurang daripada 30 °C (86 °F).\n[\n34\n]\nStesen kaji cuaca bagi Labuan terletak di\nLapangan Terbang Labuan\n.\nDaripada kesemua hari dengan\nkerpasan\nyang diperhatikan di Labuan, 60% daripadanya diselangi dengan ribut petir. Ia kebiasaannya berlaku sangat kerap pada bulan Oktober. Kadar kelembapan relatif di Labuan pula berkisar antara 63% (sederhana lembap) hingga 96% (sangat lembap) dalam masa setahun, jarang sekali menurun di bawah 53% dan mencapai setinggi 100%.\nData iklim untuk Labuan (\nLapangan Terbang Labuan\n) (1991–2020 normal, ekstrem 1930–kini)\nBulan\nJan\nFeb\nMac\nApr\nMei\nJun\nJul\nOgo\nSep\nOkt\nNov\nDis\nTahun\nRekod tinggi suhu, °C (°F)\n34.0\n(93.2)\n35.3\n(95.5)\n36.4\n(97.5)\n36.6\n(97.9)\n35.7\n(96.3)\n34.9\n(94.8)\n34.4\n(93.9)\n35.0\n(95.0)\n34.2\n(93.6)\n34.3\n(93.7)\n34.7\n(94.5)\n34.4\n(93.9)\n36.6\n(97.9)\nPurata maksimum suhu harian, °C (°F)\n30.4\n(86.7)\n30.6\n(87.1)\n31.6\n(88.9)\n32.1\n(89.8)\n32.1\n(89.8)\n31.7\n(89.1)\n31.5\n(88.7)\n31.6\n(88.9)\n31.4\n(88.5)\n31.0\n(87.8)\n31.1\n(88.0)\n30.8\n(87.4)\n31.3\n(88.3)\nPurata suhu harian, °C (°F)\n27.3\n(81.1)\n27.2\n(81.0)\n27.7\n(81.9)\n28.3\n(82.9)\n28.4\n(83.1)\n28.1\n(82.6)\n27.9\n(82.2)\n28.0\n(82.4)\n27.8\n(82.0)\n27.5\n(81.5)\n27.6\n(81.7)\n27.5\n(81.5)\n27.8\n(82.0)\nPurata minimum suhu harian, °C (°F)\n24.9\n(76.8)\n24.9\n(76.8)\n25.1\n(77.2)\n25.4\n(77.7)\n25.6\n(78.1)\n25.2\n(77.4)\n25.0\n(77.0)\n25.1\n(77.2)\n24.9\n(76.8)\n24.7\n(76.5)\n24.8\n(76.6)\n24.9\n(76.8)\n25\n(77)\nRekod rendah suhu, °C (°F)\n21.3\n(70.3)\n21.1\n(70.0)\n20.8\n(69.4)\n21.7\n(71.1)\n20.4\n(68.7)\n20.0\n(68.0)\n19.3\n(66.7)\n21.2\n(70.2)\n21.0\n(69.8)\n21.5\n(70.7)\n21.9\n(71.4)\n21.8\n(71.2)\n19.3\n(66.7)\nPurata\nkerpasan\n, mm (inci)\n222.8\n(8.77)\n105.2\n(4.14)\n124.4\n(4.90)\n216.5\n(8.52)\n267.0\n(10.51)\n312.1\n(12.29)\n299.3\n(11.78)\n311.1\n(12.25)\n332.9\n(13.11)\n427.5\n(16.83)\n364.8\n(14.36)\n336.4\n(13.24)\n3,320\n(130.7)\nPurata bilangan hari kerpasan\n(≥ 1.0 mm)\n11.0\n7.1\n9.0\n12.4\n14.4\n14.5\n14.0\n13.3\n15.4\n18.4\n17.4\n15.3\n162.2\nPurata\nkelembapan relatif\n(%)\n(at 14:00)\n73\n74\n71\n70\n71\n69\n69\n70\n70\n72\n73\n73\n71\nPurata bulanan\njangka masa sinaran matahari\n202.6\n199.8\n248.2\n250.3\n243.1\n214.9\n220.5\n222.3\n195.6\n206.0\n209.7\n214.4\n2,627.4\nSumber 1:\nPertubuhan Meteorologi Dunia\n[\n35\n]\nDeutscher Wetterdienst\n(humidity, 1939–1966)\n[\n36\n]\nSumber 2: Meteo Climat (record highs and lows)\n[\n37\n]\nKompleks Taman Kewangan Labuan, juga dikenali sebagai Ujana Kewangan (UK) dalam kalangan orang Labuan.\nPelabuhan Labuan\nEkonomi Labuan berkembang pusat dengan sumber minyak dan gas yang luas serta perkhidmatan pelaburan dan perbankan antarabangsa. Ekonomi Labuan sebahagian besarnya berorientasikan import-eksport. Hampir semua komoditinya seperti minyak mentah, metanol, besi panas berbriket (HBI), gas, tepung, makanan haiwan, hasil laut dan jubin seramik dieksport ke\nSemenanjung Malaysia\ndan luar negara. Bahan mentah, alat ganti dan peralatan untuk kegunaan industri serta produk pengguna pula diimport. Pada tahun 2004, jumlah nilai perdagangan luar Labuan mencecah RM 11.8 bilion berbanding hanya RM 5 bilion pada tahun 1995 untuk lebihan dagangan bersih sebanyak RM 5.1 bilion. Antara rakan perdagangan utamanya ialah Semenanjung Malaysia, Sarawak, India dan Korea Selatan. 65 peratus daripada jumlah eksportnya terdiri daripada hasil berasaskan gas dan petroleum.\n[\n38\n]\nKeluaran dalam negara kasar\n(KDNK) bagi Labuan dianggarkan berjumlah RM 3.63 bilion pada tahun 2012 dengan kadar pertumbuhan 5.8 peratus. KDNK per kapita Labuan pula berjumlah RM 39,682 dengan jumlah pekerjaan mencecah 39,800. Sektor ekonomi utama di Labuan ialah sektor perkhidmatan dan pembuatan yang menyumbang 94.6 peratus daripada jumlah KDNK wilayah. Sektor perkhidmatan ini sebahagian besarnya terdiri daripada perkhidmatan perniagaan, insurans, hartanah dan kewangan manakala sektor pembuatan pula terdiri daripada industri minyak dan gas.\n[\n39\n]\nPusat Kewangan dan Perniagaan Antarabangsa Labuan\n(Labuan IBFC) telah diwujudkan sebagai satu-satunya hab kewangan luar pesisir Malaysia pada Oktober 1990 dan beroperasi di bawah nama Pusat Kewangan Luar Pesisir Antarabangsa Labuan (IOFC). Pada masa itu, ia ditubuhkan untuk mengukuhkan sumbangan perkhidmatan kewangan kepada KDNK Malaysia serta membangunkan pulau dan kawasan sekitarnya. Bidang kuasa yang diselia oleh Lembaga Perkhidmatan Kewangan Labuan (LOFSA) menawarkan faedah seperti cukai 3 peratus atas keputusan bersih yang diaudit atau kadar rata RM 20,000 kepada syarikat perdagangan, kos operasi yang rendah, kawalan pertukaran liberal dan pelbagai kelebihan lain termasuklah pembekal perkhidmatan yang sedia ada, berpengalaman dan profesional. Pada tahun 2010, tanggapan \"luar pesisir\" telah dikecualikan daripada kesemua statut Labuan kerana tekanan dunia terhadap kawasan perlindungan cukai dan luar pesisir.\nSejak penubuhannya, bidang kuasa ini telah berkembang menjadi pangkalan bagi lebih daripada 4,800 syarikat luar pesisir dan 68 bank berlesen. Ia juga mempunyai lebih 370 yayasan berdaftar, 100 perkongsian dan 63 amanah berlesen.\n[\n40\n]\nLabuan IBFC sedang memulakan strategi pertumbuhan yang agresif untuk menjadi pusat perniagaan dan kewangan antarabangsa utama di rantau Asia Pasifik.\nSektor perniagaan Labuan tertumpu pada lima teras iaitu syarikat induk luar pesisir, insurans kaptif, struktur kewangan Islam patuh Syariah, dana awam dan swasta serta pengurusan kekayaan. Kedudukan Labuan IBFC dipertingkatkan lagi dengan pelancaran inisiatif Pusat Kewangan Islam Antarabangsa Malaysia pada Ogos 2006.\nSejarah kependudukan\nTahun\nPend.\n±%\n1991\n54,241\n—    \n2000\n70,871\n+30.7%\n2010\n83,920\n+18.4%\n2020\n95,120\n+13.3%\nSumber:\n[\n41\n]\nTaburan etnik di Labuan (2020)\n[\n42\n]\n \n Lain-lain (1.8%)\n \n Bukan warganegara (11.4%)\nMenurut\nBanci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020\n, Labuan mempunyai penduduk berjumlah 95,120 orang, dengan kadar pertumbuhan penduduk sebanyak 0.67 peratus pada tahun 2021. Labuan merupakan wilayah keempat terpadat di Malaysia, dengan kadar kepadatan penduduk mencecah 1,034 orang perkilometer persegi. Kadar kelahiran kasar bagi Labuan dicatatkan sebanyak 17 kelahiran bagi setiap 1,000 penduduk, manakala kadar kematian kasar direkodkan sebanyak tiga kematian per 1,000 penduduk. 11.4 peratus daripada jumlah penduduk Labuan merupakan bukan warganegara, merupakan peratusan yang tertinggi antara Wilayah Persekutuan yang lain.\n[\n41\n]\nSebahagian besar penduduk Labuan merupakan masyarakat\nBumiputera\n, yang tergolong dalam 76.4 peratus daripada jumlah penduduk. Masyarakat Bumiputera ini terdiri daripada orang\nMelayu\nyang merupakan majoriti, orang beretnik\nKadazan-Dusun\n,\nBajau\n,\nMurut\ndan\nLundayeh\nserta beberapa golongan masyarakat Bumiputera lain seperti\nIban\n,\nBidayuh\ndan\nMelanau\n. Masyarakat Melayu di Labuan kebanyakannya berketurunan\nMelayu Brunei\natau ada juga yang berketurunan\nKedayan\n. Penduduk Labuan juga terdiri daripada masyarakat bukan Bumiputera, majoritinya merupakan penduduk berbangsa\nCina\ndan sebilangan kecil berketurunan\nIndia\ndan lain-lain. Sebahagian besar penduduk berbangsa Cina di Labuan merupakan\norang Hoklo\n, dan terdapat juga ramai\norang Hakka\n, kebanyakannya berasal atau berketurunan dari Sabah.\nKaum\/ Etnik\nPopulasi 2020\n[\n42\n]\nJumlah\n%\nMelayu\n23,640\n24.9%\nKadazan-Dusun\n9,408\n9.9%\nBajau\n6,866\n7.2%\nMurut\n1,265\n1.3%\nIban\n1,153\n1.2%\nBumiputera lain\n30,339\n32.0%\nCina\n9,843\n10.3%\nIndia\n891\n0.9%\nLain-lain\n883\n0.9%\nBukan warganegara\n10,832\n11.4%\nAgama di Labuan – 2020\nAgama\nPeratus\nIslam\n77.2%\nKristian\n13.8%\nBuddhisme\n8.1%\nHinduisme\n0.6%\nLain-lain\n0.2%\nTidak beragama\n0.1%\nIslam\nialah agama rasmi bagi persekutuan Malaysia, termasuklah Wilayah Persekutuan. Walaupun agama Islam merupakan agama rasmi, namun agama lain juga boleh diamalkan oleh penduduk. Penduduk beragama Islam merupakan majoriti di Labuan, yang mewakili lebih 77 peratus daripada jumlah penduduk. Penganut agama Islam di Labuan majoritinya terdiri daripada beberapa etnik Bumiputera Muslim seperti Melayu, Bajau dan Kedayan.\nKristian\nmerupakan agama kedua terbesar di Labuan, di mana hampir 14 peratus penduduk menganut agama itu. Penganut Kristian di Labuan kebanyakannya terdiri daripada orang Kadazan-Dusun dan juga kelompok signifikan lain seperti masyarakat berbangsa Cina. Penganut\nagama Buddha\npula mewakili lapan peratus daripada jumlah penduduk, majoritinya merupakan penduduk berbangsa Cina. Terdapat juga beberapa agama lain yang merupakan minoriti, antaranya termasuklah agama\nHindu\n,\nSikh\n,\nTaoisme\n,\nKonfusianisme\ndan\nagama rakyat Cina\n, serta ada juga yang tidak beragama.\n[\n41\n]\nLapangan Terbang Labuan\nTidak seperti Wilayah Persekutuan yang lain, pembangunan infrastruktur awam di Labuan agak kurang membangun. Landskap pulau ini dicirikan dengan campuran bangunan lama dan kemajuan seni bina moden yang terhad. Projek infrastruktur utama seperti pembangunan rangkaian jalan dan sistem pengangkutan awam di Labuan kurang meluas, sehingga menyebabkan masalah trafik yang signifikan terutamanya pada waktu puncak. Labuan mempunyai rangkaian jalan raya dengan panjang berjumlah 274.7 kilometer, terdiri daripada jalan persekutuan sepanjang 142 kilometer dan jalan negeri sepanjang 132 kilometer. Antara jalan utama di Labuan ialah\nLaluan Persekutuan 700\nyang menghubungkan kawasan-kawasan di utara dan selatan pulau ini.\nAntara hab pengangkutan utama yang menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar\nBorneo\nialah perkhidmatan feri dan bot. Terdapat perkhidmatan feri dari Kota Kinabalu dan Menumbok di Sabah serta dari Terminal Feri\nSerasa\ndi Brunei. Terdapat juga perkhidmatan bot ekspres dari Sipitang di Sabah serta Lawas dan Limbang di Sarawak yang menawarkan perjalanan yang lebih cepat.\nTerminal Feri Antarabangsa Labuan\nmerupakan hab pengangkutan air utama di pulau ini. Labuan turut mempunyai sebuah lapangan terbang, iaitu\nLapangan Terbang Labuan\nyang dikendalikan oleh\nMalaysia Airports\n. Lapangan terbang ini menawarkan perkhidmatan penerbangan penumpang ke\nMiri\n, Kota Kinabalu dan Kuala Lumpur. Perkhidmatan penerbangan ini disediakan oleh syarikat penerbangan\nAirAsia\n,\nMalaysia Airlines\ndan\nMASwings\n.\nSehingga kini, tiada perkhidmatan pengangkutan darat yang dibangunkan bagi menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar Borneo. Terdapat cadangan bagi membina sebuah\njambatan\ndari pulau itu ke Menumbok, Sabah yang mula diperkenalkan sekitar 1990-an. Namun, projek itu telah menghadapi banyak kelewatan dan tidak dapat diteruskan kerana kajian kebolehlaksanaan projek yang telah lapuk dan perlu dikemas kini bagi memastikan projek itu dapat berjalan dengan lancar.\nSektor pendidikan di Labuan berada di bawah seliaan Jabatan Pendidikan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat sebanyak 27 sekolah kerajaan di Labuan, terdiri daripada 17 sekolah rendah dan 10 sekolah menengah. Daripada 17 sekolah rendah, 15 daripadanya merupakan sekolah kebangsaan dan dua lagi merupakan sekolah jenis kebangsaan (Cina). Sekolah menengah pula terdiri daripada lapan sekolah menengah kebangsaan, sebuah\nSekolah Berasrama Penuh\niaitu\nSM Sains Labuan\ndan sebuah kolej vokasional iaitu\nKolej Vokasional Labuan\n. Selain sekolah kerajaan, terdapat juga 10 sekolah rendah dan sebuah sekolah menengah agama yang berada di bawah seliaan\nMajlis Agama Islam Wilayah Persekutuan\nLabuan. Labuan turut mempunyai tiga buah sekolah swasta, terdiri daripada sebuah sekolah rendah, sebuah sekolah menengah dan sebuah sekolah antarabangsa.\n[\n42\n]\nLabuan juga menempatkan beberapa institusi pendidikan tinggi yang terdiri daripada universiti dan kolej awam serta kolej matrikulasi. Antara universiti awam yang terdapat di Labuan ialah\nUniversiti Malaysia Sabah\n(UMS) Kampus Antarabangsa Labuan. Selain universiti, terdapat juga Institut Latihan Perindustrian Labuan dan\nKolej Matrikulasi Labuan\n.\nSektor penjagaan kesihatan di Labuan pula dikelola oleh Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat hanya sebuah hospital di Labuan, iaitu\nHospital Labuan\nyang berkapasiti 122 katil. Namun, Labuan juga mempunyai dua klinik kesihatan, sebuah klinik komuniti dan 10 klinik desa yang terletak di serata pulau dan menyediakan pemeriksaan dan rawatan kesihatan awal kepada penduduk tempatan.\nPelancongan di Labuan\nPengangkutan di Labuan\nIdentiti Labuan\n^\na\nb\nc\nd\ne\nf\ng\nh\ni\nStephen R. Evans; Abdul Rahman Zainal; Rod Wong Khet Ngee (1996).\nThe History of Labuan Island (Victoria Island)\n(PDF)\n. Calendar Print Pte Ltd.\nISBN\n \n981-00-7764-5\n. Diarkibkan daripada\nyang asal\n(PDF)\npada 1 Julai 2013.\n^\na\nb\nR. W. McColl (1 Januari 2005).\nEncyclopedia of World Geography\n. Infobase Publishing. m\/s. 123–.\nISBN\n \n978-0-8160-7229-3\n.\n^\na\nb\nRozan Yunos (7 September 2008).\n\"Loss of Labuan, a former Brunei island\"\n.\nThe Brunei Times\n. Diarkibkan daripada\nyang asal\npada 28 April 2014\n. Dicapai pada\n29 April\n2014\n.\n^\na\nb\n\"Opening of the New Colony of Labuan\"\n.\nSydney Daily Advertiser\n.\nNational Library of Australia\n. 23 September 1848\n. Dicapai pada\n29 April\n2014\n.\n^\na\nb\nPhilip Mathews (28 Februari 2014).\nChronicle of Malaysia: Fifty Years of Headline News, 1963–2013\n. Editions Didier Millet. m\/s. 15–.\nISBN\n \n978-967-10617-4-9\n.\n^\na\nb\nAlexander Wood Renton; Maxwell Anderson Robertson; Frederick Pollock; William Bowstead (1908).\nEncyclopædia of the laws of England with forms and precedents by the most eminent legal authorities\n. Sweet & Maxwell.\n^\na\nb\nUnited States. Hydrographic Office (1917).\nAsiatic Pilot: The coasts of Sumatra and the adjacent straits and islands\n. Hydrographic office under the authority of the secretary of the navy.\n^\na\nb\nPaul H. Kratoska (2001).\nSouth East Asia, Colonial History: Peaceful transitions to independence (1945–1963)\n. Taylor & Francis. m\/s. 129–.\nISBN\n \n978-0-415-24784-9\n.\n^\na\nb\n\"Laws of Malaysia A585 Constitution (Amendment) (No.2) Act 1984\"\n.\nGovernment of Malaysia\n. Department of Veterinary Services. Diarkibkan daripada\nyang asal\npada 29 April 2014\n. Dicapai pada\n28 April\n2014\n.\n^\nB.A. Hussainmiya, Brunei Revival of 1906 A Popular History, Brunei Press Sdn Bhd, Brunei, 2006, p.xi\n^\nRodney Mundy; James Brooke (1848).\nNarrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris\n. Murray. m\/s. 367–.\n^\na\nb\nGraham Saunders (5 November 2013).\nA History of Brunei\n. Routledge. m\/s. 78 & 123.\nISBN\n \n978-1-136-87394-2\n.\n^\nB.A. Hussainmiya (2006).\nBrunei Revival of 1906 (A Popular History) – The Surrender of Labuan and The First Brunei-British Treaty\n(PDF)\n.\nBandar Seri Begawan\n:\nUniversiti Brunei Darussalam\n; Brunei Press Sdn Bhd. m\/s. 12\/34.\nISBN\n \n99917-32-15-2\n. Diarkibkan daripada\nyang asal\n(PDF)\npada 12 September 2014\n. Dicapai pada\n29 April\n2014\n.\n^\nW. H. Treacher, C.M.G. M.A. Oxon (1891).\n\"British Borneo: Sketches of Brunai, Sarawak, Labuan and North Borneo\"\n(PDF)\n.\nUniversity of California Libraries\n.\nTrinity Theological College\n. m\/s. 12 \/ Chapter VI. Pages 84–92. Diarkibkan daripada\nyang asal\n(PDF)\npada 11 Oktober 2013\n. Dicapai pada\n29 April\n2014\n.\n^\nHenry Keppel (2009).\nThe Expedition to Borneo of H. M. S. Dido: 1843 – 1846\n. BoD – Books on Demand. m\/s. 304–.\nISBN\n \n978-3-941842-95-3\n.\n^\n\"The Straits Times, 14 October 1848, Page 3 (Labuan)\"\n.\nNational Library Board\n. 14 Oktober 1848. m\/s. 3\n. Dicapai pada\n29 April\n2014\n.\n^\n\"The Straits Times, 21 October 1848, Page 3 (Labuan)\"\n. National Library Board. 21 Oktober 1848. m\/s. 3\n. Dicapai pada\n29 April\n2014\n.\n^\nRodney Mundy; James Brooke (1848).\nNarrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris\n. Murray. m\/s. 367–.\n^\nPhillip Cottrell (25 Mei 2012).\nInvestment Banking in England 1856–1881(Rle Banking and Finance)\n. Routledge. m\/s. 211–.\nISBN\n \n978-0-415-53020-0\n.\n^\nEastern Archipelago Company (1853).\nThe Queen on the Prosecution of Sir James Brooke, K.C.B. Against the Eastern Archipelago Company; Containing the Judgments of the Queen's Bench and the Exchequer Chamber, Together with Two Articles from the \"Times\" Newspaper, Etc\n. W. Clowes & Sons. m\/s. 9–.\n^\nEastern Archipelago Company (1853).\nAnnual Report of the Directors of the Eastern Archipelago Company\n. Eastern Archipelago Company. m\/s. 149–.\n^\nJames Stuart Olson; Robert Shadle (1996).\nHistorical Dictionary of the British Empire\n. Greenwood Publishing Group. m\/s. 645–.\nISBN\n \n978-0-313-29367-2\n.\n^\nFrans Welman (9 Mac 2017).\nBorneo Trilogy Volume 1: Sabah\n. Booksmango. m\/s. 162–.\nISBN\n \n978-616-245-078-5\n.\n^\nMarie-Sybille de Vienne (2015).\nBrunei: From the Age of Commerce to the 21st Century\n. NUS Press. m\/s. 90.\nISBN\n \n9789971698188\n.\n^\n\"Staying connected\"\n.\nThe Star\n. 16 Januari 2012. Diarkibkan daripada\nyang asal\npada 29 April 2014\n. Dicapai pada\n30 April\n2014\n.\n^\nT. A. Edwin Gibson; G. Kingsley Ward (1989).\nCourage remembered: the story behind the construction and maintenance of the Commonwealth's military cemeteries and memorials of the wars of 1914–1918 and 1939–1945\n. McClelland & Stewart.\nISBN\n \n978-0-7710-8786-8\n.\n^\nKeat Gin Ooi (October 2004).\nSoutheast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor\n. ABC-CLIO.\nISBN\n \n978-1-57607-770-2\n.\n^\na\nb\nStanley Sandler (January 2001).\nWorld War II in the Pacific: An Encyclopedia\n. Taylor & Francis. m\/s. 181–182.\nISBN\n \n978-0-8153-1883-5\n.\n^\nJames O'Connor (13 Jun 1945).\n\"Australians Swarm Ashore on N-W Borneo Coast\"\n.\nThe Morning Bulletin\n. National Library of Australia\n. Dicapai pada\n30 April\n2014\n.\n^\nAustralian Officials (19 Jun 1945).\n\"Capture of Labuan Airstrip in Borneo\"\n.\nThe Sydney Morning Herald\n. National Library of Australia\n. Dicapai pada\n30 April\n2014\n.\n^\n\"Surrender Point Memorial, Labuan Island\"\n.\nDepartment of Veterans' Affairs\n. 19 November 2012. Diarkibkan daripada\nyang asal\npada 1 Mei 2014\n. Dicapai pada\n1 May\n2014\n.\n^\n\"Chapter 8: Labuan International Offshore Financial Centre\"\n.\nBank Negara Malaysia\n. Diarkibkan daripada\nyang asal\npada 2 Mei 2014\n. Dicapai pada\n1 Mei\n2014\n.\nLabuan was declared as an International Offshore Financial Centre (IOFC) in October 1990 to complement the activities of the domestic financial market in\nKuala Lumpur\n, strengthen the contribution of financial services to\nGross National Products\nof Malaysia as well as develop the island and areas within its vicinity.\n^\nJADUAL PELAKSANAAN PROGRAM KESEDARAN KITAR SEMULA BAGI KAMPUNG-KAMPUNG DI W.P. LABUAN UNTUK TAHUN 2011\nDiarkibkan\n6 Januari 2014 di\narchive.today\n^\n\"Average Weather for Labuan\"\n. WeatherSpark\n. Dicapai pada\n21 Januari\n2014\n.\n^\n\"World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020\"\n. Pertubuhan Meteorologi Dunia\n. Dicapai pada\n19 Oktober\n2023\n.\n^\n\"Klimatafel von Labuan \/ Insel Borneo (Kalimantan) \/ Malaysia\"\n(PDF)\n.\nBaseline climate means (1961–1990) from stations all over the world\n(dalam bahasa Jerman). Deutscher Wetterdienst\n. Dicapai pada\n17 October\n2016\n.\n^\n\"Station Labuan\"\n(dalam bahasa Perancis). Meteo Climat\n. Dicapai pada\n14 October\n2016\n.\n^\n\"Labuan Economy\"\n. Pengurusan Pelabuhan Bebas Labuan. Diarkibkan daripada\nyang asal\npada 1 Februari 2014\n. Dicapai pada\n20 Januari\n2014\n.\n^\n\"KDNK mengikut negeri, 2005–2012\"\n(PDF)\n(dalam bahasa Inggeris dan Bahasa Melayu). Jabatan Perangkaan Malaysia. Diarkibkan daripada\nyang asal\n(PDF)\npada 26 November 2013\n. Dicapai pada\n20 Januari\n2014\n.\n^\n\"2022 Labuan IBFC Financial Landscape\"\n.\nExty\n(dalam bahasa Inggeris)\n. Dicapai pada\n23 Ogos\n2022\n.\n^\na\nb\nc\n\"Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020\"\n(pdf)\n(dalam bahasa Bahasa Melayu dan Inggeris). Jabatan Perangkaan Malaysia.\nISBN\n \n978-967-2000-85-3\n.\n^\na\nb\nc\n\"Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020, Wilayah Persekutuan Labuan\"\n. Jabatan Perangkaan Malaysia. Mei 2022.\nISBN\n \n978-967-253-512-6\n. Dicapai pada\n7 Mac\n2025\n.\nKerajaan\nLabuan Corporation\nState Development Office\nDiarkibkan\n2015-09-25 di\nWayback Machine\nLabuan Tourism\nLabuan Maps\nLabuan FM - Suara Pesisir Anda\nDiarkibkan\n2007-04-28 di\nWayback Machine\nPelancongan\nLabuan\n- Informasi pelancongan\nhttp:\/\/www.youtube.com\/@WildlifeandNatureNorthBorneo\n- Informasi dan Pengetahuan usaha memperkenalkan Labuan kepada industri pelancongan AviTourism atau EcoTourism serta usaha Konservasi hidupanliar tempatan.\nKomuniti\nLabuan Online Community\nDiarkibkan\n2016-05-04 di\nWayback Machine\nhttps:\/\/labuaninvisualretrospective.wordpress.com\/\n- Komuniti Sejarah Tempatan khususnya di Pulau Labuan\nhttps:\/\/labuanislandbirds.wordpress.com\/\n- Komuniti aktiviti pengamatan burung dan konservasi tempatan\nHiburan\nLabuan Entertainment Center\nDiarkibkan\n2008-05-16 di\nWayback Machine\nPerbankan\nAssociation of Banks Labuan\nDiarkibkan\n2007-05-05 di\nWayback Machine\nUnit Amanah\nECTrust\nDiarkibkan\n2008-11-21 di\nWayback Machine\nITMC Fiduciary","attrs_markdown":"[Pergi ke kandungan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#bodyContent)\n\nMenu utama\n\nMenu utama\n\nalih ke bar sisi\n\nsorokkan\n\nPandu arah\n\n- [Laman Utama](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Laman_Utama \"Kunjungi Laman Utama [z]\")\n- [Tinjau](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wikipedia:Tinjau)\n- [Hal semasa](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Gerbang:Hal_semasa \"Cari maklumat latar belakang mengenai peristiwa semasa\")\n- [Rencana rawak](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Rawak \"Muat laman rawak [x]\")\n- [Laman khas](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Laman_khas \"Senarai semua laman khas [q]\")\n\nPerhubungan\n\n- [Perihal Wikipedia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wikipedia:Perihal)\n- [Gerbang komuniti](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wikipedia:Gerbang_Komuniti \"Tentang projek, perkara yang anda dapat lakukan, tempat untuk mencari sesuatu\")\n- [Kedai Kopi](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wikipedia:Kedai_Kopi)\n- [Perubahan terkini](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Perubahan_terkini \"Senarai perubahan terkini dalam wiki [r]\")\n- [Hubungi kami](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wikipedia:Hubungi_kami)\n- [Bantuan](https:\/\/www.mediawiki.org\/wiki\/Special:MyLanguage\/Help:Contents \"Tempat mencari jawapan\")\n\n[![](https:\/\/ms.wikipedia.org\/static\/images\/icons\/wikipedia.png) ![Wikipedia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/static\/images\/mobile\/copyright\/wikipedia-wordmark-en.svg) ![Ensiklopedia Bebas](https:\/\/ms.wikipedia.org\/static\/images\/mobile\/copyright\/wikipedia-tagline-ms.svg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Laman_Utama)\n\n[Cari](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Cari \"Cari di wiki ini [f]\")\n\nPenampilan\n\n- [Derma](https:\/\/donate.wikimedia.org\/?wmf_source=donate&wmf_medium=sidebar&wmf_campaign=ms.wikipedia.org&uselang=ms)\n- [Buka akaun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Khas:Buka_akaun&returnto=Labuan \"Anda digalakkan untuk membuka akaun dan melog masuk; walau bagaimanapun, ianya tidak wajib\")\n- [Log masuk](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Khas:Log_masuk&returnto=Labuan \"Anda digalakkan untuk melog masuk; walau bagaimanapun, ia tidak wajib. [o]\")\n\nAlat peribadi\n\n- [Derma](https:\/\/donate.wikimedia.org\/?wmf_source=donate&wmf_medium=sidebar&wmf_campaign=ms.wikipedia.org&uselang=ms)\n- [Buka akaun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Khas:Buka_akaun&returnto=Labuan \"Anda digalakkan untuk membuka akaun dan melog masuk; walau bagaimanapun, ianya tidak wajib\")\n- [Log masuk](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Khas:Log_masuk&returnto=Labuan \"Anda digalakkan untuk melog masuk; walau bagaimanapun, ia tidak wajib. [o]\")\n\n## Kandungan\nalih ke bar sisi\n\nsorokkan\n\n- [Permulaan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan)\n- [1 Sejarah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Sejarah)\n  Togol subbahagian Sejarah\n  - [1\\.1 Kedatangan semula British](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Kedatangan_semula_British)\n  - [1\\.2 Pendudukan Jepun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Pendudukan_Jepun)\n  - [1\\.3 Kemerdekaan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Kemerdekaan)\n- [2 Kerajaan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Kerajaan)\n  Togol subbahagian Kerajaan\n  - [2\\.1 Pecahan pentadbiran](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Pecahan_pentadbiran)\n  - [2\\.2 Keselamatan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Keselamatan)\n- [3 Geografi](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Geografi)\n- [4 Ekonomi](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Ekonomi)\n- [5 Demografi](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Demografi)\n  Togol subbahagian Demografi\n  - [5\\.1 Agama](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Agama)\n- [6 Pembangunan dan kemudahan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Pembangunan_dan_kemudahan)\n- [7 Lihat juga](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Lihat_juga)\n- [8 Nota kaki](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Nota_kaki)\n- [9 Pautan luar](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Pautan_luar)\n\nTogol isi kandungan\n\n# Labuan\n63 bahasa\n\n- [العربية](https:\/\/ar.wikipedia.org\/wiki\/%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%86 \"لابوان – Arab\")\n- [Azərbaycanca](https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Azerbaijan\")\n- [Bahasa Indonesia](https:\/\/id.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Indonesia\")\n- [বাংলা](https:\/\/bn.wikipedia.org\/wiki\/%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE%E0%A6%A8 \"লাবুয়ান – Benggali\")\n- [閩南語 \/ Bân-lâm-gí](https:\/\/zh-min-nan.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Cina Min Nan\")\n- [Basa Bali](https:\/\/ban.wikipedia.org\/wiki\/Labuan,_Malaysia \"Labuan, Malaysia – Bali\")\n- [Беларуская](https:\/\/be.wikipedia.org\/wiki\/%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%B0%D0%BD \"Лабуан – Belarus\")\n- [Betawi](https:\/\/bew.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Betawi\")\n- [Bikol Central](https:\/\/bcl.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Central Bikol\")\n- [Bosanski](https:\/\/bs.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Bosnia\")\n- [Brezhoneg](https:\/\/br.wikipedia.org\/wiki\/Timbro%C3%B9_Labuan \"Timbroù Labuan – Breton\")\n- [Български](https:\/\/bg.wikipedia.org\/wiki\/%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%B0%D0%BD \"Лабуан – Bulgaria\")\n- [Català](https:\/\/ca.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Catalonia\")\n- [Cebuano](https:\/\/ceb.wikipedia.org\/wiki\/Labuan_\\(estado\\) \"Labuan (estado) – Cebuano\")\n- [Čeština](https:\/\/cs.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Czech\")\n- [Dansk](https:\/\/da.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Denmark\")\n- [Deutsch](https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Jerman\")\n- [Eesti](https:\/\/et.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Estonia\")\n- [Ελληνικά](https:\/\/el.wikipedia.org\/wiki\/%CE%9B%CE%B1%CE%BC%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%AC%CE%BD \"Λαμπουάν – Greek\")\n- [English](https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Inggeris\")\n- [Español](https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Labu%C3%A1n \"Labuán – Sepanyol\")\n- [Esperanto](https:\/\/eo.wikipedia.org\/wiki\/Labuano \"Labuano – Esperanto\")\n- [Euskara](https:\/\/eu.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Basque\")\n- [فارسی](https:\/\/fa.wikipedia.org\/wiki\/%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A2%D9%86 \"لابوآن – Parsi\")\n- [Français](https:\/\/fr.wikipedia.org\/wiki\/Territoire_f%C3%A9d%C3%A9ral_de_Labuan \"Territoire fédéral de Labuan – Perancis\")\n- [客家語 \/ Hak-kâ-ngî](https:\/\/hak.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Cina Hakka\")\n- [한국어](https:\/\/ko.wikipedia.org\/wiki\/%EB%9D%BC%EB%B6%80%EC%95%88 \"라부안 – Korea\")\n- [हिन्दी](https:\/\/hi.wikipedia.org\/wiki\/%E0%A4%B2%E0%A4%AC%E0%A5%82%E0%A4%85%E0%A4%A8 \"लबूअन – Hindi\")\n- [Ilokano](https:\/\/ilo.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Iloko\")\n- [Italiano](https:\/\/it.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Itali\")\n- [עברית](https:\/\/he.wikipedia.org\/wiki\/%D7%9C%D7%91%D7%95%D7%90%D7%9F \"לבואן – Ibrani\")\n- [Jaku Iban](https:\/\/iba.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Iban\")\n- [Kadazandusun](https:\/\/dtp.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Central Dusun\")\n- [ქართული](https:\/\/ka.wikipedia.org\/wiki\/%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98 \"ლაბუანი – Georgia\")\n- [Kiswahili](https:\/\/sw.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Swahili\")\n- [Latviešu](https:\/\/lv.wikipedia.org\/wiki\/Labuana \"Labuana – Latvia\")\n- [Lietuvių](https:\/\/lt.wikipedia.org\/wiki\/Labuanas \"Labuanas – Lithuania\")\n- [Македонски](https:\/\/mk.wikipedia.org\/wiki\/%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%B0%D0%BD \"Лабуан – Macedonia\")\n- [Malagasy](https:\/\/mg.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Malagasy\")\n- [मराठी](https:\/\/mr.wikipedia.org\/wiki\/%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%86%E0%A4%A8 \"लाबुआन – Marathi\")\n- [مازِرونی](https:\/\/mzn.wikipedia.org\/wiki\/%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A2%D9%86 \"لابوآن – Mazanderani\")\n- [閩東語 \/ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄](https:\/\/cdo.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Mindong\")\n- [Nederlands](https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Labuan_\\(federaal_territorium\\) \"Labuan (federaal territorium) – Belanda\")\n- [日本語](https:\/\/ja.wikipedia.org\/wiki\/%E3%83%A9%E3%83%96%E3%82%A2%E3%83%B3 \"ラブアン – Jepun\")\n- [Nordfriisk](https:\/\/frr.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Frisian Utara\")\n- [Norsk bokmål](https:\/\/no.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Bokmal Norway\")\n- [Polski](https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Poland\")\n- [Português](https:\/\/pt.wikipedia.org\/wiki\/Labu%C3%A3o \"Labuão – Portugis\")\n- [Русский](https:\/\/ru.wikipedia.org\/wiki\/%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%B0%D0%BD \"Лабуан – Rusia\")\n- [Simple English](https:\/\/simple.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Simple English\")\n- [Suomi](https:\/\/fi.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Finland\")\n- [Svenska](https:\/\/sv.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Sweden\")\n- [Tagalog](https:\/\/tl.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Tagalog\")\n- [தமிழ்](https:\/\/ta.wikipedia.org\/wiki\/%E0%AE%B2%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A9%E0%AF%8D \"லபுவான் – Tamil\")\n- [ไทย](https:\/\/th.wikipedia.org\/wiki\/%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%9A%E0%B8%A7%E0%B8%99 \"ลาบวน – Thai\")\n- [Tiếng Việt](https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Vietnam\")\n- [Türkçe](https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Turki\")\n- [Українська](https:\/\/uk.wikipedia.org\/wiki\/%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%B0%D0%BD \"Лабуан – Ukraine\")\n- [اردو](https:\/\/ur.wikipedia.org\/wiki\/%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%86 \"لابوان – Urdu\")\n- [Winaray](https:\/\/war.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Waray\")\n- [粵語](https:\/\/zh-yue.wikipedia.org\/wiki\/%E7%B4%8D%E9%96%94 \"納閔 – Kantonis\")\n- [Zazaki](https:\/\/diq.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Labuan – Dimli\")\n- [中文](https:\/\/zh.wikipedia.org\/wiki\/%E7%BA%B3%E9%97%BD \"纳闽 – Cina\")\n\n[Sunting pautan](https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Special:EntityPage\/Q214504#sitelinks-wikipedia \"Sunting pautan antara bahasa\")\n\n- [Rencana](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan \"Lihat laman kandungan [c]\")\n- [Perbincangan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perbincangan:Labuan \"Perbincangan mengenai laman kandungan [t]\")\n\nBahasa Melayu\n\n- [Baca](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan)\n- [Sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit \"Sunting laman ini [v]\")\n- [Sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit \"Sunting kod sumber untuk laman ini [e]\")\n- [Lihat sejarah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=history \"Semakan terdahulu bagi laman ini [h]\")\n\nPeralatan\n\nPeralatan\n\nalih ke bar sisi\n\nsorokkan\n\nTindakan\n\n- [Baca](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan)\n- [Sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit \"Sunting laman ini [v]\")\n- [Sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit \"Sunting kod sumber untuk laman ini [e]\")\n- [Lihat sejarah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=history)\n\nUmum\n\n- [Pautan ke laman ini](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Pautan_ke_sini\/Labuan \"Senarai semua laman wiki yang mengandungi pautan ke laman ini [j]\")\n- [Perubahan berkaitan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Perubahan_berkaitan\/Labuan \"Perubahan terkini bagi laman yang dipaut dari laman ini [k]\")\n- [Muat naik fail](https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Special:UploadWizard?uselang=ms \"Muat naik fail [u]\")\n- [Pautan kekal](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&oldid=6641524 \"Pautan kekal ke semakan laman ini\")\n- [Maklumat laman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=info \"Maklumat lanjut mengenai laman ini\")\n- [Petik laman ini](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Khas:Petik_laman_ini&page=Labuan&id=6641524&wpFormIdentifier=titleform \"Maklumat tentang cara memetik laman ini\")\n- [Dapatkan URL pendek](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Khas:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Fms.wikipedia.org%2Fwiki%2FLabuan)\n- [Muat turun kod QR](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Khas:QrCode&url=https%3A%2F%2Fms.wikipedia.org%2Fwiki%2FLabuan)\n\nCetak\/eksport\n\n- [Cipta buku](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Khas:Buku&bookcmd=book_creator&referer=Labuan)\n- [Muat turun sebagai PDF](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Khas:DownloadAsPdf&page=Labuan&action=show-download-screen)\n- [Versi boleh cetak](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&printable=yes \"Versi boleh cetak bagi laman ini [p]\")\n\nDalam projek lain\n\n- [Wikimedia Commons](https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Labuan)\n- [Butir Wikidata](https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Special:EntityPage\/Q214504 \"Pautan ke item repositori data yang bersambung [g]\")\n\nPenampilan\n\nalih ke bar sisi\n\nsorokkan\n\n[Koordinat](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sistem_koordinat_geografi \"Sistem koordinat geografi\"): [5°19′13.16″U 115°12′40.42″T \/ 5\\.3203222°U 115.2112278°T \/ 5\\.3203222; 115.2112278](https:\/\/geohack.toolforge.org\/geohack.php?pagename=Labuan&params=5_19_13.16_N_115_12_40.42_E_type:city\\(95120\\)_region:MY)\n\nDaripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.\n\n| Labuan |   |\n|---|---|\n| [Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Negeri_dan_Wilayah_Persekutuan_di_Malaysia \"Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia\") |   |\n| Wilayah Persekutuan Labuan |   |\n| Transkripsi Lain-lain |   |\n| • [Jawi](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Tulisan_Jawi \"Tulisan Jawi\") | لابوان‎ |\n| • [Cina](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bahasa_Cina \"Bahasa Cina\") | 纳闽 |\n|   |   |\n|   |   |\n| [![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/61\/Labuan_Financial_Park_-_01.JPG\/250px-Labuan_Financial_Park_-_01.JPG)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_Financial_Park_-_01.JPG) | [![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg\/250px-Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg) |\n|   |   |\n| [![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/76\/Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg\/250px-Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg) | [![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8c\/Labuan_FerryTerminal.jpg\/250px-Labuan_FerryTerminal.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_FerryTerminal.jpg) |\n| [![Bendera Labuan](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/69\/Flag_of_Labuan.svg\/120px-Flag_of_Labuan.svg.png)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Flag_of_Labuan.svg \"Bendera Labuan\") Bendera [![Mohor rasmi Labuan](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/20\/Seal_of_Labuan.svg\/120px-Seal_of_Labuan.svg.png)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Seal_of_Labuan.svg \"Mohor rasmi Labuan\") Mohor |   |\n| Nama panggilan: *Pulau Mutiara Borneo* |   |\n| [![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fb\/Labuan_in_Malaysia_%28special_marker%29.svg\/250px-Labuan_in_Malaysia_%28special_marker%29.svg.png)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_in_Malaysia_\\(special_marker\\).svg)**Labuan** di **[Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Malaysia \"Malaysia\")** |   |\n| Koordinat: [5°19′13.16″U 115°12′40.42″T \/ 5\\.3203222°U 115.2112278°T \/ 5\\.3203222; 115.2112278](https:\/\/geohack.toolforge.org\/geohack.php?pagename=Labuan&params=5_19_13.16_N_115_12_40.42_E_type:city\\(95120\\)_region:MY) |   |\n| [Negara](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Senarai_negara_berdaulat \"Senarai negara berdaulat\") | [Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Malaysia \"Malaysia\") |\n| [Ibu kota](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Senarai_ibu_kota_di_Malaysia \"Senarai ibu kota di Malaysia\") | [Bandar Victoria](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bandar_Victoria \"Bandar Victoria\") |\n| Pentadbiran |   |\n| • Jenis | [Pemerintahan persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wilayah_persekutuan \"Wilayah persekutuan\") dengan [kerajaan tempatan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kerajaan_tempatan \"Kerajaan tempatan\") |\n| • Badan | [Perbadanan Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perbadanan_Labuan \"Perbadanan Labuan\") |\n| • Pengerusi | [Anifah Aman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Anifah_Aman \"Anifah Aman\") |\n| Keluasan |   |\n| • Jumlah | 91 km2 (35 batu persegi) |\n| Aras tertinggi([Bukit Kubong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bukit_Kubong \"Bukit Kubong\")) | 94 m (308 ft) |\n| Penduduk(2020) |   |\n| • Jumlah | 95,120 |\n| • Kepadatan | 1,038\/km2 (2,690\/batu persegi) |\n| [Indeks Pembangunan Manusia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Indeks_Pembangunan_Manusia \"Indeks Pembangunan Manusia\") |   |\n| • IPM (2023) | 0\\.843 (tinggi) ([ke-3](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Senarai_negeri_Malaysia_mengikut_Indeks_Pembangunan_Manusia \"Senarai negeri Malaysia mengikut Indeks Pembangunan Manusia\")) |\n| [Zon waktu](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Zon_waktu \"Zon waktu\") | [UTC+8](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/UTC%2B8 \"UTC+8\") ([MST](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Waktu_Piawai_Malaysia \"Waktu Piawai Malaysia\")) |\n| Kod kawasan | 087 |\n| [Pendaftaran kenderaan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Plat_pendaftaran_kenderaan \"Plat pendaftaran kenderaan\") | [L](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Nombor_pendaftaran_kenderaan_Malaysia&action=edit&redlink=1 \"Nombor pendaftaran kenderaan Malaysia (laman tidak wujud)\") SL (sebelum menjadi WP) |\n| [Min waktu suria](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Waktu_suria \"Waktu suria\") | UTC+06:46:40 |\n| Laman sesawang | [www.pl.gov.my](http:\/\/www.pl.gov.my\/) |\n\n**Labuan**, atau nama rasminya **Wilayah Persekutuan Labuan** merupakan sebuah [Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wilayah_Persekutuan \"Wilayah Persekutuan\") di [Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Malaysia \"Malaysia\"). Wilayah ini merangkumi keseluruhan pulau Labuan yang mempunyai keluasan 91.64 km2, dan enam pulau kecil di luar perairan negeri [Sabah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sabah \"Sabah\") di Malaysia Timur. Pulau Labuan terletak sekitar 10 km dari pantai Sabah, dua jam setengah penerbangan dari [Kuala Lumpur](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kuala_Lumpur \"Kuala Lumpur\"), dan sekitar 30 km dari pantai [Brunei](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Brunei \"Brunei\"). Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pantai pada 1990 dan pelabuhan bebas cukai sejak 1956. Labuan mempunyai pelabuhan yang dalam dan besar, yang merupakan punca asal namanya *pelabuhan* atau \"Labuhan\". Pusat pentadbiran bagi Labuan ialah [Bandar Victoria](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bandar_Victoria \"Bandar Victoria\"), yang terkenal sebagai [pusat kewangan luar pesisir](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Badan_luar_pesisir \"Badan luar pesisir\") yang menawarkan perkhidmatan dan perniagaan antarabangsa sejak 1990, serta menjadi hab sokongan luar pesisir bagi aktiviti minyak dan gas serantau.\n\n## Sejarah\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=1 \"Sunting bahagian: Sejarah\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=1 \"Sunting kod sumber bahagian: Sejarah\")\\]\n\nRencana utama: [Sejarah Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sejarah_Labuan \"Sejarah Labuan\")\n\nSejarah Labuan\n\n![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e7\/Old_Flag_of_Brunei.svg\/40px-Old_Flag_of_Brunei.svg.png) [Kesultanan Brunei](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Empayar_Brunei \"Empayar Brunei\") Abad ke-15–1846[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[2\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-McColl2005-2)\n\n![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg\/40px-Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg.png) [Empayar British](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Empayar_British \"Empayar British\") 1846–1848[\\[3\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb-3)[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)  \n ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/11\/Flag_of_Labuan_%281912%E2%80%931946%29.svg\/40px-Flag_of_Labuan_%281912%E2%80%931946%29.svg.png) [Jajahan Mahkota Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Jajahan_Mahkota_Labuan \"Jajahan Mahkota Labuan\") 1848–1941[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[4\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lbc-4)[\\[5\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Mathews2014-5)  \n • ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/07\/Flag_of_North_Borneo_%281902%E2%80%931946%29.svg\/40px-Flag_of_North_Borneo_%281902%E2%80%931946%29.svg.png) [Borneo Utara British](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Borneo_Utara_British \"Borneo Utara British\") 1890–1904  \n • ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/83\/Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg\/40px-Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg.png) [Empayar British](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Empayar_British \"Empayar British\") 1904–1906  \n • ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fe\/Flag_of_the_British_Straits_Settlements_%281904%E2%80%931925%29.svg\/40px-Flag_of_the_British_Straits_Settlements_%281904%E2%80%931925%29.svg.png) [Negeri-Negeri Selat](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Negeri-Negeri_Selat \"Negeri-Negeri Selat\") 1907–1941[\\[6\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-RentonRobertson1908-6)[\\[7\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Office1917-7)  \n ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1b\/Flag_of_Japan_%281870%E2%80%931999%29.svg\/40px-Flag_of_Japan_%281870%E2%80%931999%29.svg.png) [Empayar Jepun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pendudukan_Jepun_di_Borneo_British \"Pendudukan Jepun di Borneo British\") 1942–1945  \n ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/3\/3a\/Flag_of_North_Borneo_%281948%E2%80%931963%29.svg\/40px-Flag_of_North_Borneo_%281948%E2%80%931963%29.svg.png) [Jajahan Mahkota Borneo Utara](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Jajahan_Mahkota_Borneo_Utara \"Jajahan Mahkota Borneo Utara\") 1946–1963[\\[8\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Kratoska2001-8)  \n ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/66\/Flag_of_Malaysia.svg\/40px-Flag_of_Malaysia.svg.png) [Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Malaysia \"Malaysia\") 1963–kini[\\[9\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-labuan-9)  \n • ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Flag_of_Sabah.svg\/40px-Flag_of_Sabah.svg.png) [Sabah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sabah \"Sabah\") 1963–1984\n\n• ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/69\/Flag_of_Labuan.svg\/40px-Flag_of_Labuan.svg.png) [Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wilayah_Persekutuan \"Wilayah Persekutuan\") 1984–kini\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg\/250px-Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg)\n\nTentera laut British mengelilingi pekarangan istana Sultan Brunei semasa Perjanjian Labuan 1846.\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/06\/Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan%2C_N._W._Coast_of_Borneo.jpg\/250px-Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan%2C_N._W._Coast_of_Borneo.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan,_N._W._Coast_of_Borneo.jpg)\n\nBendera British dinaikkan di Labuan pada 24 Disember 1846.\n\nSelama tiga abad sejak abad ke-15, Pulau Labuan merupakan sebahagian dari [Kesultanan Brunei](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Empayar_Brunei \"Empayar Brunei\").[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[2\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-McColl2005-2) Pada 1775, Labuan telah diduduki sementara oleh [Syarikat Hindia Timur Inggeris](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Syarikat_Hindia_Timur_Inggeris \"Syarikat Hindia Timur Inggeris\") setelah kekalahan mereka di [Pulau Balambangan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Balambangan \"Pulau Balambangan\"). [Sultan Omar Ali Saifuddien I](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sultan_Omar_Ali_Saifuddien_I \"Sultan Omar Ali Saifuddien I\"), Sultan Brunei cuba mendapatkan sokongan syarikat itu terhadap penceroboh Sulu dengan menawarkan pulau Labuan sebagai alternatif kepada pulau Balambangan, namun syarikat itu sebaliknya cuba menduduki Balambangan buat kali kedua dan gagal. Penawaran semula Labuan oleh baginda Sultan kepada syarikat itu tidak menyebabkan penubuhan mana-mana penempatan tetap British di pulau itu.[\\[10\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-10)\n\n### Kedatangan semula British\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=2 \"Sunting bahagian: Kedatangan semula British\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=2 \"Sunting kod sumber bahagian: Kedatangan semula British\")\\]\n\nLabuan mula menarik semula perhatian British pada abad ke-19, apabila Kapten [Rodney Mundy](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Rodney_Mundy&action=edit&redlink=1 \"Rodney Mundy (laman tidak wujud)\") telah memperoleh pulau itu bagi pihak [British](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Empayar_British \"Empayar British\") melalui Perjanjian Labuan yang dimeterai bersama [Sultan Omar Ali Saifuddin II](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sultan_Omar_Ali_Saifuddin_II \"Sultan Omar Ali Saifuddin II\") pada 18 Disember 1846.[\\[11\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-11) Rodney Mundy telah membawa [Pengiran Momin](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sultan_Abdul_Momin \"Sultan Abdul Momin\") bagi menyaksikan penyerahan pulau itu kepada kerajaan British pada 24 Disember 1846.[\\[12\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Saunders2013-12) Beberapa sumber menyatakan bahawa Sultan telah diugut oleh tentera British yang akan menyerang istana Sultan jika baginda enggan menandatangani perjanjian itu, dan terdapat juga sumber lain yang mengatakan bahawa penyerahan pulau itu merupakan ganjaran kepada British atas bantuan mereka memerangi lanun.[\\[3\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb-3)[\\[13\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-13)[\\[14\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-14)\n\nAntara sebab utama penyerahan Labuan kepada British ialah keinginan British untuk membina pengkalan tentera laut bagi melindungi kepentingan komersial mereka di rantau ini dan menyekat kegiatan lanun di [Laut China Selatan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Laut_China_Selatan \"Laut China Selatan\").[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[15\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-15)[\\[16\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-16) British juga mempercayai bahawa Labuan akan menjadi sebuah pulau seperti [Singapura](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Singapura_dalam_Negeri-Negeri_Selat \"Singapura dalam Negeri-Negeri Selat\").[\\[17\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-17) Pada 1848, Labuan telah menjadi sebuah [jajahan Mahkota](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Jajahan_Mahkota_Labuan \"Jajahan Mahkota Labuan\") dengan [James Brooke](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/James_Brooke \"James Brooke\") sebagai gabenor pertamanya.[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[4\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lbc-4)[\\[5\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Mathews2014-5)[\\[18\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-18) Pada 1849, Syarikat Kepulauan Timur (*Eastern Archipelago Company*) menjadi antara syarikat pertama British yang cuba mengeksploitasi deposit arang batu pulau itu, namun tidak lama kemudian mereka terlibat dalam pertikaian dengan James Brooke.[\\[19\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-19)[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[20\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-20)[\\[21\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-21) Menyedari Labuan bukanlah aset komersial yang hebat dan strategik, pentadbiran pulau itu telah diserahkan kepada [Syarikat Berpiagam Borneo Utara British](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Syarikat_Berpiagam_Borneo_Utara_British \"Syarikat Berpiagam Borneo Utara British\") pada 1890.[\\[22\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-OlsonShadle1996-22)[\\[23\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Welman-23) Syarikat itu kemudiannya tidak dapat mengurus Labuan dengan baik, bahkan pada 1904, pulau itu dicadangkan untuk diserahkan semula kepada Brunei.[\\[24\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-deVienne2015-24) Pada 1894, British telah membina kabel komunikasi bawah laut bagi menghubungkan komunikasi pulau itu dengan [Borneo Utara](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Borneo_Utara \"Borneo Utara\"), Singapura dan [Hong Kong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong_British \"Hong Kong British\") buat kali pertama.[\\[25\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-25) Menjelang 30 Oktober 1906, kerajaan British telah bercadang untuk memasukkan Labuan ke dalam [Negeri-Negeri Selat](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Negeri-Negeri_Selat \"Negeri-Negeri Selat\"), di mana cadangan itu mula berkuat kuasa pada 1 Januari 1907.[\\[6\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-RentonRobertson1908-6)[\\[7\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Office1917-7)\n\n### Pendudukan Jepun\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=3 \"Sunting bahagian: Pendudukan Jepun\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=3 \"Sunting kod sumber bahagian: Pendudukan Jepun\")\\]\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/df\/Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo%2C_Labuan.jpg\/250px-Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo%2C_Labuan.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo,_Labuan.jpg)\n\n[Tentera laut Jepun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Tentera_Laut_Imperial_Jepun \"Tentera Laut Imperial Jepun\") berlabuh di pantai Labuan pada 14 Januari 1942.\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5f\/Japanese_Surrender%2C_Labuan_%28AWM_115989%29.JPG\/250px-Japanese_Surrender%2C_Labuan_%28AWM_115989%29.JPG)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Japanese_Surrender,_Labuan_\\(AWM_115989\\).JPG)\n\nLeftenan Jeneral Jepun, Masao Baba, menandatangani dokumen penyerahan pada 9 September 1945.\n\nSewaktu [Perang Dunia Kedua](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perang_Dunia_Kedua \"Perang Dunia Kedua\"), Labuan telah [diduduki](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pendudukan_Jepun_di_Borneo_British \"Pendudukan Jepun di Borneo British\") oleh Jepun dari 3 Januari 1942 hingga Jun 1945 dan berada di bawah kawalan unit Tentera Jepun ke-37 yang mengawal Borneo Utara.[\\[26\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-26) Pulau itu telah dijadikan sebagai pusat pentadbiran tentera Jepun dan ditukar namanya kepada Pulau Maida (前田島 \\[Maeda-shima\\]) sempena nama Komander tentera Jepun di Borneo, Marquis Toshinari Maeda.[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[27\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Ooi2004-27) Jepun juga telah membangunkan Labuan dan Teluk Brunei sebagai pengkalan tentera laut apabila serangan balas tentera Berikat makin hampir.[\\[12\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Saunders2013-12)\n\nPembebasan Borneo oleh [tentera Berikat](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pihak_Berikat \"Pihak Berikat\") bermula pada 10 Jun 1945 apabila tentera Australia mula melancarkan serangan di bawah nama kod [Operasi Oboe Six](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pertempuran_di_Borneo_Utara \"Pertempuran di Borneo Utara\"), di mana Labuan menjadi objektif utama untuk dirampas semula dari Jepun.[\\[28\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Sandler2001-28) Divisyen 9 tentera Australia telah melancarkan serangan dengan bantuan serangan dari udara dan pengeboman di laut sehingga penawanan lapangan terbang Labuan.[\\[29\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-29)[\\[30\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-30) Sebahagian besar pulau itu termasuklah bandar Victoria telah berada di bawah kawalan tentera Berikat dalam tempoh empat hari selepas [pendaratan pada 10 Jun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pertempuran_Labuan \"Pertempuran Labuan\").[\\[28\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Sandler2001-28) Pada 9 September 1945, Leftenan Jeneral Jepun, [Masao Baba](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Masao_Baba&action=edit&redlink=1 \"Masao Baba (laman tidak wujud)\") telah menyerah diri secara rasminya di kawasan yang kini dikenali sebagai Tugu Penyerahan Jepun (*Surrender Point*) berdekatan dengan pantai Layang-Layang, dan beliau telah di bawa ke ibu pejabat Divisyen 9 di pulau itu bagi menandatangani dokumen penyerahan.[\\[31\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-31)\n\n### Kemerdekaan\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=4 \"Sunting bahagian: Kemerdekaan\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=4 \"Sunting kod sumber bahagian: Kemerdekaan\")\\]\n\nSelepas [penyerahan Jepun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Penyerahan_kalah_Jepun \"Penyerahan kalah Jepun\"), nama Labuan telah dikembalikan oleh British dan pentadbiran pulau itu telah digantikan dengan [Pentadbiran Tentera British](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pentadbiran_Tentera_British_\\(Borneo\\) \"Pentadbiran Tentera British (Borneo)\"). Pada 15 Julai 1946, pentadbiran Tentera British telah dimansuhkan dan Labuan seterusnya dimasukkan ke dalam [Jajahan Mahkota Borneo Utara](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Tanah_Jajahan_Mahkota_British_Borneo_Utara \"Tanah Jajahan Mahkota British Borneo Utara\") yang baru ditubuhkan. Pada [31 Ogos 1963](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Hari_Pemerintahan_Sendiri_Borneo_Utara \"Hari Pemerintahan Sendiri Borneo Utara\"), Borneo Utara telah mendapat hak berkerajaan sendiri dan menyertai persekutuan baharu, Malaysia pada 16 September 1963 sebagai negeri Sabah.[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[8\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Kratoska2001-8)\n\nPada tahun 1984, kerajaan Sabah telah menyerahkan Labuan kepada kerajaan Persekutuan bagi menjadikannya sebagai sebuah [Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wilayah_Persekutuan \"Wilayah Persekutuan\"). Hal ini dilakukan bagi menjadikannya sebuah pusat kewangan luar pesisir.[\\[9\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-labuan-9) Pada 16 April 1984, Labuan secara rasminya menjadi Wilayah Persekutuan kedua Malaysia selepas [Kuala Lumpur](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kuala_Lumpur \"Kuala Lumpur\"). Pada tahun 1990, Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas.[\\[32\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-32)\n\n## Kerajaan\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=5 \"Sunting bahagian: Kerajaan\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=5 \"Sunting kod sumber bahagian: Kerajaan\")\\]\n\nLabuan merupakan salah sebuah Wilayah Persekutuan di Malaysia. Pulau ini ditadbir oleh kerajaan Persekutuan melalui [Jabatan Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Jabatan_Wilayah_Persekutuan_Malaysia \"Jabatan Wilayah Persekutuan Malaysia\"), sebuah jabatan di bawah [Jabatan Perdana Menteri](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Jabatan_Perdana_Menteri_Malaysia \"Jabatan Perdana Menteri Malaysia\"). [Perbadanan Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perbadanan_Labuan \"Perbadanan Labuan\") merupakan kerajaan tempatan bagi pulau ini dan diketuai oleh seorang pengerusi yang bertanggungjawab terhadap pembangunan dan pentadbiran Labuan. Labuan mempunyai seorang perwakilan di [Dewan Negara](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Dewan_Negara_\\(Malaysia\\) \"Dewan Negara (Malaysia)\") dan seorang di [Dewan Rakyat](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Dewan_Rakyat_\\(Malaysia\\) \"Dewan Rakyat (Malaysia)\"). Ahli Dewan Negara bagi Labuan yang terkini ialah [Anifah Aman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Anifah_Aman \"Anifah Aman\") dari [Parti Cinta Sabah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Parti_Cinta_Sabah \"Parti Cinta Sabah\"), merupakan senator pertama yang bukan penduduk Labuan. Perwakilan [Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan_\\(kawasan_persekutuan\\) \"Labuan (kawasan persekutuan)\") di Dewan Rakyat pula ialah [Suhaili Abdul Rahman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Suhaili_Abdul_Rahman \"Suhaili Abdul Rahman\") dari [Perikatan Nasional](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perikatan_Nasional \"Perikatan Nasional\"). Secara lazimnya, ahli Parlimen bagi Labuan akan dilantik sebagai Pengerusi Perbadanan Labuan.\n\nBerikut merupakan senarai pengerusi Perbadanan Labuan sejak tahun 2001.\n\n| Nama | Mula | Tamat |\n|---|---|---|\n| Othman Mohd Rijal | 2001 | 2003 |\n| [Suhaili Abdul Rahman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Suhaili_Abdul_Rahman \"Suhaili Abdul Rahman\") | 2003 | 2008 |\n| [Ahmad Phesal Talib](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Ahmad_Phesal_Talib \"Ahmad Phesal Talib\") | 2008 | 2011 |\n| [Yussof Mahal](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Yussof_Mahal \"Yussof Mahal\") | 2011 | 2013 |\n| [Rozman Isli](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Rozman_Isli \"Rozman Isli\") | 2013 | 2018 |\n| Amir Hussein | 2019 | 2021 |\n| [Bashir Alias](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bashir_Alias \"Bashir Alias\") | 2021 | 2023 |\n| [Anifah Aman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Anifah_Aman \"Anifah Aman\") | 2023 | kini |\n\n### Pecahan pentadbiran\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=6 \"Sunting bahagian: Pecahan pentadbiran\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=6 \"Sunting kod sumber bahagian: Pecahan pentadbiran\")\\]\n\nLabuan secara pentadbirannya dibahagikan kepada [Bandar Victoria](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bandar_Victoria \"Bandar Victoria\") dan 27 kampung,[\\[33\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-33) di mana setiap kampung diketuai oleh seorang ketua kampung:\n\n1. Bukit Kalam\n2. Durian Tunjung\n3. Tanjung Aru\n4. Pohon Batu\n5. Batu Arang\n6. Patau-Patau 2\n7. Belukut\n8. Sungai Keling\n9. Sungai Bedaun \/ Sungai Sembilang\n10. Layang-Layangan\n11. Sungai Labu\n12. Pantai\n13. Gersik \/ Saguking \/ Jawa \/ Parit\n14. Sungai Buton\n15. Kilan \/ Kilan Pulau Akar\n16. Lajau\n17. Rancha-Rancha\n18. Nagalang \/ Kerupang\n19. Bebuloh\n20. Sungai Lada\n21. Lubok Temiang\n22. Sungai Bangat\n23. Sungai Miri \/ Pagar\n24. Patau-Patau 1\n25. Batu Manikar\n26. Bukit Kuda\n27. Ganggarak \/ Merinding\n\n### Keselamatan\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=7 \"Sunting bahagian: Keselamatan\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=7 \"Sunting kod sumber bahagian: Keselamatan\")\\]\n\nKeselamatan Labuan merupakan tanggungjawab kerajaan Persekutuan, dengan kapal peronda tentera laut, garison, dan pasukan tentera udara yang berpangkalan di pulau itu. Kewaspadaan pengawal pantai, kastam dan eksais tempatan menyumbang kepada pengekalan reputasi dan status Labuan sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas.\n\n## Geografi\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=8 \"Sunting bahagian: Geografi\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=8 \"Sunting kod sumber bahagian: Geografi\")\\]\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2e\/Federal_Territory_of_Labuan.svg\/langms-250px-Federal_Territory_of_Labuan.svg.png)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Federal_Territory_of_Labuan.svg)\n\nPeta memaparkan pulau Labuan dan pulau kecil di sekitarnya.\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fa\/Bukit_Kubong.jpg\/250px-Bukit_Kubong.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Bukit_Kubong.jpg)\n\n[Bukit Kubong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bukit_Kubong \"Bukit Kubong\") merupakan titik tertinggi pulau Labuan.\n\nWilayah Persekutuan Labuan terdiri daripada Pulau Labuan, iaitu pulau utama dengan keluasan 91.64 kilometer persegi dan enam pulau kecil yang lain di sekitarnya iaitu [Pulau Papan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Papan \"Pulau Papan\"), [Pulau Daat](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Daat \"Pulau Daat\"), [Pulau Burong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Burong \"Pulau Burong\"), [Pulau Kuraman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Kuraman \"Pulau Kuraman\"), [Pulau Rusukan Kecil](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Rusukan_Kecil \"Pulau Rusukan Kecil\") dan [Pulau Rusukan Besar](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Rusukan_Besar \"Pulau Rusukan Besar\"). Pulau-pulau itu terletak lapan kilometer di luar pantai Borneo, bersebelahan dengan negeri Sabah dan terletak di utara negara [Brunei](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Brunei \"Brunei\"), di pinggir utara [Teluk Brunei](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Teluk_Brunei \"Teluk Brunei\") berhadapan dengan [Laut China Selatan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Laut_China_Selatan \"Laut China Selatan\"). Bentuk muka bumi Labuan kebanyakannya merupakan kawasan rata dan beralun, dengan titik tertingginya terletak di [Bukit Kubong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bukit_Kubong \"Bukit Kubong\") yang hanya berketinggian 94 meter.\n\nLabuan mempunyai [iklim hutan hujan tropika](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Iklim_tropika \"Iklim tropika\") tanpa musim kemarau. Sepanjang setahun, suhu kebiasannnya berbeza dari 25 hingga 32 °C (77 to 90 °F) dan jarang sekali di bawah 24 °C (75 °F) atau di atas 33 °C (91 °F). Musim panas berlangsung dari April hingga Jun dengan purata suhu tinggi harian melebihi 31 °C (88 °F). Musim sejuk pula berlangsung dari Januari ke Februari puraha suhu tinggi harian kurang daripada 30 °C (86 °F).[\\[34\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-weather-34) Stesen kaji cuaca bagi Labuan terletak di [Lapangan Terbang Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Lapangan_Terbang_Labuan \"Lapangan Terbang Labuan\").\n\nDaripada kesemua hari dengan [kerpasan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kerpasan \"Kerpasan\") yang diperhatikan di Labuan, 60% daripadanya diselangi dengan ribut petir. Ia kebiasaannya berlaku sangat kerap pada bulan Oktober. Kadar kelembapan relatif di Labuan pula berkisar antara 63% (sederhana lembap) hingga 96% (sangat lembap) dalam masa setahun, jarang sekali menurun di bawah 53% dan mencapai setinggi 100%.\n\n| Data iklim untuk Labuan ([Lapangan Terbang Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Lapangan_Terbang_Labuan \"Lapangan Terbang Labuan\")) (1991–2020 normal, ekstrem 1930–kini) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |\n|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|\n| Bulan | Jan | Feb | Mac | Apr | Mei | Jun | Jul | Ogo | Sep | Okt | Nov | Dis | Tahun |\n| Rekod tinggi suhu, °C (°F) | 34\\.0 (93.2) | 35\\.3 (95.5) | 36\\.4 (97.5) | 36\\.6 (97.9) | 35\\.7 (96.3) | 34\\.9 (94.8) | 34\\.4 (93.9) | 35\\.0 (95.0) | 34\\.2 (93.6) | 34\\.3 (93.7) | 34\\.7 (94.5) | 34\\.4 (93.9) | 36\\.6 (97.9) |\n| Purata maksimum suhu harian, °C (°F) | 30\\.4 (86.7) | 30\\.6 (87.1) | 31\\.6 (88.9) | 32\\.1 (89.8) | 32\\.1 (89.8) | 31\\.7 (89.1) | 31\\.5 (88.7) | 31\\.6 (88.9) | 31\\.4 (88.5) | 31\\.0 (87.8) | 31\\.1 (88.0) | 30\\.8 (87.4) | 31\\.3 (88.3) |\n| Purata suhu harian, °C (°F) | 27\\.3 (81.1) | 27\\.2 (81.0) | 27\\.7 (81.9) | 28\\.3 (82.9) | 28\\.4 (83.1) | 28\\.1 (82.6) | 27\\.9 (82.2) | 28\\.0 (82.4) | 27\\.8 (82.0) | 27\\.5 (81.5) | 27\\.6 (81.7) | 27\\.5 (81.5) | 27\\.8 (82.0) |\n| Purata minimum suhu harian, °C (°F) | 24\\.9 (76.8) | 24\\.9 (76.8) | 25\\.1 (77.2) | 25\\.4 (77.7) | 25\\.6 (78.1) | 25\\.2 (77.4) | 25\\.0 (77.0) | 25\\.1 (77.2) | 24\\.9 (76.8) | 24\\.7 (76.5) | 24\\.8 (76.6) | 24\\.9 (76.8) | 25 (77) |\n| Rekod rendah suhu, °C (°F) | 21\\.3 (70.3) | 21\\.1 (70.0) | 20\\.8 (69.4) | 21\\.7 (71.1) | 20\\.4 (68.7) | 20\\.0 (68.0) | 19\\.3 (66.7) | 21\\.2 (70.2) | 21\\.0 (69.8) | 21\\.5 (70.7) | 21\\.9 (71.4) | 21\\.8 (71.2) | 19\\.3 (66.7) |\n| Purata [kerpasan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kerpasan \"Kerpasan\"), mm (inci) | 222\\.8 (8.77) | 105\\.2 (4.14) | 124\\.4 (4.90) | 216\\.5 (8.52) | 267\\.0 (10.51) | 312\\.1 (12.29) | 299\\.3 (11.78) | 311\\.1 (12.25) | 332\\.9 (13.11) | 427\\.5 (16.83) | 364\\.8 (14.36) | 336\\.4 (13.24) | 3,320 (130.7) |\n| Purata bilangan hari kerpasan (≥ 1.0 mm) | 11\\.0 | 7\\.1 | 9\\.0 | 12\\.4 | 14\\.4 | 14\\.5 | 14\\.0 | 13\\.3 | 15\\.4 | 18\\.4 | 17\\.4 | 15\\.3 | 162\\.2 |\n| Purata [kelembapan relatif](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kelembapan_relatif \"Kelembapan relatif\") (%) (at 14:00) | 73 | 74 | 71 | 70 | 71 | 69 | 69 | 70 | 70 | 72 | 73 | 73 | 71 |\n| Purata bulanan [jangka masa sinaran matahari](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jangka_masa_sinaran_matahari&action=edit&redlink=1 \"Jangka masa sinaran matahari (laman tidak wujud)\") | 202\\.6 | 199\\.8 | 248\\.2 | 250\\.3 | 243\\.1 | 214\\.9 | 220\\.5 | 222\\.3 | 195\\.6 | 206\\.0 | 209\\.7 | 214\\.4 | 2,627.4 |\n| Sumber 1: [Pertubuhan Meteorologi Dunia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pertubuhan_Meteorologi_Dunia \"Pertubuhan Meteorologi Dunia\")[\\[35\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-WMOCLINO-35) *[Deutscher Wetterdienst](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Deutscher_Wetterdienst&action=edit&redlink=1 \"Deutscher Wetterdienst (laman tidak wujud)\")* (humidity, 1939–1966)[\\[36\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-DWD-36) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |\n| Sumber 2: Meteo Climat (record highs and lows)[\\[37\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-meteoclimat-37) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |\n\n## Ekonomi\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=9 \"Sunting bahagian: Ekonomi\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=9 \"Sunting kod sumber bahagian: Ekonomi\")\\]\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/df\/Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg\/250px-Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg)\n\nKompleks Taman Kewangan Labuan, juga dikenali sebagai Ujana Kewangan (UK) dalam kalangan orang Labuan.\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Labuan_port-Malaysia.JPG\/250px-Labuan_port-Malaysia.JPG)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_port-Malaysia.JPG)\n\n[Pelabuhan Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Pelabuhan_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Pelabuhan Labuan (laman tidak wujud)\")\n\nEkonomi Labuan berkembang pusat dengan sumber minyak dan gas yang luas serta perkhidmatan pelaburan dan perbankan antarabangsa. Ekonomi Labuan sebahagian besarnya berorientasikan import-eksport. Hampir semua komoditinya seperti minyak mentah, metanol, besi panas berbriket (HBI), gas, tepung, makanan haiwan, hasil laut dan jubin seramik dieksport ke [Semenanjung Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Semenanjung_Malaysia \"Semenanjung Malaysia\") dan luar negara. Bahan mentah, alat ganti dan peralatan untuk kegunaan industri serta produk pengguna pula diimport. Pada tahun 2004, jumlah nilai perdagangan luar Labuan mencecah RM 11.8 bilion berbanding hanya RM 5 bilion pada tahun 1995 untuk lebihan dagangan bersih sebanyak RM 5.1 bilion. Antara rakan perdagangan utamanya ialah Semenanjung Malaysia, Sarawak, India dan Korea Selatan. 65 peratus daripada jumlah eksportnya terdiri daripada hasil berasaskan gas dan petroleum.[\\[38\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-38)\n\n[Keluaran dalam negara kasar](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Keluaran_dalam_negara_kasar \"Keluaran dalam negara kasar\") (KDNK) bagi Labuan dianggarkan berjumlah RM 3.63 bilion pada tahun 2012 dengan kadar pertumbuhan 5.8 peratus. KDNK per kapita Labuan pula berjumlah RM 39,682 dengan jumlah pekerjaan mencecah 39,800. Sektor ekonomi utama di Labuan ialah sektor perkhidmatan dan pembuatan yang menyumbang 94.6 peratus daripada jumlah KDNK wilayah. Sektor perkhidmatan ini sebahagian besarnya terdiri daripada perkhidmatan perniagaan, insurans, hartanah dan kewangan manakala sektor pembuatan pula terdiri daripada industri minyak dan gas.[\\[39\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-39)\n\n[Pusat Kewangan dan Perniagaan Antarabangsa Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pusat_Kewangan_dan_Perniagaan_Antarabangsa_Labuan \"Pusat Kewangan dan Perniagaan Antarabangsa Labuan\") (Labuan IBFC) telah diwujudkan sebagai satu-satunya hab kewangan luar pesisir Malaysia pada Oktober 1990 dan beroperasi di bawah nama Pusat Kewangan Luar Pesisir Antarabangsa Labuan (IOFC). Pada masa itu, ia ditubuhkan untuk mengukuhkan sumbangan perkhidmatan kewangan kepada KDNK Malaysia serta membangunkan pulau dan kawasan sekitarnya. Bidang kuasa yang diselia oleh Lembaga Perkhidmatan Kewangan Labuan (LOFSA) menawarkan faedah seperti cukai 3 peratus atas keputusan bersih yang diaudit atau kadar rata RM 20,000 kepada syarikat perdagangan, kos operasi yang rendah, kawalan pertukaran liberal dan pelbagai kelebihan lain termasuklah pembekal perkhidmatan yang sedia ada, berpengalaman dan profesional. Pada tahun 2010, tanggapan \"luar pesisir\" telah dikecualikan daripada kesemua statut Labuan kerana tekanan dunia terhadap kawasan perlindungan cukai dan luar pesisir.\n\nSejak penubuhannya, bidang kuasa ini telah berkembang menjadi pangkalan bagi lebih daripada 4,800 syarikat luar pesisir dan 68 bank berlesen. Ia juga mempunyai lebih 370 yayasan berdaftar, 100 perkongsian dan 63 amanah berlesen.[\\[40\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-40) Labuan IBFC sedang memulakan strategi pertumbuhan yang agresif untuk menjadi pusat perniagaan dan kewangan antarabangsa utama di rantau Asia Pasifik.\n\nSektor perniagaan Labuan tertumpu pada lima teras iaitu syarikat induk luar pesisir, insurans kaptif, struktur kewangan Islam patuh Syariah, dana awam dan swasta serta pengurusan kekayaan. Kedudukan Labuan IBFC dipertingkatkan lagi dengan pelancaran inisiatif Pusat Kewangan Islam Antarabangsa Malaysia pada Ogos 2006.\n\n## Demografi\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=10 \"Sunting bahagian: Demografi\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=10 \"Sunting kod sumber bahagian: Demografi\")\\]\n\n| Tahun | Pend. | ±% |\n|---|---|---|\n| 1991 | 54,241 | — |\n| 2000 | 70,871 | \\+30.7% |\n| 2010 | 83,920 | \\+18.4% |\n| 2020 | 95,120 | \\+13.3% |\n| Sumber: [\\[41\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020KF-41) |   |   |\n\nTaburan etnik di Labuan (2020)[\\[42\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020_census-42)\n\n[Bumiputera Sabah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bumiputera_di_Sabah \"Bumiputera di Sabah\") (48.4%)\n\n[Melayu](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Melayu_Malaysia \"Orang Melayu Malaysia\") (24.9%)\n\n[Cina](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Cina_Malaysia \"Orang Cina Malaysia\") (10.3%)\n\n[Bumiputera Sarawak](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bumiputera_di_Sarawak \"Bumiputera di Sarawak\") (3.2%)\n\nLain-lain (1.8%)\n\nBukan warganegara (11.4%)\n\nMenurut [Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Banci_Penduduk_dan_Perumahan_Malaysia_2020 \"Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020\"), Labuan mempunyai penduduk berjumlah 95,120 orang, dengan kadar pertumbuhan penduduk sebanyak 0.67 peratus pada tahun 2021. Labuan merupakan wilayah keempat terpadat di Malaysia, dengan kadar kepadatan penduduk mencecah 1,034 orang perkilometer persegi. Kadar kelahiran kasar bagi Labuan dicatatkan sebanyak 17 kelahiran bagi setiap 1,000 penduduk, manakala kadar kematian kasar direkodkan sebanyak tiga kematian per 1,000 penduduk. 11.4 peratus daripada jumlah penduduk Labuan merupakan bukan warganegara, merupakan peratusan yang tertinggi antara Wilayah Persekutuan yang lain.[\\[41\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020KF-41)\n\nSebahagian besar penduduk Labuan merupakan masyarakat [Bumiputera](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bumiputera \"Bumiputera\"), yang tergolong dalam 76.4 peratus daripada jumlah penduduk. Masyarakat Bumiputera ini terdiri daripada orang [Melayu](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Melayu_Malaysia \"Orang Melayu Malaysia\") yang merupakan majoriti, orang beretnik [Kadazan-Dusun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kadazan-Dusun \"Kadazan-Dusun\"), [Bajau](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bajau \"Bajau\"), [Murut](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Murut \"Murut\") dan [Lundayeh](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Lundayeh \"Lundayeh\") serta beberapa golongan masyarakat Bumiputera lain seperti [Iban](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Iban \"Iban\"), [Bidayuh](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Suku_Bidayuh \"Suku Bidayuh\") dan [Melanau](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Melanau \"Melanau\"). Masyarakat Melayu di Labuan kebanyakannya berketurunan [Melayu Brunei](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Melayu_Brunei \"Orang Melayu Brunei\") atau ada juga yang berketurunan [Kedayan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kedayan \"Kedayan\"). Penduduk Labuan juga terdiri daripada masyarakat bukan Bumiputera, majoritinya merupakan penduduk berbangsa [Cina](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Cina_Malaysia \"Orang Cina Malaysia\") dan sebilangan kecil berketurunan [India](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_India_Malaysia \"Orang India Malaysia\") dan lain-lain. Sebahagian besar penduduk berbangsa Cina di Labuan merupakan [orang Hoklo](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Hoklo \"Orang Hoklo\"), dan terdapat juga ramai [orang Hakka](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Hakka \"Orang Hakka\"), kebanyakannya berasal atau berketurunan dari Sabah.\n\n| Kaum\/ Etnik | Populasi 2020[\\[42\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020_census-42) |   |\n|---|---|---|\n| Jumlah | % |   |\n| [Melayu](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Melayu_Malaysia \"Orang Melayu Malaysia\") | 23,640 | 24\\.9% |\n| [Kadazan-Dusun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kadazan-Dusun \"Kadazan-Dusun\") | 9,408 | 9\\.9% |\n| [Bajau](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bajau \"Bajau\") | 6,866 | 7\\.2% |\n| [Murut](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Murut \"Murut\") | 1,265 | 1\\.3% |\n| [Iban](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Iban \"Iban\") | 1,153 | 1\\.2% |\n| Bumiputera lain | 30,339 | 32\\.0% |\n| [Cina](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Cina_Malaysia \"Orang Cina Malaysia\") | 9,843 | 10\\.3% |\n| [India](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_India_Malaysia \"Orang India Malaysia\") | 891 | 0\\.9% |\n| Lain-lain | 883 | 0\\.9% |\n| Bukan warganegara | 10,832 | 11\\.4% |\n\n### Agama\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=11 \"Sunting bahagian: Agama\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=11 \"Sunting kod sumber bahagian: Agama\")\\]\n\n| Agama di Labuan – 2020 |   |   |\n|---|---|---|\n| Agama |   | Peratus |\n| [Islam](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Islam \"Islam\") |   | 77\\.2% |\n| [Kristian](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kristian \"Kristian\") |   | 13\\.8% |\n| [Buddhisme](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Buddhisme \"Buddhisme\") |   | 8\\.1% |\n| [Hinduisme](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Hinduisme \"Hinduisme\") |   | 0\\.6% |\n| Lain-lain |   | 0\\.2% |\n| [Tidak beragama](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Tidak_beragama \"Tidak beragama\") |   | 0\\.1% |\n\n[Islam](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Islam \"Islam\") ialah agama rasmi bagi persekutuan Malaysia, termasuklah Wilayah Persekutuan. Walaupun agama Islam merupakan agama rasmi, namun agama lain juga boleh diamalkan oleh penduduk. Penduduk beragama Islam merupakan majoriti di Labuan, yang mewakili lebih 77 peratus daripada jumlah penduduk. Penganut agama Islam di Labuan majoritinya terdiri daripada beberapa etnik Bumiputera Muslim seperti Melayu, Bajau dan Kedayan. [Kristian](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kristian \"Kristian\") merupakan agama kedua terbesar di Labuan, di mana hampir 14 peratus penduduk menganut agama itu. Penganut Kristian di Labuan kebanyakannya terdiri daripada orang Kadazan-Dusun dan juga kelompok signifikan lain seperti masyarakat berbangsa Cina. Penganut [agama Buddha](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Agama_Buddha \"Agama Buddha\") pula mewakili lapan peratus daripada jumlah penduduk, majoritinya merupakan penduduk berbangsa Cina. Terdapat juga beberapa agama lain yang merupakan minoriti, antaranya termasuklah agama [Hindu](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Hinduisme \"Hinduisme\"), [Sikh](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sikhisme \"Sikhisme\"), [Taoisme](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Taoisme \"Taoisme\"), [Konfusianisme](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Konfusianisme \"Konfusianisme\") dan [agama rakyat Cina](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Agama_rakyat_China \"Agama rakyat China\"), serta ada juga yang tidak beragama.[\\[41\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020KF-41)\n\n## Pembangunan dan kemudahan\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=12 \"Sunting bahagian: Pembangunan dan kemudahan\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=12 \"Sunting kod sumber bahagian: Pembangunan dan kemudahan\")\\]\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/76\/Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg\/250px-Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg)\n\n[Lapangan Terbang Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Lapangan_Terbang_Labuan \"Lapangan Terbang Labuan\")\n\nTidak seperti Wilayah Persekutuan yang lain, pembangunan infrastruktur awam di Labuan agak kurang membangun. Landskap pulau ini dicirikan dengan campuran bangunan lama dan kemajuan seni bina moden yang terhad. Projek infrastruktur utama seperti pembangunan rangkaian jalan dan sistem pengangkutan awam di Labuan kurang meluas, sehingga menyebabkan masalah trafik yang signifikan terutamanya pada waktu puncak. Labuan mempunyai rangkaian jalan raya dengan panjang berjumlah 274.7 kilometer, terdiri daripada jalan persekutuan sepanjang 142 kilometer dan jalan negeri sepanjang 132 kilometer. Antara jalan utama di Labuan ialah [Laluan Persekutuan 700](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Laluan_Persekutuan_Malaysia_700&action=edit&redlink=1 \"Laluan Persekutuan Malaysia 700 (laman tidak wujud)\") yang menghubungkan kawasan-kawasan di utara dan selatan pulau ini.\n\nAntara hab pengangkutan utama yang menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar [Borneo](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Borneo \"Borneo\") ialah perkhidmatan feri dan bot. Terdapat perkhidmatan feri dari Kota Kinabalu dan Menumbok di Sabah serta dari Terminal Feri [Serasa](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kampung_Serasa \"Kampung Serasa\") di Brunei. Terdapat juga perkhidmatan bot ekspres dari Sipitang di Sabah serta Lawas dan Limbang di Sarawak yang menawarkan perjalanan yang lebih cepat. [Terminal Feri Antarabangsa Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Terminal_Feri_Antarabangsa_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Terminal Feri Antarabangsa Labuan (laman tidak wujud)\") merupakan hab pengangkutan air utama di pulau ini. Labuan turut mempunyai sebuah lapangan terbang, iaitu [Lapangan Terbang Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Lapangan_Terbang_Labuan \"Lapangan Terbang Labuan\") yang dikendalikan oleh [Malaysia Airports](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Malaysia_Airports \"Malaysia Airports\"). Lapangan terbang ini menawarkan perkhidmatan penerbangan penumpang ke [Miri](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Miri \"Miri\"), Kota Kinabalu dan Kuala Lumpur. Perkhidmatan penerbangan ini disediakan oleh syarikat penerbangan [AirAsia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/AirAsia \"AirAsia\"), [Malaysia Airlines](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Penerbangan_Malaysia \"Penerbangan Malaysia\") dan [MASwings](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/MASwings \"MASwings\").\n\nSehingga kini, tiada perkhidmatan pengangkutan darat yang dibangunkan bagi menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar Borneo. Terdapat cadangan bagi membina sebuah [jambatan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Jambatan_Labuan%E2%80%93Menumbok \"Jambatan Labuan–Menumbok\") dari pulau itu ke Menumbok, Sabah yang mula diperkenalkan sekitar 1990-an. Namun, projek itu telah menghadapi banyak kelewatan dan tidak dapat diteruskan kerana kajian kebolehlaksanaan projek yang telah lapuk dan perlu dikemas kini bagi memastikan projek itu dapat berjalan dengan lancar.\n\nSektor pendidikan di Labuan berada di bawah seliaan Jabatan Pendidikan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat sebanyak 27 sekolah kerajaan di Labuan, terdiri daripada 17 sekolah rendah dan 10 sekolah menengah. Daripada 17 sekolah rendah, 15 daripadanya merupakan sekolah kebangsaan dan dua lagi merupakan sekolah jenis kebangsaan (Cina). Sekolah menengah pula terdiri daripada lapan sekolah menengah kebangsaan, sebuah [Sekolah Berasrama Penuh](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sekolah_Berasrama_Penuh \"Sekolah Berasrama Penuh\") iaitu [SM Sains Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sekolah_Menengah_Sains_Labuan \"Sekolah Menengah Sains Labuan\") dan sebuah kolej vokasional iaitu [Kolej Vokasional Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kolej_Vokasional_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Kolej Vokasional Labuan (laman tidak wujud)\"). Selain sekolah kerajaan, terdapat juga 10 sekolah rendah dan sebuah sekolah menengah agama yang berada di bawah seliaan [Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Majlis_Agama_Islam_Wilayah_Persekutuan \"Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan\") Labuan. Labuan turut mempunyai tiga buah sekolah swasta, terdiri daripada sebuah sekolah rendah, sebuah sekolah menengah dan sebuah sekolah antarabangsa.[\\[42\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020_census-42)\n\nLabuan juga menempatkan beberapa institusi pendidikan tinggi yang terdiri daripada universiti dan kolej awam serta kolej matrikulasi. Antara universiti awam yang terdapat di Labuan ialah [Universiti Malaysia Sabah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Universiti_Malaysia_Sabah \"Universiti Malaysia Sabah\") (UMS) Kampus Antarabangsa Labuan. Selain universiti, terdapat juga Institut Latihan Perindustrian Labuan dan [Kolej Matrikulasi Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kolej_Matrikulasi_Labuan \"Kolej Matrikulasi Labuan\").\n\nSektor penjagaan kesihatan di Labuan pula dikelola oleh Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat hanya sebuah hospital di Labuan, iaitu [Hospital Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Hospital_WP_Labuan \"Hospital WP Labuan\") yang berkapasiti 122 katil. Namun, Labuan juga mempunyai dua klinik kesihatan, sebuah klinik komuniti dan 10 klinik desa yang terletak di serata pulau dan menyediakan pemeriksaan dan rawatan kesihatan awal kepada penduduk tempatan.\n\n## Lihat juga\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=13 \"Sunting bahagian: Lihat juga\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=13 \"Sunting kod sumber bahagian: Lihat juga\")\\]\n\n- [Pelancongan di Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pelancongan_di_Labuan \"Pelancongan di Labuan\")\n- [Pengangkutan di Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pengangkutan_di_Labuan \"Pengangkutan di Labuan\")\n- [Identiti Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Identiti_Labuan \"Identiti Labuan\")\n\n## Nota kaki\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=14 \"Sunting bahagian: Nota kaki\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=14 \"Sunting kod sumber bahagian: Nota kaki\")\\]\n\n1. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-1) [***c***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-2) [***d***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-3) [***e***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-4) [***f***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-5) [***g***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-6) [***h***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-7) [***i***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-8)\n   Stephen R. Evans; Abdul Rahman Zainal; Rod Wong Khet Ngee (1996). [*The History of Labuan Island (Victoria Island)*](https:\/\/web.archive.org\/web\/20130701160652\/http:\/\/library.perdana.org.my\/Digital_Content\/NLM\/Batch3\/B03_PDF_DVD001\/15%20sep\/M959.521EVAHistoryOfLabuanVictoriaIsland.pdf) (PDF). Calendar Print Pte Ltd. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n   \n   [981-00-7764-5](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/981-00-7764-5 \"Khas:Sumber buku\/981-00-7764-5\")\n   \n   . Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/library.perdana.org.my\/Digital_Content\/NLM\/Batch3\/B03_PDF_DVD001\/15%20sep\/M959.521EVAHistoryOfLabuanVictoriaIsland.pdf) (PDF) pada 1 Julai 2013.\n2. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-McColl2005_2-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-McColl2005_2-1)\n   R. W. McColl (1 Januari 2005). [*Encyclopedia of World Geography*](https:\/\/books.google.com\/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA123). Infobase Publishing. m\/s. 123–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n   \n   [978-0-8160-7229-3](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-8160-7229-3 \"Khas:Sumber buku\/978-0-8160-7229-3\")\n   \n   .\n3. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_3-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_3-1)\n   Rozan Yunos (7 September 2008). [\"Loss of Labuan, a former Brunei island\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140428182303\/http:\/\/www.bt.com.bn\/life\/2008\/09\/07\/loss_of_labuan_a_former_brunei_island). [The Brunei Times](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/The_Brunei_Times \"The Brunei Times\"). Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.bt.com.bn\/life\/2008\/09\/07\/loss_of_labuan_a_former_brunei_island) pada 28 April 2014. Dicapai pada 29 April 2014.\n4. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lbc_4-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lbc_4-1)\n   [\"Opening of the New Colony of Labuan\"](http:\/\/nla.gov.au\/nla.news-article709047). *Sydney Daily Advertiser*. [National Library of Australia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/National_Library_of_Australia \"National Library of Australia\"). 23 September 1848. Dicapai pada 29 April 2014.\n5. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Mathews2014_5-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Mathews2014_5-1)\n   Philip Mathews (28 Februari 2014). [*Chronicle of Malaysia: Fifty Years of Headline News, 1963–2013*](https:\/\/books.google.com\/books?id=md9UAgAAQBAJ&pg=PA15). Editions Didier Millet. m\/s. 15–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n   \n   [978-967-10617-4-9](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-967-10617-4-9 \"Khas:Sumber buku\/978-967-10617-4-9\")\n   \n   .\n6. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-RentonRobertson1908_6-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-RentonRobertson1908_6-1)\n   Alexander Wood Renton; Maxwell Anderson Robertson; Frederick Pollock; William Bowstead (1908). [*Encyclopædia of the laws of England with forms and precedents by the most eminent legal authorities*](https:\/\/books.google.com\/books?id=7QsyAAAAIAAJ). Sweet & Maxwell.\n7. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Office1917_7-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Office1917_7-1)\n   United States. Hydrographic Office (1917). [*Asiatic Pilot: The coasts of Sumatra and the adjacent straits and islands*](https:\/\/books.google.com\/books?id=VNQNAQAAMAAJ). Hydrographic office under the authority of the secretary of the navy.\n8. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Kratoska2001_8-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Kratoska2001_8-1)\n   Paul H. Kratoska (2001). [*South East Asia, Colonial History: Peaceful transitions to independence (1945–1963)*](https:\/\/books.google.com\/books?id=yookbQZ-0yUC&pg=PA129). Taylor & Francis. m\/s. 129–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n   \n   [978-0-415-24784-9](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-415-24784-9 \"Khas:Sumber buku\/978-0-415-24784-9\")\n   \n   .\n9. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-labuan_9-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-labuan_9-1)\n   [\"Laws of Malaysia A585 Constitution (Amendment) (No.2) Act 1984\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140429050631\/http:\/\/www.dvs.gov.my\/c\/document_library\/get_file?uuid=01e32808-0a2b-4369-9747-2021f14012c9&groupId=16746). *Government of Malaysia*. Department of Veterinary Services. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.dvs.gov.my\/c\/document_library\/get_file?uuid=01e32808-0a2b-4369-9747-2021f14012c9&groupId=16746) pada 29 April 2014. Dicapai pada 28 April 2014.\n10. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-10)** B.A. Hussainmiya, Brunei Revival of 1906 A Popular History, Brunei Press Sdn Bhd, Brunei, 2006, p.xi\n11. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-11)**\n    Rodney Mundy; James Brooke (1848). [*Narrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris*](https:\/\/books.google.com\/books?id=FB1JAAAAcAAJ&pg=PA367). Murray. m\/s. 367–.\n12. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Saunders2013_12-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Saunders2013_12-1)\n    Graham Saunders (5 November 2013). [*A History of Brunei*](https:\/\/books.google.com\/books?id=DUv8AQAAQBAJ&pg=PA78). Routledge. m\/s. 78 & 123. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-1-136-87394-2](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-1-136-87394-2 \"Khas:Sumber buku\/978-1-136-87394-2\")\n    \n    .\n13. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-13)**\n    B.A. Hussainmiya (2006). [*Brunei Revival of 1906 (A Popular History) – The Surrender of Labuan and The First Brunei-British Treaty*](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140912112209\/http:\/\/www.ubd.edu.bn\/academic\/faculty\/FASS\/staff\/docs\/BAH\/revival.pdf) (PDF). [Bandar Seri Begawan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bandar_Seri_Begawan \"Bandar Seri Begawan\"): [Universiti Brunei Darussalam](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Universiti_Brunei_Darussalam \"Universiti Brunei Darussalam\"); Brunei Press Sdn Bhd. m\/s. 12\/34. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [99917-32-15-2](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/99917-32-15-2 \"Khas:Sumber buku\/99917-32-15-2\")\n    \n    . Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.ubd.edu.bn\/academic\/faculty\/FASS\/staff\/docs\/BAH\/revival.pdf) (PDF) pada 12 September 2014. Dicapai pada 29 April 2014.\n14. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-14)**\n    W. H. Treacher, C.M.G. M.A. Oxon (1891). [\"British Borneo: Sketches of Brunai, Sarawak, Labuan and North Borneo\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20131011213647\/http:\/\/www.ttc.edu.sg\/csca\/rart_doc\/treacher1891.pdf) (PDF). *[University of California Libraries](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=University_of_California_Libraries&action=edit&redlink=1 \"University of California Libraries (laman tidak wujud)\")*. [Trinity Theological College](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Trinity_Theological_College,_Singapore&action=edit&redlink=1 \"Trinity Theological College, Singapore (laman tidak wujud)\"). m\/s. 12 \/ Chapter VI. Pages 84–92. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.ttc.edu.sg\/csca\/rart_doc\/treacher1891.pdf) (PDF) pada 11 Oktober 2013. Dicapai pada 29 April 2014.\n15. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-15)**\n    Henry Keppel (2009). [*The Expedition to Borneo of H. M. S. Dido: 1843 – 1846*](https:\/\/books.google.com\/books?id=CHVCGKBzhYwC&pg=PA304). BoD – Books on Demand. m\/s. 304–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-3-941842-95-3](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-3-941842-95-3 \"Khas:Sumber buku\/978-3-941842-95-3\")\n    \n    .\n16. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-16)**\n    [\"The Straits Times, 14 October 1848, Page 3 (Labuan)\"](http:\/\/eresources.nlb.gov.sg\/newspapers\/Digitised\/Article\/straitstimes18481014.2.14.aspx). [National Library Board](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/National_Library_Board \"National Library Board\"). 14 Oktober 1848. m\/s. 3. Dicapai pada 29 April 2014.\n17. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-17)**\n    [\"The Straits Times, 21 October 1848, Page 3 (Labuan)\"](http:\/\/eresources.nlb.gov.sg\/newspapers\/Digitised\/Article\/straitstimes18481021.2.14.aspx). National Library Board. 21 Oktober 1848. m\/s. 3. Dicapai pada 29 April 2014.\n18. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-18)**\n    Rodney Mundy; James Brooke (1848). [*Narrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris*](https:\/\/books.google.com\/books?id=FB1JAAAAcAAJ&pg=PA367). Murray. m\/s. 367–.\n19. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-19)**\n    Phillip Cottrell (25 Mei 2012). [*Investment Banking in England 1856–1881(Rle Banking and Finance)*](https:\/\/books.google.com\/books?id=R6rZBqy4X-gC&pg=PA211). Routledge. m\/s. 211–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-0-415-53020-0](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-415-53020-0 \"Khas:Sumber buku\/978-0-415-53020-0\")\n    \n    .\n20. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-20)**\n    Eastern Archipelago Company (1853). [*The Queen on the Prosecution of Sir James Brooke, K.C.B. Against the Eastern Archipelago Company; Containing the Judgments of the Queen's Bench and the Exchequer Chamber, Together with Two Articles from the \"Times\" Newspaper, Etc*](https:\/\/books.google.com\/books?id=gCFYAAAAcAAJ&pg=PA9). W. Clowes & Sons. m\/s. 9–.\n21. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-21)**\n    Eastern Archipelago Company (1853). [*Annual Report of the Directors of the Eastern Archipelago Company*](https:\/\/books.google.com\/books?id=Ls0NAAAAQAAJ&pg=PA149). Eastern Archipelago Company. m\/s. 149–.\n22. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-OlsonShadle1996_22-0)**\n    James Stuart Olson; Robert Shadle (1996). [*Historical Dictionary of the British Empire*](https:\/\/books.google.com\/books?id=f0VnzMelzm8C&pg=PA645). Greenwood Publishing Group. m\/s. 645–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-0-313-29367-2](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-313-29367-2 \"Khas:Sumber buku\/978-0-313-29367-2\")\n    \n    .\n23. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Welman_23-0)**\n    Frans Welman (9 Mac 2017). [*Borneo Trilogy Volume 1: Sabah*](https:\/\/books.google.com\/books?id=glG-WBH8hkQC&pg=PA162). Booksmango. m\/s. 162–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-616-245-078-5](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-616-245-078-5 \"Khas:Sumber buku\/978-616-245-078-5\")\n    \n    .\n24. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-deVienne2015_24-0)**\n    Marie-Sybille de Vienne (2015). [*Brunei: From the Age of Commerce to the 21st Century*](https:\/\/books.google.com\/books?id=IfpIBwAAQBAJ). NUS Press. m\/s. 90. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [9789971698188](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/9789971698188 \"Khas:Sumber buku\/9789971698188\")\n    \n    .\n25. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-25)**\n    [\"Staying connected\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140429161634\/http:\/\/www.thestar.com.my\/story.aspx\/?sec=l&file=%2F2012%2F1%2F16%2Flifefocus%2F20120116083237). *[The Star](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/The_Star_\\(Malaysia\\) \"The Star (Malaysia)\")*. 16 Januari 2012. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.thestar.com.my\/story.aspx\/?sec=l&file=%2F2012%2F1%2F16%2Flifefocus%2F20120116083237) pada 29 April 2014. Dicapai pada 30 April 2014.\n26. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-26)**\n    T. A. Edwin Gibson; G. Kingsley Ward (1989). [*Courage remembered: the story behind the construction and maintenance of the Commonwealth's military cemeteries and memorials of the wars of 1914–1918 and 1939–1945*](https:\/\/books.google.com\/books?id=dm7xAAAAMAAJ). McClelland & Stewart. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-0-7710-8786-8](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-7710-8786-8 \"Khas:Sumber buku\/978-0-7710-8786-8\")\n    \n    .\n27. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Ooi2004_27-0)**\n    Keat Gin Ooi (October 2004). [*Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor*](https:\/\/books.google.com\/books?id=smKyAAAAIAAJ). ABC-CLIO. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-1-57607-770-2](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-1-57607-770-2 \"Khas:Sumber buku\/978-1-57607-770-2\")\n    \n    .\n28. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Sandler2001_28-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Sandler2001_28-1)\n    Stanley Sandler (January 2001). [*World War II in the Pacific: An Encyclopedia*](https:\/\/books.google.com\/books?id=K-027Yrx12UC&pg=PA182). Taylor & Francis. m\/s. 181–182. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-0-8153-1883-5](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-8153-1883-5 \"Khas:Sumber buku\/978-0-8153-1883-5\")\n    \n    .\n29. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-29)**\n    James O'Connor (13 Jun 1945). [\"Australians Swarm Ashore on N-W Borneo Coast\"](http:\/\/nla.gov.au\/nla.news-article56381584). *[The Morning Bulletin](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=The_Morning_Bulletin&action=edit&redlink=1 \"The Morning Bulletin (laman tidak wujud)\")*. National Library of Australia. Dicapai pada 30 April 2014.\n30. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-30)**\n    Australian Officials (19 Jun 1945). [\"Capture of Labuan Airstrip in Borneo\"](http:\/\/nla.gov.au\/nla.news-article17942995). *[The Sydney Morning Herald](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/The_Sydney_Morning_Herald \"The Sydney Morning Herald\")*. National Library of Australia. Dicapai pada 30 April 2014.\n31. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-31)**\n    [\"Surrender Point Memorial, Labuan Island\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140501110149\/http:\/\/www.dva.gov.au\/commems_oawg\/OAWG\/war_memorials\/overseas_memorials\/malaysia\/Pages\/malaysia%20surrender%20point.aspx). [Department of Veterans' Affairs](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Department_of_Veterans%27_Affairs_\\(Australia\\)&action=edit&redlink=1 \"Department of Veterans' Affairs (Australia) (laman tidak wujud)\"). 19 November 2012. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.dva.gov.au\/commems_oawg\/OAWG\/war_memorials\/overseas_memorials\/malaysia\/Pages\/malaysia%20surrender%20point.aspx) pada 1 Mei 2014. Dicapai pada 1 May 2014.\n32. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-32)**\n    [\"Chapter 8: Labuan International Offshore Financial Centre\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140502033011\/http:\/\/www.bnm.gov.my\/index.php?rp=19). [Bank Negara Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bank_Negara_Malaysia \"Bank Negara Malaysia\"). Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.bnm.gov.my\/index.php?rp=19) pada 2 Mei 2014. Dicapai pada 1 Mei 2014. \"Labuan was declared as an International Offshore Financial Centre (IOFC) in October 1990 to complement the activities of the domestic financial market in [Kuala Lumpur](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kuala_Lumpur \"Kuala Lumpur\"), strengthen the contribution of financial services to [Gross National Products](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Gross_National_Product&action=edit&redlink=1 \"Gross National Product (laman tidak wujud)\") of Malaysia as well as develop the island and areas within its vicinity.\"\n33. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-33)** [JADUAL PELAKSANAAN PROGRAM KESEDARAN KITAR SEMULA BAGI KAMPUNG-KAMPUNG DI W.P. LABUAN UNTUK TAHUN 2011](http:\/\/www.pl.gov.my\/documents\/10157\/dd6dcf0f-8a1b-44bc-92a2-37d06e5d377d) [Diarkibkan](https:\/\/archive.today\/20140106014714\/http:\/\/www.pl.gov.my\/documents\/10157\/dd6dcf0f-8a1b-44bc-92a2-37d06e5d377d) 6 Januari 2014 di [archive.today](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Archive.today&action=edit&redlink=1 \"Archive.today (laman tidak wujud)\")\n34. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-weather_34-0)**\n    [\"Average Weather for Labuan\"](http:\/\/weatherspark.com\/averages\/34018\/Labuan-Federal-Territory-of-Labuan-Malaysia). WeatherSpark. Dicapai pada 21 Januari 2014.\n35. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-WMOCLINO_35-0)**\n    [\"World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020\"](https:\/\/www.nodc.noaa.gov\/archive\/arc0216\/0253808\/1.1\/data\/0-data\/Region-5-WMO-Normals-9120\/Malaysia\/CSV\/Labuan_96465.csv). Pertubuhan Meteorologi Dunia. Dicapai pada 19 Oktober 2023.\n36. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-DWD_36-0)**\n    [\"Klimatafel von Labuan \/ Insel Borneo (Kalimantan) \/ Malaysia\"](http:\/\/www.dwd.de\/DWD\/klima\/beratung\/ak\/ak_964650_kt.pdf) (PDF). *Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world* (dalam bahasa Jerman). Deutscher Wetterdienst. Dicapai pada 17 October 2016.\n37. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-meteoclimat_37-0)**\n    [\"Station Labuan\"](http:\/\/meteo-climat-bzh.dyndns.org\/index.php?page=stati&id=797) (dalam bahasa Perancis). Meteo Climat. Dicapai pada 14 October 2016.\n38. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-38)**\n    [\"Labuan Economy\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140201215346\/http:\/\/www.llpm.com.my\/index.php?option=com_content&view=article&id=118:labuan-economy&catid=53:labuan-economy-and-developments&Itemid=139). Pengurusan Pelabuhan Bebas Labuan. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.llpm.com.my\/index.php?option=com_content&view=article&id=118:labuan-economy&catid=53:labuan-economy-and-developments&Itemid=139) pada 1 Februari 2014. Dicapai pada 20 Januari 2014.\n39. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-39)**\n    [\"KDNK mengikut negeri, 2005–2012\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20131126180006\/http:\/\/www.statistics.gov.my\/portal\/download_Akaun\/files\/gdp_state\/2005-2012\/Penerbitan_KDNK_Negeri_2005-2012.pdf) (PDF) (dalam bahasa Inggeris dan Bahasa Melayu). Jabatan Perangkaan Malaysia. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.statistics.gov.my\/portal\/download_Akaun\/files\/gdp_state\/2005-2012\/Penerbitan_KDNK_Negeri_2005-2012.pdf) (PDF) pada 26 November 2013. Dicapai pada 20 Januari 2014.\n40. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-40)**\n    [\"2022 Labuan IBFC Financial Landscape\"](https:\/\/exty.bio\/incorporating-in-labuan-in-2024-how-you-can-benefit-from-forming-a-labuan-company\/). *Exty* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 23 Ogos 2022.\n41. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020KF_41-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020KF_41-1) [***c***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020KF_41-2)\n    [\"Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020\"](https:\/\/www.dosm.gov.my\/uploads\/publications\/20221020150523.pdf) (pdf) (dalam bahasa Bahasa Melayu dan Inggeris). Jabatan Perangkaan Malaysia. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-967-2000-85-3](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-967-2000-85-3 \"Khas:Sumber buku\/978-967-2000-85-3\")\n    \n    .\n42. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020_census_42-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020_census_42-1) [***c***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020_census_42-2)\n    [\"Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020, Wilayah Persekutuan Labuan\"](https:\/\/newss.statistics.gov.my\/newss-portalx\/ep\/epProductFreeDownloadSearch.seam). Jabatan Perangkaan Malaysia. Mei 2022. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-967-253-512-6](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-967-253-512-6 \"Khas:Sumber buku\/978-967-253-512-6\")\n    \n    . Dicapai pada 7 Mac 2025.\n\n## Pautan luar\n\\[[sunting](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=15 \"Sunting bahagian: Pautan luar\") \\| [sunting sumber](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&action=edit&section=15 \"Sunting kod sumber bahagian: Pautan luar\")\\]\n\n|   |   |\n|---|---|\n| ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4a\/Commons-logo.svg\/40px-Commons-logo.svg.png) | [Wikimedia Commons](https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Laman_Utama \"commons:Laman Utama\") mempunyai media berkaitan ***[Labuan](https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Category:Labuan?uselang=ms)*** |\n\nKerajaan\n\n- [Labuan Corporation](http:\/\/www.pl.gov.my\/)\n- [State Development Office](http:\/\/www.wp.icu.gov.my\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20150925091127\/http:\/\/www.wp.icu.gov.my\/) 2015-09-25 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n- [Labuan Tourism](http:\/\/www.labuantourism.com.my\/)\n- [Labuan Maps](http:\/\/www.dromoz.com\/directory\/maps\/?epid=18734)\n- [Labuan FM - Suara Pesisir Anda](http:\/\/www.labuanfm.net.my\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20070428125347\/http:\/\/www.labuanfm.net.my\/) 2007-04-28 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n\nPelancongan\n\n- [Labuan](http:\/\/www.pulaulabuan.com\/) - Informasi pelancongan\n- [http:\/\/www.youtube.com\/@WildlifeandNatureNorthBorneo](https:\/\/www.youtube.com\/@WildlifeandNatureNorthBorneo) - Informasi dan Pengetahuan usaha memperkenalkan Labuan kepada industri pelancongan AviTourism atau EcoTourism serta usaha Konservasi hidupanliar tempatan.\n\nKomuniti\n\n- [Labuan Online Community](http:\/\/www.labuan.net\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20160504005230\/http:\/\/www.labuan.net\/) 2016-05-04 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n- <https:\/\/labuaninvisualretrospective.wordpress.com\/> - Komuniti Sejarah Tempatan khususnya di Pulau Labuan\n- <https:\/\/labuanislandbirds.wordpress.com\/> - Komuniti aktiviti pengamatan burung dan konservasi tempatan\n\nHiburan\n\n- [Labuan Entertainment Center](http:\/\/www.popin-labuan.com\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20080516235142\/http:\/\/www.popin-labuan.com\/) 2008-05-16 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n\nPerbankan\n\n- [Association of Banks Labuan](http:\/\/www.aob-labuan.com\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20070505081936\/http:\/\/www.aob-labuan.com\/) 2007-05-05 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n\nUnit Amanah\n\n- [ECTrust](http:\/\/www.ectrustco.com\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20081121081031\/http:\/\/www.ectrustco.com\/) 2008-11-21 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n- [ITMC Fiduciary](http:\/\/www.itmcfiduciary.com\/)\n\n| [l](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Templat:Labuan \"Templat:Labuan\") [b](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perbincangan_templat:Labuan \"Perbincangan templat:Labuan\") [s](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Templat:Labuan&action=edit)[Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wilayah_Persekutuan \"Wilayah Persekutuan\") [Labuan]() |   |\n|---|---|\n| [Ibu kota](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Ibu_negara \"Ibu negara\"): [Victoria](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bandar_Victoria \"Bandar Victoria\") |   |\n| Topik | [Indeks](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Indeks_rencana_berkaitan_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Indeks rencana berkaitan Labuan (laman tidak wujud)\") [Sejarah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#Sejarah) [Perbadanan Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perbadanan_Labuan \"Perbadanan Labuan\") [Perlembagaan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Perlembagaan_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Perlembagaan Labuan (laman tidak wujud)\") [Pilihan raya](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Pilihan_raya_di_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Pilihan raya di Labuan (laman tidak wujud)\") [Geografi](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Geografi_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Geografi Labuan (laman tidak wujud)\") [Undang-undang](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Undang-undang_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Undang-undang Labuan (laman tidak wujud)\") [Muzik](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Muzik_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Muzik Labuan (laman tidak wujud)\") [Orang Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Orang_dari_Labuan \"Kategori:Orang dari Labuan\") [Lambang](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kategori:Senarai_lambang_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Kategori:Senarai lambang Labuan (laman tidak wujud)\") [Lagu rasmi](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Maju_dan_Sejahtera \"Maju dan Sejahtera\") Bendera [Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Senarai_bendera_Malaysia#Wilayah_Persekutuan \"Senarai bendera Malaysia\") [Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bendera_Wilayah_Persekutuan \"Bendera Wilayah Persekutuan\") [Jata](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jata_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Jata Labuan (laman tidak wujud)\") [Tarikan pelancong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Tarikan_pelancong_di_Labuan \"Kategori:Tarikan pelancong di Labuan\") |\n| Masyarakat | [Budaya](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kategori:Kebudayaan_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Kategori:Kebudayaan Labuan (laman tidak wujud)\") [Jenayah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jenayah_di_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Jenayah di Labuan (laman tidak wujud)\") [Masakan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Masakan_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Masakan Labuan (laman tidak wujud)\") [Demografi](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Demografi_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Demografi Labuan (laman tidak wujud)\") [Ekonomi](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Ekonomi_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Ekonomi Labuan (laman tidak wujud)\") [Pendidikan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Pendidikan_di_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Pendidikan di Labuan (laman tidak wujud)\") [Kumpulan etnik](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Templat:Kumpulan_etnik_di_Malaysia \"Templat:Kumpulan etnik di Malaysia\") [Politik](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kategori:Politik_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Kategori:Politik Labuan (laman tidak wujud)\") |\n| Bahagian pentadbiran |   |\n|   |   |\n| Pekan utama | [Batu Manikar](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Batu_Manikar&action=edit&redlink=1 \"Batu Manikar (laman tidak wujud)\") [Kiamsam](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kiamsam&action=edit&redlink=1 \"Kiamsam (laman tidak wujud)\") [Layang-Layangan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Layang-Layangan \"Layang-Layangan\") [Rancha-Rancha](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Rancha-Rancha&action=edit&redlink=1 \"Rancha-Rancha (laman tidak wujud)\") |\n| Kampung | [Batu Arang](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Batu_Arang&action=edit&redlink=1 \"Kampung Batu Arang (laman tidak wujud)\") [Bebuloh](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kampung_Bebuloh \"Kampung Bebuloh\") [Bukit Kuda](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kampung_Bukit_Kuda \"Kampung Bukit Kuda\") [Bukit Kalam](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Bukit_Kalam&action=edit&redlink=1 \"Kampung Bukit Kalam (laman tidak wujud)\") [Durian Tunjong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Durian_Tunjong&action=edit&redlink=1 \"Kampung Durian Tunjong (laman tidak wujud)\") [Ganggarak](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kampung_Ganggarak \"Kampung Ganggarak\") [Gersik Saguking](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Gersik_Saguking&action=edit&redlink=1 \"Kampung Gersik Saguking (laman tidak wujud)\") [Kerupang](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Kerupang&action=edit&redlink=1 \"Kampung Kerupang (laman tidak wujud)\") [Lajau](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Lajau&action=edit&redlink=1 \"Kampung Lajau (laman tidak wujud)\") [Lubok Temiang](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Lubok_Temiang&action=edit&redlink=1 \"Kampung Lubok Temiang (laman tidak wujud)\") [Membedai](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Membedai&action=edit&redlink=1 \"Kampung Membedai (laman tidak wujud)\") [Merinding](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Merinding&action=edit&redlink=1 \"Kampung Merinding (laman tidak wujud)\") [Nagalang](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Nagalang&action=edit&redlink=1 \"Kampung Nagalang (laman tidak wujud)\") [Pantai](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kampung_Pantai \"Kampung Pantai\") [Patau-Patau](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Patau-Patau&action=edit&redlink=1 \"Kampung Patau-Patau (laman tidak wujud)\") [Sungai Bedaun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Sungai_Bedaun&action=edit&redlink=1 \"Kampung Sungai Bedaun (laman tidak wujud)\") [Sungai Keling](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Sungai_Keling&action=edit&redlink=1 \"Kampung Sungai Keling (laman tidak wujud)\") [Sungai Lada](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Sungai_Lada&action=edit&redlink=1 \"Kampung Sungai Lada (laman tidak wujud)\") [Sungai Pagar](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kampung_Sungai_Pagar \"Kampung Sungai Pagar\") [Tanjung Aru](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Tanjung_Aru&action=edit&redlink=1 \"Kampung Tanjung Aru (laman tidak wujud)\") [Tanjung Kubong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kampung_Tanjung_Kubong&action=edit&redlink=1 \"Kampung Tanjung Kubong (laman tidak wujud)\") |\n| Pulau | [Burung](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Burung \"Pulau Burung\") [Daat](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Daat \"Pulau Daat\") [Kuraman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Kuraman \"Pulau Kuraman\") [Papan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Papan \"Pulau Papan\") [Rusukan Besar](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Rusukan_Besar \"Pulau Rusukan Besar\") [Rusukan Kecil](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Rusukan_Kecil \"Pulau Rusukan Kecil\") |\n| Bahagian pilihan raya | [P166 Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan_\\(kawasan_persekutuan\\) \"Labuan (kawasan persekutuan)\") |\n| ![Laman Commons](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4a\/Commons-logo.svg\/20px-Commons-logo.svg.png) [Commons](https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Labuan \"commons:Labuan\") ![Laman Wikisource](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4c\/Wikisource-logo.svg\/20px-Wikisource-logo.svg.png) [Wikisource](https:\/\/ms.wikisource.org\/wiki\/Portal:Labuan \"s:Portal:Labuan\") ![Kategori](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/48\/Folder_Hexagonal_Icon.svg\/20px-Folder_Hexagonal_Icon.svg.png) [Kategori](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Labuan \"Kategori:Labuan\") |   |\n\n| [l](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Templat:Negeri_dan_Wilayah_Persekutuan_Malaysia \"Templat:Negeri dan Wilayah Persekutuan Malaysia\") [b](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perbincangan_templat:Negeri_dan_Wilayah_Persekutuan_Malaysia \"Perbincangan templat:Negeri dan Wilayah Persekutuan Malaysia\") [s](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Templat:Negeri_dan_Wilayah_Persekutuan_Malaysia&action=edit)[![Bendera Malaysia](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/66\/Flag_of_Malaysia.svg\/40px-Flag_of_Malaysia.svg.png)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Flag_of_Malaysia.svg \"Bendera Malaysia\") [Negeri dan Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Negeri_dan_wilayah_persekutuan_di_Malaysia \"Negeri dan wilayah persekutuan di Malaysia\") di [Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Malaysia \"Malaysia\") [![Lambang Malaysia](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/Coat_of_arms_of_Malaysia.svg\/40px-Coat_of_arms_of_Malaysia.svg.png)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Coat_of_arms_of_Malaysia.svg \"Lambang Malaysia\") |   |   |\n|---|---|---|\n| [Negeri-Negeri Tanah Melayu](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Semenanjung_Malaysia \"Semenanjung Malaysia\") | ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5a\/Flag_of_Johor.svg\/40px-Flag_of_Johor.svg.png) [Johor](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Johor \"Johor\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/cc\/Flag_of_Kedah.svg\/40px-Flag_of_Kedah.svg.png) [Kedah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kedah \"Kedah\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/61\/Flag_of_Kelantan.svg\/40px-Flag_of_Kelantan.svg.png) [Kelantan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kelantan \"Kelantan\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/09\/Flag_of_Malacca.svg\/40px-Flag_of_Malacca.svg.png) [Melaka](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Melaka \"Melaka\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/Flag_of_Negeri_Sembilan.svg\/40px-Flag_of_Negeri_Sembilan.svg.png) [Negeri Sembilan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Negeri_Sembilan \"Negeri Sembilan\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Flag_of_Pahang.svg\/40px-Flag_of_Pahang.svg.png) [Pahang](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pahang \"Pahang\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/87\/Flag_of_Perak.svg\/40px-Flag_of_Perak.svg.png) [Perak](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perak \"Perak\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/aa\/Flag_of_Perlis.svg\/40px-Flag_of_Perlis.svg.png) [Perlis](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perlis \"Perlis\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d4\/Flag_of_Penang_%28Malaysia%29.svg\/40px-Flag_of_Penang_%28Malaysia%29.svg.png) [Pulau Pinang](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Pinang \"Pulau Pinang\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0c\/Flag_of_Selangor.svg\/40px-Flag_of_Selangor.svg.png) [Selangor](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Selangor \"Selangor\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6b\/Flag_of_Terengganu.svg\/40px-Flag_of_Terengganu.svg.png) [Terengganu](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Terengganu \"Terengganu\") | [![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2b\/Malaysia_location_map_with_districts.svg\/120px-Malaysia_location_map_with_districts.svg.png)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Malaysia_location_map_with_districts.svg) |\n| [Negeri-Negeri Borneo](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Malaysia_Timur \"Malaysia Timur\") | ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b5\/Flag_of_Sabah.svg\/40px-Flag_of_Sabah.svg.png) [Sabah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sabah \"Sabah\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7e\/Flag_of_Sarawak.svg\/40px-Flag_of_Sarawak.svg.png) [Sarawak](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sarawak \"Sarawak\") |   |\n| [Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wilayah_Persekutuan \"Wilayah Persekutuan\") | ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/64\/Flag_of_Kuala_Lumpur%2C_Malaysia.svg\/40px-Flag_of_Kuala_Lumpur%2C_Malaysia.svg.png) [Kuala Lumpur](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kuala_Lumpur \"Kuala Lumpur\") **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/69\/Flag_of_Labuan.svg\/40px-Flag_of_Labuan.svg.png) [Labuan]() **·**  ![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/9f\/Flag_of_Putrajaya.svg\/40px-Flag_of_Putrajaya.svg.png) [Putrajaya](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Putrajaya \"Putrajaya\") |   |\n\n![](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Special:CentralAutoLogin\/start?useformat=desktop&type=1x1&usesul3=1)\n\nDiambil daripada \"<https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&oldid=6641524>\"\n\n[Kategori](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Kategori \"Khas:Kategori\"):\n\n- [Rencana yang mengandungi teks bahasa Melayu Baku](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kategori:Rencana_yang_mengandungi_teks_bahasa_Melayu_Baku&action=edit&redlink=1 \"Kategori:Rencana yang mengandungi teks bahasa Melayu Baku (laman tidak wujud)\")\n- [Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Labuan \"Kategori:Labuan\")\n- [Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Wilayah_Persekutuan \"Kategori:Wilayah Persekutuan\")\n- [Pulau di Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Pulau_di_Wilayah_Persekutuan \"Kategori:Pulau di Wilayah Persekutuan\")\n- [Negeri dan wilayah persekutuan di Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Negeri_dan_wilayah_persekutuan_di_Malaysia \"Kategori:Negeri dan wilayah persekutuan di Malaysia\")\n- [Asia Tenggara Maritim](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Asia_Tenggara_Maritim \"Kategori:Asia Tenggara Maritim\")\n\nKategori-kategori tersembunyi:\n\n- [Laman yang menggunakan gajet WikiMiniAtlas](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Laman_yang_menggunakan_gajet_WikiMiniAtlas \"Kategori:Laman yang menggunakan gajet WikiMiniAtlas\")\n- [Laman dengan argumen formatnum bukan angka](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Laman_dengan_argumen_formatnum_bukan_angka \"Kategori:Laman dengan argumen formatnum bukan angka\")\n- [CS1: Ketidakpastian Julian–Gregorian](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:CS1:_Ketidakpastian_Julian%E2%80%93Gregorian \"Kategori:CS1: Ketidakpastian Julian–Gregorian\")\n- [Pautan archiveis templat webarchive](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Pautan_archiveis_templat_webarchive \"Kategori:Pautan archiveis templat webarchive\")\n- [Sumber CS1 bahasa Jerman (de)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Sumber_CS1_bahasa_Jerman_\\(de\\) \"Kategori:Sumber CS1 bahasa Jerman (de)\")\n- [Sumber CS1 bahasa Perancis (fr)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Sumber_CS1_bahasa_Perancis_\\(fr\\) \"Kategori:Sumber CS1 bahasa Perancis (fr)\")\n- [Sumber CS1 bahasa Inggeris (en)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Sumber_CS1_bahasa_Inggeris_\\(en\\) \"Kategori:Sumber CS1 bahasa Inggeris (en)\")\n- [Koordinat di Wikidata](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Koordinat_di_Wikidata \"Kategori:Koordinat di Wikidata\")\n- [Rencana yang mengandungi teks bahasa Jerman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Rencana_yang_mengandungi_teks_bahasa_Jerman \"Kategori:Rencana yang mengandungi teks bahasa Jerman\")\n- [Pautan wayback templat webarchive](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kategori:Pautan_wayback_templat_webarchive \"Kategori:Pautan wayback templat webarchive\")\n\n- Laman ini kali terakhir disunting pada 15:00, 13 September 2025.\n- Teks disediakan di bawah [Lesen Creative Commons Pengiktirafan\/Perkongsian Serupa](https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/4.0\/deed.ms); terma tambahan mungkin digunapakai. Lihat [Terma Penggunaan](https:\/\/foundation.wikimedia.org\/wiki\/Special:MyLanguage\/Policy:Terms_of_Use) untuk butiran lanjut.\n\n- [Dasar privasi](https:\/\/foundation.wikimedia.org\/wiki\/Special:MyLanguage\/Policy:Privacy_policy)\n- [Perihal Wikipedia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wikipedia:Perihal)\n- [Penafian](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wikipedia:Penafian_umum)\n- [Kod Tatakelakuan](https:\/\/foundation.wikimedia.org\/wiki\/Special:MyLanguage\/Policy:Universal_Code_of_Conduct)\n- [Pembangun](https:\/\/developer.wikimedia.org\/)\n- [Statistik](https:\/\/stats.wikimedia.org\/#\/ms.wikipedia.org)\n- [Kenyataan kuki](https:\/\/foundation.wikimedia.org\/wiki\/Special:MyLanguage\/Policy:Cookie_statement)\n- [Paparan mudah alih](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Labuan&mobileaction=toggle_view_mobile)\n\n- [![Wikimedia Foundation](https:\/\/ms.wikipedia.org\/static\/images\/footer\/wikimedia.svg)](https:\/\/www.wikimedia.org\/)\n- [![Powered by MediaWiki](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/resources\/assets\/mediawiki_compact.svg)](https:\/\/www.mediawiki.org\/)\n\nCari\n\nTogol isi kandungan\n\nLabuan\n\n63 bahasa\n\n[Tambah topik](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan)","attrs_readable_markdown":"| Labuan |   |\n|---|---|\n| [Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Negeri_dan_Wilayah_Persekutuan_di_Malaysia \"Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia\") |   |\n| Wilayah Persekutuan Labuan |   |\n| Transkripsi Lain-lain |   |\n| • [Jawi](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Tulisan_Jawi \"Tulisan Jawi\") | لابوان‎ |\n| • [Cina](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bahasa_Cina \"Bahasa Cina\") | 纳闽 |\n|   |   |\n| [![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/61\/Labuan_Financial_Park_-_01.JPG\/250px-Labuan_Financial_Park_-_01.JPG)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_Financial_Park_-_01.JPG) | [![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/85\/Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg\/250px-Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg) |\n|   |   |\n| [![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/76\/Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg\/250px-Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg) | [![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8c\/Labuan_FerryTerminal.jpg\/250px-Labuan_FerryTerminal.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_FerryTerminal.jpg) |\n| [![Bendera Labuan](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/69\/Flag_of_Labuan.svg\/120px-Flag_of_Labuan.svg.png)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Flag_of_Labuan.svg \"Bendera Labuan\") Bendera [![Mohor rasmi Labuan](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/20\/Seal_of_Labuan.svg\/120px-Seal_of_Labuan.svg.png)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Seal_of_Labuan.svg \"Mohor rasmi Labuan\") Mohor |   |\n| Nama panggilan: *Pulau Mutiara Borneo* |   |\n| [![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fb\/Labuan_in_Malaysia_%28special_marker%29.svg\/250px-Labuan_in_Malaysia_%28special_marker%29.svg.png)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_in_Malaysia_\\(special_marker\\).svg)**Labuan** di    **[Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Malaysia \"Malaysia\")** |   |\n| Koordinat: [5°19′13.16″U 115°12′40.42″T \/ 5\\.3203222°U 115.2112278°T](https:\/\/geohack.toolforge.org\/geohack.php?pagename=Labuan&params=5_19_13.16_N_115_12_40.42_E_type:city\\(95120\\)_region:MY) |   |\n| [Negara](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Senarai_negara_berdaulat \"Senarai negara berdaulat\") | [Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Malaysia \"Malaysia\") |\n| [Ibu kota](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Senarai_ibu_kota_di_Malaysia \"Senarai ibu kota di Malaysia\") | [Bandar Victoria](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bandar_Victoria \"Bandar Victoria\") |\n| Pentadbiran |   |\n| • Jenis | [Pemerintahan persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wilayah_persekutuan \"Wilayah persekutuan\") dengan [kerajaan tempatan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kerajaan_tempatan \"Kerajaan tempatan\") |\n| • Badan | [Perbadanan Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perbadanan_Labuan \"Perbadanan Labuan\") |\n| • Pengerusi | [Anifah Aman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Anifah_Aman \"Anifah Aman\") |\n| Keluasan |   |\n| • Jumlah | 91 km2 (35 batu persegi) |\n| Aras tertinggi([Bukit Kubong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bukit_Kubong \"Bukit Kubong\")) | 94 m (308 ft) |\n| Penduduk(2020) |   |\n| • Jumlah | 95,120 |\n| • Kepadatan | 1,038\/km2 (2,690\/batu persegi) |\n| [Indeks Pembangunan Manusia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Indeks_Pembangunan_Manusia \"Indeks Pembangunan Manusia\") |   |\n| • IPM (2023) | 0\\.843 (tinggi) ([ke-3](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Senarai_negeri_Malaysia_mengikut_Indeks_Pembangunan_Manusia \"Senarai negeri Malaysia mengikut Indeks Pembangunan Manusia\")) |\n| [Zon waktu](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Zon_waktu \"Zon waktu\") | [UTC+8](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/UTC%2B8 \"UTC+8\") ([MST](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Waktu_Piawai_Malaysia \"Waktu Piawai Malaysia\")) |\n| Kod kawasan | 087 |\n| [Pendaftaran kenderaan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Plat_pendaftaran_kenderaan \"Plat pendaftaran kenderaan\") | [L](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Nombor_pendaftaran_kenderaan_Malaysia&action=edit&redlink=1 \"Nombor pendaftaran kenderaan Malaysia (laman tidak wujud)\") SL (sebelum menjadi WP) |\n| [Min waktu suria](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Waktu_suria \"Waktu suria\") | UTC+06:46:40 |\n| Laman sesawang | [www.pl.gov.my](http:\/\/www.pl.gov.my\/) |\n\n**Labuan**, atau nama rasminya **Wilayah Persekutuan Labuan** merupakan sebuah [Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wilayah_Persekutuan \"Wilayah Persekutuan\") di [Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Malaysia \"Malaysia\"). Wilayah ini merangkumi keseluruhan pulau Labuan yang mempunyai keluasan 91.64 km2, dan enam pulau kecil di luar perairan negeri [Sabah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sabah \"Sabah\") di Malaysia Timur. Pulau Labuan terletak sekitar 10 km dari pantai Sabah, dua jam setengah penerbangan dari [Kuala Lumpur](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kuala_Lumpur \"Kuala Lumpur\"), dan sekitar 30 km dari pantai [Brunei](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Brunei \"Brunei\"). Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pantai pada 1990 dan pelabuhan bebas cukai sejak 1956. Labuan mempunyai pelabuhan yang dalam dan besar, yang merupakan punca asal namanya *pelabuhan* atau \"Labuhan\". Pusat pentadbiran bagi Labuan ialah [Bandar Victoria](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bandar_Victoria \"Bandar Victoria\"), yang terkenal sebagai [pusat kewangan luar pesisir](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Badan_luar_pesisir \"Badan luar pesisir\") yang menawarkan perkhidmatan dan perniagaan antarabangsa sejak 1990, serta menjadi hab sokongan luar pesisir bagi aktiviti minyak dan gas serantau.\n\nSejarah Labuan\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ac\/Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg\/250px-Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg)\n\nTentera laut British mengelilingi pekarangan istana Sultan Brunei semasa Perjanjian Labuan 1846.\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/06\/Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan%2C_N._W._Coast_of_Borneo.jpg\/250px-Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan%2C_N._W._Coast_of_Borneo.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan,_N._W._Coast_of_Borneo.jpg)\n\nBendera British dinaikkan di Labuan pada 24 Disember 1846.\n\nSelama tiga abad sejak abad ke-15, Pulau Labuan merupakan sebahagian dari [Kesultanan Brunei](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Empayar_Brunei \"Empayar Brunei\").[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[2\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-McColl2005-2) Pada 1775, Labuan telah diduduki sementara oleh [Syarikat Hindia Timur Inggeris](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Syarikat_Hindia_Timur_Inggeris \"Syarikat Hindia Timur Inggeris\") setelah kekalahan mereka di [Pulau Balambangan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Balambangan \"Pulau Balambangan\"). [Sultan Omar Ali Saifuddien I](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sultan_Omar_Ali_Saifuddien_I \"Sultan Omar Ali Saifuddien I\"), Sultan Brunei cuba mendapatkan sokongan syarikat itu terhadap penceroboh Sulu dengan menawarkan pulau Labuan sebagai alternatif kepada pulau Balambangan, namun syarikat itu sebaliknya cuba menduduki Balambangan buat kali kedua dan gagal. Penawaran semula Labuan oleh baginda Sultan kepada syarikat itu tidak menyebabkan penubuhan mana-mana penempatan tetap British di pulau itu.[\\[10\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-10)\n\nLabuan mula menarik semula perhatian British pada abad ke-19, apabila Kapten [Rodney Mundy](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Rodney_Mundy&action=edit&redlink=1 \"Rodney Mundy (laman tidak wujud)\") telah memperoleh pulau itu bagi pihak [British](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Empayar_British \"Empayar British\") melalui Perjanjian Labuan yang dimeterai bersama [Sultan Omar Ali Saifuddin II](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sultan_Omar_Ali_Saifuddin_II \"Sultan Omar Ali Saifuddin II\") pada 18 Disember 1846.[\\[11\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-11) Rodney Mundy telah membawa [Pengiran Momin](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sultan_Abdul_Momin \"Sultan Abdul Momin\") bagi menyaksikan penyerahan pulau itu kepada kerajaan British pada 24 Disember 1846.[\\[12\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Saunders2013-12) Beberapa sumber menyatakan bahawa Sultan telah diugut oleh tentera British yang akan menyerang istana Sultan jika baginda enggan menandatangani perjanjian itu, dan terdapat juga sumber lain yang mengatakan bahawa penyerahan pulau itu merupakan ganjaran kepada British atas bantuan mereka memerangi lanun.[\\[3\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb-3)[\\[13\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-13)[\\[14\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-14)\n\nAntara sebab utama penyerahan Labuan kepada British ialah keinginan British untuk membina pengkalan tentera laut bagi melindungi kepentingan komersial mereka di rantau ini dan menyekat kegiatan lanun di [Laut China Selatan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Laut_China_Selatan \"Laut China Selatan\").[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[15\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-15)[\\[16\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-16) British juga mempercayai bahawa Labuan akan menjadi sebuah pulau seperti [Singapura](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Singapura_dalam_Negeri-Negeri_Selat \"Singapura dalam Negeri-Negeri Selat\").[\\[17\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-17) Pada 1848, Labuan telah menjadi sebuah [jajahan Mahkota](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Jajahan_Mahkota_Labuan \"Jajahan Mahkota Labuan\") dengan [James Brooke](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/James_Brooke \"James Brooke\") sebagai gabenor pertamanya.[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[4\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lbc-4)[\\[5\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Mathews2014-5)[\\[18\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-18) Pada 1849, Syarikat Kepulauan Timur (*Eastern Archipelago Company*) menjadi antara syarikat pertama British yang cuba mengeksploitasi deposit arang batu pulau itu, namun tidak lama kemudian mereka terlibat dalam pertikaian dengan James Brooke.[\\[19\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-19)[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[20\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-20)[\\[21\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-21) Menyedari Labuan bukanlah aset komersial yang hebat dan strategik, pentadbiran pulau itu telah diserahkan kepada [Syarikat Berpiagam Borneo Utara British](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Syarikat_Berpiagam_Borneo_Utara_British \"Syarikat Berpiagam Borneo Utara British\") pada 1890.[\\[22\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-OlsonShadle1996-22)[\\[23\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Welman-23) Syarikat itu kemudiannya tidak dapat mengurus Labuan dengan baik, bahkan pada 1904, pulau itu dicadangkan untuk diserahkan semula kepada Brunei.[\\[24\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-deVienne2015-24) Pada 1894, British telah membina kabel komunikasi bawah laut bagi menghubungkan komunikasi pulau itu dengan [Borneo Utara](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Borneo_Utara \"Borneo Utara\"), Singapura dan [Hong Kong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Hong_Kong_British \"Hong Kong British\") buat kali pertama.[\\[25\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-25) Menjelang 30 Oktober 1906, kerajaan British telah bercadang untuk memasukkan Labuan ke dalam [Negeri-Negeri Selat](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Negeri-Negeri_Selat \"Negeri-Negeri Selat\"), di mana cadangan itu mula berkuat kuasa pada 1 Januari 1907.[\\[6\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-RentonRobertson1908-6)[\\[7\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Office1917-7)\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/df\/Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo%2C_Labuan.jpg\/250px-Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo%2C_Labuan.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo,_Labuan.jpg)\n\n[Tentera laut Jepun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Tentera_Laut_Imperial_Jepun \"Tentera Laut Imperial Jepun\") berlabuh di pantai Labuan pada 14 Januari 1942.\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/5f\/Japanese_Surrender%2C_Labuan_%28AWM_115989%29.JPG\/250px-Japanese_Surrender%2C_Labuan_%28AWM_115989%29.JPG)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Japanese_Surrender,_Labuan_\\(AWM_115989\\).JPG)\n\nLeftenan Jeneral Jepun, Masao Baba, menandatangani dokumen penyerahan pada 9 September 1945.\n\nSewaktu [Perang Dunia Kedua](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perang_Dunia_Kedua \"Perang Dunia Kedua\"), Labuan telah [diduduki](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pendudukan_Jepun_di_Borneo_British \"Pendudukan Jepun di Borneo British\") oleh Jepun dari 3 Januari 1942 hingga Jun 1945 dan berada di bawah kawalan unit Tentera Jepun ke-37 yang mengawal Borneo Utara.[\\[26\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-26) Pulau itu telah dijadikan sebagai pusat pentadbiran tentera Jepun dan ditukar namanya kepada Pulau Maida (前田島 \\[Maeda-shima\\]) sempena nama Komander tentera Jepun di Borneo, Marquis Toshinari Maeda.[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[27\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Ooi2004-27) Jepun juga telah membangunkan Labuan dan Teluk Brunei sebagai pengkalan tentera laut apabila serangan balas tentera Berikat makin hampir.[\\[12\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Saunders2013-12)\n\nPembebasan Borneo oleh [tentera Berikat](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pihak_Berikat \"Pihak Berikat\") bermula pada 10 Jun 1945 apabila tentera Australia mula melancarkan serangan di bawah nama kod [Operasi Oboe Six](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pertempuran_di_Borneo_Utara \"Pertempuran di Borneo Utara\"), di mana Labuan menjadi objektif utama untuk dirampas semula dari Jepun.[\\[28\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Sandler2001-28) Divisyen 9 tentera Australia telah melancarkan serangan dengan bantuan serangan dari udara dan pengeboman di laut sehingga penawanan lapangan terbang Labuan.[\\[29\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-29)[\\[30\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-30) Sebahagian besar pulau itu termasuklah bandar Victoria telah berada di bawah kawalan tentera Berikat dalam tempoh empat hari selepas [pendaratan pada 10 Jun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pertempuran_Labuan \"Pertempuran Labuan\").[\\[28\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Sandler2001-28) Pada 9 September 1945, Leftenan Jeneral Jepun, [Masao Baba](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Masao_Baba&action=edit&redlink=1 \"Masao Baba (laman tidak wujud)\") telah menyerah diri secara rasminya di kawasan yang kini dikenali sebagai Tugu Penyerahan Jepun (*Surrender Point*) berdekatan dengan pantai Layang-Layang, dan beliau telah di bawa ke ibu pejabat Divisyen 9 di pulau itu bagi menandatangani dokumen penyerahan.[\\[31\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-31)\n\nSelepas [penyerahan Jepun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Penyerahan_kalah_Jepun \"Penyerahan kalah Jepun\"), nama Labuan telah dikembalikan oleh British dan pentadbiran pulau itu telah digantikan dengan [Pentadbiran Tentera British](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pentadbiran_Tentera_British_\\(Borneo\\) \"Pentadbiran Tentera British (Borneo)\"). Pada 15 Julai 1946, pentadbiran Tentera British telah dimansuhkan dan Labuan seterusnya dimasukkan ke dalam [Jajahan Mahkota Borneo Utara](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Tanah_Jajahan_Mahkota_British_Borneo_Utara \"Tanah Jajahan Mahkota British Borneo Utara\") yang baru ditubuhkan. Pada [31 Ogos 1963](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Hari_Pemerintahan_Sendiri_Borneo_Utara \"Hari Pemerintahan Sendiri Borneo Utara\"), Borneo Utara telah mendapat hak berkerajaan sendiri dan menyertai persekutuan baharu, Malaysia pada 16 September 1963 sebagai negeri Sabah.[\\[1\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\\[8\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-Kratoska2001-8)\n\nPada tahun 1984, kerajaan Sabah telah menyerahkan Labuan kepada kerajaan Persekutuan bagi menjadikannya sebagai sebuah [Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wilayah_Persekutuan \"Wilayah Persekutuan\"). Hal ini dilakukan bagi menjadikannya sebuah pusat kewangan luar pesisir.[\\[9\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-labuan-9) Pada 16 April 1984, Labuan secara rasminya menjadi Wilayah Persekutuan kedua Malaysia selepas [Kuala Lumpur](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kuala_Lumpur \"Kuala Lumpur\"). Pada tahun 1990, Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas.[\\[32\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-32)\n\nLabuan merupakan salah sebuah Wilayah Persekutuan di Malaysia. Pulau ini ditadbir oleh kerajaan Persekutuan melalui [Jabatan Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Jabatan_Wilayah_Persekutuan_Malaysia \"Jabatan Wilayah Persekutuan Malaysia\"), sebuah jabatan di bawah [Jabatan Perdana Menteri](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Jabatan_Perdana_Menteri_Malaysia \"Jabatan Perdana Menteri Malaysia\"). [Perbadanan Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perbadanan_Labuan \"Perbadanan Labuan\") merupakan kerajaan tempatan bagi pulau ini dan diketuai oleh seorang pengerusi yang bertanggungjawab terhadap pembangunan dan pentadbiran Labuan. Labuan mempunyai seorang perwakilan di [Dewan Negara](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Dewan_Negara_\\(Malaysia\\) \"Dewan Negara (Malaysia)\") dan seorang di [Dewan Rakyat](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Dewan_Rakyat_\\(Malaysia\\) \"Dewan Rakyat (Malaysia)\"). Ahli Dewan Negara bagi Labuan yang terkini ialah [Anifah Aman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Anifah_Aman \"Anifah Aman\") dari [Parti Cinta Sabah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Parti_Cinta_Sabah \"Parti Cinta Sabah\"), merupakan senator pertama yang bukan penduduk Labuan. Perwakilan [Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan_\\(kawasan_persekutuan\\) \"Labuan (kawasan persekutuan)\") di Dewan Rakyat pula ialah [Suhaili Abdul Rahman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Suhaili_Abdul_Rahman \"Suhaili Abdul Rahman\") dari [Perikatan Nasional](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Perikatan_Nasional \"Perikatan Nasional\"). Secara lazimnya, ahli Parlimen bagi Labuan akan dilantik sebagai Pengerusi Perbadanan Labuan.\n\nBerikut merupakan senarai pengerusi Perbadanan Labuan sejak tahun 2001.\n\n| Nama | Mula | Tamat |\n|---|---|---|\n| Othman Mohd Rijal | 2001 | 2003 |\n| [Suhaili Abdul Rahman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Suhaili_Abdul_Rahman \"Suhaili Abdul Rahman\") | 2003 | 2008 |\n| [Ahmad Phesal Talib](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Ahmad_Phesal_Talib \"Ahmad Phesal Talib\") | 2008 | 2011 |\n| [Yussof Mahal](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Yussof_Mahal \"Yussof Mahal\") | 2011 | 2013 |\n| [Rozman Isli](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Rozman_Isli \"Rozman Isli\") | 2013 | 2018 |\n| Amir Hussein | 2019 | 2021 |\n| [Bashir Alias](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bashir_Alias \"Bashir Alias\") | 2021 | 2023 |\n| [Anifah Aman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Anifah_Aman \"Anifah Aman\") | 2023 | kini |\n\nLabuan secara pentadbirannya dibahagikan kepada [Bandar Victoria](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bandar_Victoria \"Bandar Victoria\") dan 27 kampung,[\\[33\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-33) di mana setiap kampung diketuai oleh seorang ketua kampung:\n\n1. Bukit Kalam\n2. Durian Tunjung\n3. Tanjung Aru\n4. Pohon Batu\n5. Batu Arang\n6. Patau-Patau 2\n7. Belukut\n8. Sungai Keling\n9. Sungai Bedaun \/ Sungai Sembilang\n10. Layang-Layangan\n11. Sungai Labu\n12. Pantai\n13. Gersik \/ Saguking \/ Jawa \/ Parit\n14. Sungai Buton\n15. Kilan \/ Kilan Pulau Akar\n16. Lajau\n17. Rancha-Rancha\n18. Nagalang \/ Kerupang\n19. Bebuloh\n20. Sungai Lada\n21. Lubok Temiang\n22. Sungai Bangat\n23. Sungai Miri \/ Pagar\n24. Patau-Patau 1\n25. Batu Manikar\n26. Bukit Kuda\n27. Ganggarak \/ Merinding\n\nKeselamatan Labuan merupakan tanggungjawab kerajaan Persekutuan, dengan kapal peronda tentera laut, garison, dan pasukan tentera udara yang berpangkalan di pulau itu. Kewaspadaan pengawal pantai, kastam dan eksais tempatan menyumbang kepada pengekalan reputasi dan status Labuan sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas.\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/2e\/Federal_Territory_of_Labuan.svg\/langms-250px-Federal_Territory_of_Labuan.svg.png)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Federal_Territory_of_Labuan.svg)\n\nPeta memaparkan pulau Labuan dan pulau kecil di sekitarnya.\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/f\/fa\/Bukit_Kubong.jpg\/250px-Bukit_Kubong.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Bukit_Kubong.jpg)\n\n[Bukit Kubong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bukit_Kubong \"Bukit Kubong\") merupakan titik tertinggi pulau Labuan.\n\nWilayah Persekutuan Labuan terdiri daripada Pulau Labuan, iaitu pulau utama dengan keluasan 91.64 kilometer persegi dan enam pulau kecil yang lain di sekitarnya iaitu [Pulau Papan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Papan \"Pulau Papan\"), [Pulau Daat](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Daat \"Pulau Daat\"), [Pulau Burong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Burong \"Pulau Burong\"), [Pulau Kuraman](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Kuraman \"Pulau Kuraman\"), [Pulau Rusukan Kecil](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Rusukan_Kecil \"Pulau Rusukan Kecil\") dan [Pulau Rusukan Besar](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pulau_Rusukan_Besar \"Pulau Rusukan Besar\"). Pulau-pulau itu terletak lapan kilometer di luar pantai Borneo, bersebelahan dengan negeri Sabah dan terletak di utara negara [Brunei](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Brunei \"Brunei\"), di pinggir utara [Teluk Brunei](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Teluk_Brunei \"Teluk Brunei\") berhadapan dengan [Laut China Selatan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Laut_China_Selatan \"Laut China Selatan\"). Bentuk muka bumi Labuan kebanyakannya merupakan kawasan rata dan beralun, dengan titik tertingginya terletak di [Bukit Kubong](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bukit_Kubong \"Bukit Kubong\") yang hanya berketinggian 94 meter.\n\nLabuan mempunyai [iklim hutan hujan tropika](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Iklim_tropika \"Iklim tropika\") tanpa musim kemarau. Sepanjang setahun, suhu kebiasannnya berbeza dari 25 hingga 32 °C (77 to 90 °F) dan jarang sekali di bawah 24 °C (75 °F) atau di atas 33 °C (91 °F). Musim panas berlangsung dari April hingga Jun dengan purata suhu tinggi harian melebihi 31 °C (88 °F). Musim sejuk pula berlangsung dari Januari ke Februari puraha suhu tinggi harian kurang daripada 30 °C (86 °F).[\\[34\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-weather-34) Stesen kaji cuaca bagi Labuan terletak di [Lapangan Terbang Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Lapangan_Terbang_Labuan \"Lapangan Terbang Labuan\").\n\nDaripada kesemua hari dengan [kerpasan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kerpasan \"Kerpasan\") yang diperhatikan di Labuan, 60% daripadanya diselangi dengan ribut petir. Ia kebiasaannya berlaku sangat kerap pada bulan Oktober. Kadar kelembapan relatif di Labuan pula berkisar antara 63% (sederhana lembap) hingga 96% (sangat lembap) dalam masa setahun, jarang sekali menurun di bawah 53% dan mencapai setinggi 100%.\n\n| Data iklim untuk Labuan ([Lapangan Terbang Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Lapangan_Terbang_Labuan \"Lapangan Terbang Labuan\")) (1991–2020 normal, ekstrem 1930–kini) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |\n|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|\n| Bulan | Jan | Feb | Mac | Apr | Mei | Jun | Jul | Ogo | Sep | Okt | Nov | Dis | Tahun |\n| Rekod tinggi suhu, °C (°F) | 34\\.0 (93.2) | 35\\.3 (95.5) | 36\\.4 (97.5) | 36\\.6 (97.9) | 35\\.7 (96.3) | 34\\.9 (94.8) | 34\\.4 (93.9) | 35\\.0 (95.0) | 34\\.2 (93.6) | 34\\.3 (93.7) | 34\\.7 (94.5) | 34\\.4 (93.9) | 36\\.6 (97.9) |\n| Purata maksimum suhu harian, °C (°F) | 30\\.4 (86.7) | 30\\.6 (87.1) | 31\\.6 (88.9) | 32\\.1 (89.8) | 32\\.1 (89.8) | 31\\.7 (89.1) | 31\\.5 (88.7) | 31\\.6 (88.9) | 31\\.4 (88.5) | 31\\.0 (87.8) | 31\\.1 (88.0) | 30\\.8 (87.4) | 31\\.3 (88.3) |\n| Purata suhu harian, °C (°F) | 27\\.3 (81.1) | 27\\.2 (81.0) | 27\\.7 (81.9) | 28\\.3 (82.9) | 28\\.4 (83.1) | 28\\.1 (82.6) | 27\\.9 (82.2) | 28\\.0 (82.4) | 27\\.8 (82.0) | 27\\.5 (81.5) | 27\\.6 (81.7) | 27\\.5 (81.5) | 27\\.8 (82.0) |\n| Purata minimum suhu harian, °C (°F) | 24\\.9 (76.8) | 24\\.9 (76.8) | 25\\.1 (77.2) | 25\\.4 (77.7) | 25\\.6 (78.1) | 25\\.2 (77.4) | 25\\.0 (77.0) | 25\\.1 (77.2) | 24\\.9 (76.8) | 24\\.7 (76.5) | 24\\.8 (76.6) | 24\\.9 (76.8) | 25 (77) |\n| Rekod rendah suhu, °C (°F) | 21\\.3 (70.3) | 21\\.1 (70.0) | 20\\.8 (69.4) | 21\\.7 (71.1) | 20\\.4 (68.7) | 20\\.0 (68.0) | 19\\.3 (66.7) | 21\\.2 (70.2) | 21\\.0 (69.8) | 21\\.5 (70.7) | 21\\.9 (71.4) | 21\\.8 (71.2) | 19\\.3 (66.7) |\n| Purata [kerpasan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kerpasan \"Kerpasan\"), mm (inci) | 222\\.8 (8.77) | 105\\.2 (4.14) | 124\\.4 (4.90) | 216\\.5 (8.52) | 267\\.0 (10.51) | 312\\.1 (12.29) | 299\\.3 (11.78) | 311\\.1 (12.25) | 332\\.9 (13.11) | 427\\.5 (16.83) | 364\\.8 (14.36) | 336\\.4 (13.24) | 3,320 (130.7) |\n| Purata bilangan hari kerpasan (≥ 1.0 mm) | 11\\.0 | 7\\.1 | 9\\.0 | 12\\.4 | 14\\.4 | 14\\.5 | 14\\.0 | 13\\.3 | 15\\.4 | 18\\.4 | 17\\.4 | 15\\.3 | 162\\.2 |\n| Purata [kelembapan relatif](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kelembapan_relatif \"Kelembapan relatif\") (%) (at 14:00) | 73 | 74 | 71 | 70 | 71 | 69 | 69 | 70 | 70 | 72 | 73 | 73 | 71 |\n| Purata bulanan [jangka masa sinaran matahari](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jangka_masa_sinaran_matahari&action=edit&redlink=1 \"Jangka masa sinaran matahari (laman tidak wujud)\") | 202\\.6 | 199\\.8 | 248\\.2 | 250\\.3 | 243\\.1 | 214\\.9 | 220\\.5 | 222\\.3 | 195\\.6 | 206\\.0 | 209\\.7 | 214\\.4 | 2,627.4 |\n| Sumber 1: [Pertubuhan Meteorologi Dunia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pertubuhan_Meteorologi_Dunia \"Pertubuhan Meteorologi Dunia\")[\\[35\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-WMOCLINO-35) *[Deutscher Wetterdienst](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Deutscher_Wetterdienst&action=edit&redlink=1 \"Deutscher Wetterdienst (laman tidak wujud)\")* (humidity, 1939–1966)[\\[36\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-DWD-36) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |\n| Sumber 2: Meteo Climat (record highs and lows)[\\[37\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-meteoclimat-37) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/df\/Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg\/250px-Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg)\n\nKompleks Taman Kewangan Labuan, juga dikenali sebagai Ujana Kewangan (UK) dalam kalangan orang Labuan.\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/eb\/Labuan_port-Malaysia.JPG\/250px-Labuan_port-Malaysia.JPG)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_port-Malaysia.JPG)\n\n[Pelabuhan Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Pelabuhan_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Pelabuhan Labuan (laman tidak wujud)\")\n\nEkonomi Labuan berkembang pusat dengan sumber minyak dan gas yang luas serta perkhidmatan pelaburan dan perbankan antarabangsa. Ekonomi Labuan sebahagian besarnya berorientasikan import-eksport. Hampir semua komoditinya seperti minyak mentah, metanol, besi panas berbriket (HBI), gas, tepung, makanan haiwan, hasil laut dan jubin seramik dieksport ke [Semenanjung Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Semenanjung_Malaysia \"Semenanjung Malaysia\") dan luar negara. Bahan mentah, alat ganti dan peralatan untuk kegunaan industri serta produk pengguna pula diimport. Pada tahun 2004, jumlah nilai perdagangan luar Labuan mencecah RM 11.8 bilion berbanding hanya RM 5 bilion pada tahun 1995 untuk lebihan dagangan bersih sebanyak RM 5.1 bilion. Antara rakan perdagangan utamanya ialah Semenanjung Malaysia, Sarawak, India dan Korea Selatan. 65 peratus daripada jumlah eksportnya terdiri daripada hasil berasaskan gas dan petroleum.[\\[38\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-38)\n\n[Keluaran dalam negara kasar](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Keluaran_dalam_negara_kasar \"Keluaran dalam negara kasar\") (KDNK) bagi Labuan dianggarkan berjumlah RM 3.63 bilion pada tahun 2012 dengan kadar pertumbuhan 5.8 peratus. KDNK per kapita Labuan pula berjumlah RM 39,682 dengan jumlah pekerjaan mencecah 39,800. Sektor ekonomi utama di Labuan ialah sektor perkhidmatan dan pembuatan yang menyumbang 94.6 peratus daripada jumlah KDNK wilayah. Sektor perkhidmatan ini sebahagian besarnya terdiri daripada perkhidmatan perniagaan, insurans, hartanah dan kewangan manakala sektor pembuatan pula terdiri daripada industri minyak dan gas.[\\[39\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-39)\n\n[Pusat Kewangan dan Perniagaan Antarabangsa Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pusat_Kewangan_dan_Perniagaan_Antarabangsa_Labuan \"Pusat Kewangan dan Perniagaan Antarabangsa Labuan\") (Labuan IBFC) telah diwujudkan sebagai satu-satunya hab kewangan luar pesisir Malaysia pada Oktober 1990 dan beroperasi di bawah nama Pusat Kewangan Luar Pesisir Antarabangsa Labuan (IOFC). Pada masa itu, ia ditubuhkan untuk mengukuhkan sumbangan perkhidmatan kewangan kepada KDNK Malaysia serta membangunkan pulau dan kawasan sekitarnya. Bidang kuasa yang diselia oleh Lembaga Perkhidmatan Kewangan Labuan (LOFSA) menawarkan faedah seperti cukai 3 peratus atas keputusan bersih yang diaudit atau kadar rata RM 20,000 kepada syarikat perdagangan, kos operasi yang rendah, kawalan pertukaran liberal dan pelbagai kelebihan lain termasuklah pembekal perkhidmatan yang sedia ada, berpengalaman dan profesional. Pada tahun 2010, tanggapan \"luar pesisir\" telah dikecualikan daripada kesemua statut Labuan kerana tekanan dunia terhadap kawasan perlindungan cukai dan luar pesisir.\n\nSejak penubuhannya, bidang kuasa ini telah berkembang menjadi pangkalan bagi lebih daripada 4,800 syarikat luar pesisir dan 68 bank berlesen. Ia juga mempunyai lebih 370 yayasan berdaftar, 100 perkongsian dan 63 amanah berlesen.[\\[40\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-40) Labuan IBFC sedang memulakan strategi pertumbuhan yang agresif untuk menjadi pusat perniagaan dan kewangan antarabangsa utama di rantau Asia Pasifik.\n\nSektor perniagaan Labuan tertumpu pada lima teras iaitu syarikat induk luar pesisir, insurans kaptif, struktur kewangan Islam patuh Syariah, dana awam dan swasta serta pengurusan kekayaan. Kedudukan Labuan IBFC dipertingkatkan lagi dengan pelancaran inisiatif Pusat Kewangan Islam Antarabangsa Malaysia pada Ogos 2006.\n\n| Tahun | Pend. | ±% |\n|---|---|---|\n| 1991 | 54,241 | — |\n| 2000 | 70,871 | \\+30.7% |\n| 2010 | 83,920 | \\+18.4% |\n| 2020 | 95,120 | \\+13.3% |\n| Sumber: [\\[41\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020KF-41) |   |   |\n\nTaburan etnik di Labuan (2020)[\\[42\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020_census-42)\n\nLain-lain (1.8%)\n\nBukan warganegara (11.4%)\n\nMenurut [Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Banci_Penduduk_dan_Perumahan_Malaysia_2020 \"Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020\"), Labuan mempunyai penduduk berjumlah 95,120 orang, dengan kadar pertumbuhan penduduk sebanyak 0.67 peratus pada tahun 2021. Labuan merupakan wilayah keempat terpadat di Malaysia, dengan kadar kepadatan penduduk mencecah 1,034 orang perkilometer persegi. Kadar kelahiran kasar bagi Labuan dicatatkan sebanyak 17 kelahiran bagi setiap 1,000 penduduk, manakala kadar kematian kasar direkodkan sebanyak tiga kematian per 1,000 penduduk. 11.4 peratus daripada jumlah penduduk Labuan merupakan bukan warganegara, merupakan peratusan yang tertinggi antara Wilayah Persekutuan yang lain.[\\[41\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020KF-41)\n\nSebahagian besar penduduk Labuan merupakan masyarakat [Bumiputera](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bumiputera \"Bumiputera\"), yang tergolong dalam 76.4 peratus daripada jumlah penduduk. Masyarakat Bumiputera ini terdiri daripada orang [Melayu](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Melayu_Malaysia \"Orang Melayu Malaysia\") yang merupakan majoriti, orang beretnik [Kadazan-Dusun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kadazan-Dusun \"Kadazan-Dusun\"), [Bajau](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bajau \"Bajau\"), [Murut](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Murut \"Murut\") dan [Lundayeh](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Lundayeh \"Lundayeh\") serta beberapa golongan masyarakat Bumiputera lain seperti [Iban](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Iban \"Iban\"), [Bidayuh](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Suku_Bidayuh \"Suku Bidayuh\") dan [Melanau](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Melanau \"Melanau\"). Masyarakat Melayu di Labuan kebanyakannya berketurunan [Melayu Brunei](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Melayu_Brunei \"Orang Melayu Brunei\") atau ada juga yang berketurunan [Kedayan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kedayan \"Kedayan\"). Penduduk Labuan juga terdiri daripada masyarakat bukan Bumiputera, majoritinya merupakan penduduk berbangsa [Cina](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Cina_Malaysia \"Orang Cina Malaysia\") dan sebilangan kecil berketurunan [India](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_India_Malaysia \"Orang India Malaysia\") dan lain-lain. Sebahagian besar penduduk berbangsa Cina di Labuan merupakan [orang Hoklo](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Hoklo \"Orang Hoklo\"), dan terdapat juga ramai [orang Hakka](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Hakka \"Orang Hakka\"), kebanyakannya berasal atau berketurunan dari Sabah.\n\n| Kaum\/ Etnik | Populasi 2020[\\[42\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020_census-42) |   |\n|---|---|---|\n| Jumlah | % |   |\n| [Melayu](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Melayu_Malaysia \"Orang Melayu Malaysia\") | 23,640 | 24\\.9% |\n| [Kadazan-Dusun](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kadazan-Dusun \"Kadazan-Dusun\") | 9,408 | 9\\.9% |\n| [Bajau](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bajau \"Bajau\") | 6,866 | 7\\.2% |\n| [Murut](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Murut \"Murut\") | 1,265 | 1\\.3% |\n| [Iban](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Iban \"Iban\") | 1,153 | 1\\.2% |\n| Bumiputera lain | 30,339 | 32\\.0% |\n| [Cina](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_Cina_Malaysia \"Orang Cina Malaysia\") | 9,843 | 10\\.3% |\n| [India](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Orang_India_Malaysia \"Orang India Malaysia\") | 891 | 0\\.9% |\n| Lain-lain | 883 | 0\\.9% |\n| Bukan warganegara | 10,832 | 11\\.4% |\n\n| Agama di Labuan – 2020 |   |   |\n|---|---|---|\n| Agama |   | Peratus |\n| [Islam](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Islam \"Islam\") |   | 77\\.2% |\n| [Kristian](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kristian \"Kristian\") |   | 13\\.8% |\n| [Buddhisme](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Buddhisme \"Buddhisme\") |   | 8\\.1% |\n| [Hinduisme](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Hinduisme \"Hinduisme\") |   | 0\\.6% |\n| Lain-lain |   | 0\\.2% |\n| [Tidak beragama](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Tidak_beragama \"Tidak beragama\") |   | 0\\.1% |\n\n[Islam](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Islam \"Islam\") ialah agama rasmi bagi persekutuan Malaysia, termasuklah Wilayah Persekutuan. Walaupun agama Islam merupakan agama rasmi, namun agama lain juga boleh diamalkan oleh penduduk. Penduduk beragama Islam merupakan majoriti di Labuan, yang mewakili lebih 77 peratus daripada jumlah penduduk. Penganut agama Islam di Labuan majoritinya terdiri daripada beberapa etnik Bumiputera Muslim seperti Melayu, Bajau dan Kedayan. [Kristian](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kristian \"Kristian\") merupakan agama kedua terbesar di Labuan, di mana hampir 14 peratus penduduk menganut agama itu. Penganut Kristian di Labuan kebanyakannya terdiri daripada orang Kadazan-Dusun dan juga kelompok signifikan lain seperti masyarakat berbangsa Cina. Penganut [agama Buddha](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Agama_Buddha \"Agama Buddha\") pula mewakili lapan peratus daripada jumlah penduduk, majoritinya merupakan penduduk berbangsa Cina. Terdapat juga beberapa agama lain yang merupakan minoriti, antaranya termasuklah agama [Hindu](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Hinduisme \"Hinduisme\"), [Sikh](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sikhisme \"Sikhisme\"), [Taoisme](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Taoisme \"Taoisme\"), [Konfusianisme](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Konfusianisme \"Konfusianisme\") dan [agama rakyat Cina](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Agama_rakyat_China \"Agama rakyat China\"), serta ada juga yang tidak beragama.[\\[41\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020KF-41)\n\n[![](https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/76\/Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg\/250px-Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg)](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Fail:Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg)\n\n[Lapangan Terbang Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Lapangan_Terbang_Labuan \"Lapangan Terbang Labuan\")\n\nTidak seperti Wilayah Persekutuan yang lain, pembangunan infrastruktur awam di Labuan agak kurang membangun. Landskap pulau ini dicirikan dengan campuran bangunan lama dan kemajuan seni bina moden yang terhad. Projek infrastruktur utama seperti pembangunan rangkaian jalan dan sistem pengangkutan awam di Labuan kurang meluas, sehingga menyebabkan masalah trafik yang signifikan terutamanya pada waktu puncak. Labuan mempunyai rangkaian jalan raya dengan panjang berjumlah 274.7 kilometer, terdiri daripada jalan persekutuan sepanjang 142 kilometer dan jalan negeri sepanjang 132 kilometer. Antara jalan utama di Labuan ialah [Laluan Persekutuan 700](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Laluan_Persekutuan_Malaysia_700&action=edit&redlink=1 \"Laluan Persekutuan Malaysia 700 (laman tidak wujud)\") yang menghubungkan kawasan-kawasan di utara dan selatan pulau ini.\n\nAntara hab pengangkutan utama yang menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar [Borneo](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Borneo \"Borneo\") ialah perkhidmatan feri dan bot. Terdapat perkhidmatan feri dari Kota Kinabalu dan Menumbok di Sabah serta dari Terminal Feri [Serasa](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kampung_Serasa \"Kampung Serasa\") di Brunei. Terdapat juga perkhidmatan bot ekspres dari Sipitang di Sabah serta Lawas dan Limbang di Sarawak yang menawarkan perjalanan yang lebih cepat. [Terminal Feri Antarabangsa Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Terminal_Feri_Antarabangsa_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Terminal Feri Antarabangsa Labuan (laman tidak wujud)\") merupakan hab pengangkutan air utama di pulau ini. Labuan turut mempunyai sebuah lapangan terbang, iaitu [Lapangan Terbang Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Lapangan_Terbang_Labuan \"Lapangan Terbang Labuan\") yang dikendalikan oleh [Malaysia Airports](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Malaysia_Airports \"Malaysia Airports\"). Lapangan terbang ini menawarkan perkhidmatan penerbangan penumpang ke [Miri](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Miri \"Miri\"), Kota Kinabalu dan Kuala Lumpur. Perkhidmatan penerbangan ini disediakan oleh syarikat penerbangan [AirAsia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/AirAsia \"AirAsia\"), [Malaysia Airlines](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Penerbangan_Malaysia \"Penerbangan Malaysia\") dan [MASwings](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/MASwings \"MASwings\").\n\nSehingga kini, tiada perkhidmatan pengangkutan darat yang dibangunkan bagi menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar Borneo. Terdapat cadangan bagi membina sebuah [jambatan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Jambatan_Labuan%E2%80%93Menumbok \"Jambatan Labuan–Menumbok\") dari pulau itu ke Menumbok, Sabah yang mula diperkenalkan sekitar 1990-an. Namun, projek itu telah menghadapi banyak kelewatan dan tidak dapat diteruskan kerana kajian kebolehlaksanaan projek yang telah lapuk dan perlu dikemas kini bagi memastikan projek itu dapat berjalan dengan lancar.\n\nSektor pendidikan di Labuan berada di bawah seliaan Jabatan Pendidikan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat sebanyak 27 sekolah kerajaan di Labuan, terdiri daripada 17 sekolah rendah dan 10 sekolah menengah. Daripada 17 sekolah rendah, 15 daripadanya merupakan sekolah kebangsaan dan dua lagi merupakan sekolah jenis kebangsaan (Cina). Sekolah menengah pula terdiri daripada lapan sekolah menengah kebangsaan, sebuah [Sekolah Berasrama Penuh](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sekolah_Berasrama_Penuh \"Sekolah Berasrama Penuh\") iaitu [SM Sains Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Sekolah_Menengah_Sains_Labuan \"Sekolah Menengah Sains Labuan\") dan sebuah kolej vokasional iaitu [Kolej Vokasional Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Kolej_Vokasional_Labuan&action=edit&redlink=1 \"Kolej Vokasional Labuan (laman tidak wujud)\"). Selain sekolah kerajaan, terdapat juga 10 sekolah rendah dan sebuah sekolah menengah agama yang berada di bawah seliaan [Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Majlis_Agama_Islam_Wilayah_Persekutuan \"Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan\") Labuan. Labuan turut mempunyai tiga buah sekolah swasta, terdiri daripada sebuah sekolah rendah, sebuah sekolah menengah dan sebuah sekolah antarabangsa.[\\[42\\]](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_note-2020_census-42)\n\nLabuan juga menempatkan beberapa institusi pendidikan tinggi yang terdiri daripada universiti dan kolej awam serta kolej matrikulasi. Antara universiti awam yang terdapat di Labuan ialah [Universiti Malaysia Sabah](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Universiti_Malaysia_Sabah \"Universiti Malaysia Sabah\") (UMS) Kampus Antarabangsa Labuan. Selain universiti, terdapat juga Institut Latihan Perindustrian Labuan dan [Kolej Matrikulasi Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kolej_Matrikulasi_Labuan \"Kolej Matrikulasi Labuan\").\n\nSektor penjagaan kesihatan di Labuan pula dikelola oleh Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat hanya sebuah hospital di Labuan, iaitu [Hospital Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Hospital_WP_Labuan \"Hospital WP Labuan\") yang berkapasiti 122 katil. Namun, Labuan juga mempunyai dua klinik kesihatan, sebuah klinik komuniti dan 10 klinik desa yang terletak di serata pulau dan menyediakan pemeriksaan dan rawatan kesihatan awal kepada penduduk tempatan.\n\n- [Pelancongan di Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pelancongan_di_Labuan \"Pelancongan di Labuan\")\n- [Pengangkutan di Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Pengangkutan_di_Labuan \"Pengangkutan di Labuan\")\n- [Identiti Labuan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Identiti_Labuan \"Identiti Labuan\")\n\n1. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-1) [***c***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-2) [***d***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-3) [***e***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-4) [***f***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-5) [***g***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-6) [***h***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-7) [***i***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_history_1-8)\n   Stephen R. Evans; Abdul Rahman Zainal; Rod Wong Khet Ngee (1996). [*The History of Labuan Island (Victoria Island)*](https:\/\/web.archive.org\/web\/20130701160652\/http:\/\/library.perdana.org.my\/Digital_Content\/NLM\/Batch3\/B03_PDF_DVD001\/15%20sep\/M959.521EVAHistoryOfLabuanVictoriaIsland.pdf) (PDF). Calendar Print Pte Ltd. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n   \n   [981-00-7764-5](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/981-00-7764-5 \"Khas:Sumber buku\/981-00-7764-5\")\n   \n   . Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/library.perdana.org.my\/Digital_Content\/NLM\/Batch3\/B03_PDF_DVD001\/15%20sep\/M959.521EVAHistoryOfLabuanVictoriaIsland.pdf) (PDF) pada 1 Julai 2013.\n2. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-McColl2005_2-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-McColl2005_2-1)\n   R. W. McColl (1 Januari 2005). [*Encyclopedia of World Geography*](https:\/\/books.google.com\/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA123). Infobase Publishing. m\/s. 123–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n   \n   [978-0-8160-7229-3](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-8160-7229-3 \"Khas:Sumber buku\/978-0-8160-7229-3\")\n   \n   .\n3. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_3-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lb_3-1)\n   Rozan Yunos (7 September 2008). [\"Loss of Labuan, a former Brunei island\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140428182303\/http:\/\/www.bt.com.bn\/life\/2008\/09\/07\/loss_of_labuan_a_former_brunei_island). [The Brunei Times](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/The_Brunei_Times \"The Brunei Times\"). Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.bt.com.bn\/life\/2008\/09\/07\/loss_of_labuan_a_former_brunei_island) pada 28 April 2014. Dicapai pada 29 April 2014.\n4. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lbc_4-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-lbc_4-1)\n   [\"Opening of the New Colony of Labuan\"](http:\/\/nla.gov.au\/nla.news-article709047). *Sydney Daily Advertiser*. [National Library of Australia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/National_Library_of_Australia \"National Library of Australia\"). 23 September 1848. Dicapai pada 29 April 2014.\n5. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Mathews2014_5-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Mathews2014_5-1)\n   Philip Mathews (28 Februari 2014). [*Chronicle of Malaysia: Fifty Years of Headline News, 1963–2013*](https:\/\/books.google.com\/books?id=md9UAgAAQBAJ&pg=PA15). Editions Didier Millet. m\/s. 15–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n   \n   [978-967-10617-4-9](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-967-10617-4-9 \"Khas:Sumber buku\/978-967-10617-4-9\")\n   \n   .\n6. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-RentonRobertson1908_6-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-RentonRobertson1908_6-1)\n   Alexander Wood Renton; Maxwell Anderson Robertson; Frederick Pollock; William Bowstead (1908). [*Encyclopædia of the laws of England with forms and precedents by the most eminent legal authorities*](https:\/\/books.google.com\/books?id=7QsyAAAAIAAJ). Sweet & Maxwell.\n7. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Office1917_7-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Office1917_7-1)\n   United States. Hydrographic Office (1917). [*Asiatic Pilot: The coasts of Sumatra and the adjacent straits and islands*](https:\/\/books.google.com\/books?id=VNQNAQAAMAAJ). Hydrographic office under the authority of the secretary of the navy.\n8. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Kratoska2001_8-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Kratoska2001_8-1)\n   Paul H. Kratoska (2001). [*South East Asia, Colonial History: Peaceful transitions to independence (1945–1963)*](https:\/\/books.google.com\/books?id=yookbQZ-0yUC&pg=PA129). Taylor & Francis. m\/s. 129–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n   \n   [978-0-415-24784-9](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-415-24784-9 \"Khas:Sumber buku\/978-0-415-24784-9\")\n   \n   .\n9. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-labuan_9-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-labuan_9-1)\n   [\"Laws of Malaysia A585 Constitution (Amendment) (No.2) Act 1984\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140429050631\/http:\/\/www.dvs.gov.my\/c\/document_library\/get_file?uuid=01e32808-0a2b-4369-9747-2021f14012c9&groupId=16746). *Government of Malaysia*. Department of Veterinary Services. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.dvs.gov.my\/c\/document_library\/get_file?uuid=01e32808-0a2b-4369-9747-2021f14012c9&groupId=16746) pada 29 April 2014. Dicapai pada 28 April 2014.\n10. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-10)** B.A. Hussainmiya, Brunei Revival of 1906 A Popular History, Brunei Press Sdn Bhd, Brunei, 2006, p.xi\n11. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-11)**\n    Rodney Mundy; James Brooke (1848). [*Narrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris*](https:\/\/books.google.com\/books?id=FB1JAAAAcAAJ&pg=PA367). Murray. m\/s. 367–.\n12. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Saunders2013_12-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Saunders2013_12-1)\n    Graham Saunders (5 November 2013). [*A History of Brunei*](https:\/\/books.google.com\/books?id=DUv8AQAAQBAJ&pg=PA78). Routledge. m\/s. 78 & 123. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-1-136-87394-2](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-1-136-87394-2 \"Khas:Sumber buku\/978-1-136-87394-2\")\n    \n    .\n13. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-13)**\n    B.A. Hussainmiya (2006). [*Brunei Revival of 1906 (A Popular History) – The Surrender of Labuan and The First Brunei-British Treaty*](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140912112209\/http:\/\/www.ubd.edu.bn\/academic\/faculty\/FASS\/staff\/docs\/BAH\/revival.pdf) (PDF). [Bandar Seri Begawan](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bandar_Seri_Begawan \"Bandar Seri Begawan\"): [Universiti Brunei Darussalam](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Universiti_Brunei_Darussalam \"Universiti Brunei Darussalam\"); Brunei Press Sdn Bhd. m\/s. 12\/34. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [99917-32-15-2](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/99917-32-15-2 \"Khas:Sumber buku\/99917-32-15-2\")\n    \n    . Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.ubd.edu.bn\/academic\/faculty\/FASS\/staff\/docs\/BAH\/revival.pdf) (PDF) pada 12 September 2014. Dicapai pada 29 April 2014.\n14. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-14)**\n    W. H. Treacher, C.M.G. M.A. Oxon (1891). [\"British Borneo: Sketches of Brunai, Sarawak, Labuan and North Borneo\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20131011213647\/http:\/\/www.ttc.edu.sg\/csca\/rart_doc\/treacher1891.pdf) (PDF). *[University of California Libraries](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=University_of_California_Libraries&action=edit&redlink=1 \"University of California Libraries (laman tidak wujud)\")*. [Trinity Theological College](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Trinity_Theological_College,_Singapore&action=edit&redlink=1 \"Trinity Theological College, Singapore (laman tidak wujud)\"). m\/s. 12 \/ Chapter VI. Pages 84–92. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.ttc.edu.sg\/csca\/rart_doc\/treacher1891.pdf) (PDF) pada 11 Oktober 2013. Dicapai pada 29 April 2014.\n15. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-15)**\n    Henry Keppel (2009). [*The Expedition to Borneo of H. M. S. Dido: 1843 – 1846*](https:\/\/books.google.com\/books?id=CHVCGKBzhYwC&pg=PA304). BoD – Books on Demand. m\/s. 304–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-3-941842-95-3](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-3-941842-95-3 \"Khas:Sumber buku\/978-3-941842-95-3\")\n    \n    .\n16. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-16)**\n    [\"The Straits Times, 14 October 1848, Page 3 (Labuan)\"](http:\/\/eresources.nlb.gov.sg\/newspapers\/Digitised\/Article\/straitstimes18481014.2.14.aspx). [National Library Board](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/National_Library_Board \"National Library Board\"). 14 Oktober 1848. m\/s. 3. Dicapai pada 29 April 2014.\n17. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-17)**\n    [\"The Straits Times, 21 October 1848, Page 3 (Labuan)\"](http:\/\/eresources.nlb.gov.sg\/newspapers\/Digitised\/Article\/straitstimes18481021.2.14.aspx). National Library Board. 21 Oktober 1848. m\/s. 3. Dicapai pada 29 April 2014.\n18. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-18)**\n    Rodney Mundy; James Brooke (1848). [*Narrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris*](https:\/\/books.google.com\/books?id=FB1JAAAAcAAJ&pg=PA367). Murray. m\/s. 367–.\n19. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-19)**\n    Phillip Cottrell (25 Mei 2012). [*Investment Banking in England 1856–1881(Rle Banking and Finance)*](https:\/\/books.google.com\/books?id=R6rZBqy4X-gC&pg=PA211). Routledge. m\/s. 211–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-0-415-53020-0](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-415-53020-0 \"Khas:Sumber buku\/978-0-415-53020-0\")\n    \n    .\n20. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-20)**\n    Eastern Archipelago Company (1853). [*The Queen on the Prosecution of Sir James Brooke, K.C.B. Against the Eastern Archipelago Company; Containing the Judgments of the Queen's Bench and the Exchequer Chamber, Together with Two Articles from the \"Times\" Newspaper, Etc*](https:\/\/books.google.com\/books?id=gCFYAAAAcAAJ&pg=PA9). W. Clowes & Sons. m\/s. 9–.\n21. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-21)**\n    Eastern Archipelago Company (1853). [*Annual Report of the Directors of the Eastern Archipelago Company*](https:\/\/books.google.com\/books?id=Ls0NAAAAQAAJ&pg=PA149). Eastern Archipelago Company. m\/s. 149–.\n22. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-OlsonShadle1996_22-0)**\n    James Stuart Olson; Robert Shadle (1996). [*Historical Dictionary of the British Empire*](https:\/\/books.google.com\/books?id=f0VnzMelzm8C&pg=PA645). Greenwood Publishing Group. m\/s. 645–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-0-313-29367-2](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-313-29367-2 \"Khas:Sumber buku\/978-0-313-29367-2\")\n    \n    .\n23. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Welman_23-0)**\n    Frans Welman (9 Mac 2017). [*Borneo Trilogy Volume 1: Sabah*](https:\/\/books.google.com\/books?id=glG-WBH8hkQC&pg=PA162). Booksmango. m\/s. 162–. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-616-245-078-5](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-616-245-078-5 \"Khas:Sumber buku\/978-616-245-078-5\")\n    \n    .\n24. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-deVienne2015_24-0)**\n    Marie-Sybille de Vienne (2015). [*Brunei: From the Age of Commerce to the 21st Century*](https:\/\/books.google.com\/books?id=IfpIBwAAQBAJ). NUS Press. m\/s. 90. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [9789971698188](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/9789971698188 \"Khas:Sumber buku\/9789971698188\")\n    \n    .\n25. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-25)**\n    [\"Staying connected\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140429161634\/http:\/\/www.thestar.com.my\/story.aspx\/?sec=l&file=%2F2012%2F1%2F16%2Flifefocus%2F20120116083237). *[The Star](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/The_Star_\\(Malaysia\\) \"The Star (Malaysia)\")*. 16 Januari 2012. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.thestar.com.my\/story.aspx\/?sec=l&file=%2F2012%2F1%2F16%2Flifefocus%2F20120116083237) pada 29 April 2014. Dicapai pada 30 April 2014.\n26. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-26)**\n    T. A. Edwin Gibson; G. Kingsley Ward (1989). [*Courage remembered: the story behind the construction and maintenance of the Commonwealth's military cemeteries and memorials of the wars of 1914–1918 and 1939–1945*](https:\/\/books.google.com\/books?id=dm7xAAAAMAAJ). McClelland & Stewart. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-0-7710-8786-8](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-7710-8786-8 \"Khas:Sumber buku\/978-0-7710-8786-8\")\n    \n    .\n27. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Ooi2004_27-0)**\n    Keat Gin Ooi (October 2004). [*Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor*](https:\/\/books.google.com\/books?id=smKyAAAAIAAJ). ABC-CLIO. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-1-57607-770-2](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-1-57607-770-2 \"Khas:Sumber buku\/978-1-57607-770-2\")\n    \n    .\n28. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Sandler2001_28-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-Sandler2001_28-1)\n    Stanley Sandler (January 2001). [*World War II in the Pacific: An Encyclopedia*](https:\/\/books.google.com\/books?id=K-027Yrx12UC&pg=PA182). Taylor & Francis. m\/s. 181–182. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-0-8153-1883-5](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-0-8153-1883-5 \"Khas:Sumber buku\/978-0-8153-1883-5\")\n    \n    .\n29. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-29)**\n    James O'Connor (13 Jun 1945). [\"Australians Swarm Ashore on N-W Borneo Coast\"](http:\/\/nla.gov.au\/nla.news-article56381584). *[The Morning Bulletin](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=The_Morning_Bulletin&action=edit&redlink=1 \"The Morning Bulletin (laman tidak wujud)\")*. National Library of Australia. Dicapai pada 30 April 2014.\n30. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-30)**\n    Australian Officials (19 Jun 1945). [\"Capture of Labuan Airstrip in Borneo\"](http:\/\/nla.gov.au\/nla.news-article17942995). *[The Sydney Morning Herald](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/The_Sydney_Morning_Herald \"The Sydney Morning Herald\")*. National Library of Australia. Dicapai pada 30 April 2014.\n31. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-31)**\n    [\"Surrender Point Memorial, Labuan Island\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140501110149\/http:\/\/www.dva.gov.au\/commems_oawg\/OAWG\/war_memorials\/overseas_memorials\/malaysia\/Pages\/malaysia%20surrender%20point.aspx). [Department of Veterans' Affairs](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Department_of_Veterans%27_Affairs_\\(Australia\\)&action=edit&redlink=1 \"Department of Veterans' Affairs (Australia) (laman tidak wujud)\"). 19 November 2012. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.dva.gov.au\/commems_oawg\/OAWG\/war_memorials\/overseas_memorials\/malaysia\/Pages\/malaysia%20surrender%20point.aspx) pada 1 Mei 2014. Dicapai pada 1 May 2014.\n32. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-32)**\n    [\"Chapter 8: Labuan International Offshore Financial Centre\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140502033011\/http:\/\/www.bnm.gov.my\/index.php?rp=19). [Bank Negara Malaysia](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Bank_Negara_Malaysia \"Bank Negara Malaysia\"). Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.bnm.gov.my\/index.php?rp=19) pada 2 Mei 2014. Dicapai pada 1 Mei 2014. \"Labuan was declared as an International Offshore Financial Centre (IOFC) in October 1990 to complement the activities of the domestic financial market in [Kuala Lumpur](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Kuala_Lumpur \"Kuala Lumpur\"), strengthen the contribution of financial services to [Gross National Products](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Gross_National_Product&action=edit&redlink=1 \"Gross National Product (laman tidak wujud)\") of Malaysia as well as develop the island and areas within its vicinity.\"\n33. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-33)** [JADUAL PELAKSANAAN PROGRAM KESEDARAN KITAR SEMULA BAGI KAMPUNG-KAMPUNG DI W.P. LABUAN UNTUK TAHUN 2011](http:\/\/www.pl.gov.my\/documents\/10157\/dd6dcf0f-8a1b-44bc-92a2-37d06e5d377d) [Diarkibkan](https:\/\/archive.today\/20140106014714\/http:\/\/www.pl.gov.my\/documents\/10157\/dd6dcf0f-8a1b-44bc-92a2-37d06e5d377d) 6 Januari 2014 di [archive.today](https:\/\/ms.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Archive.today&action=edit&redlink=1 \"Archive.today (laman tidak wujud)\")\n34. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-weather_34-0)**\n    [\"Average Weather for Labuan\"](http:\/\/weatherspark.com\/averages\/34018\/Labuan-Federal-Territory-of-Labuan-Malaysia). WeatherSpark. Dicapai pada 21 Januari 2014.\n35. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-WMOCLINO_35-0)**\n    [\"World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020\"](https:\/\/www.nodc.noaa.gov\/archive\/arc0216\/0253808\/1.1\/data\/0-data\/Region-5-WMO-Normals-9120\/Malaysia\/CSV\/Labuan_96465.csv). Pertubuhan Meteorologi Dunia. Dicapai pada 19 Oktober 2023.\n36. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-DWD_36-0)**\n    [\"Klimatafel von Labuan \/ Insel Borneo (Kalimantan) \/ Malaysia\"](http:\/\/www.dwd.de\/DWD\/klima\/beratung\/ak\/ak_964650_kt.pdf) (PDF). *Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world* (dalam bahasa Jerman). Deutscher Wetterdienst. Dicapai pada 17 October 2016.\n37. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-meteoclimat_37-0)**\n    [\"Station Labuan\"](http:\/\/meteo-climat-bzh.dyndns.org\/index.php?page=stati&id=797) (dalam bahasa Perancis). Meteo Climat. Dicapai pada 14 October 2016.\n38. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-38)**\n    [\"Labuan Economy\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20140201215346\/http:\/\/www.llpm.com.my\/index.php?option=com_content&view=article&id=118:labuan-economy&catid=53:labuan-economy-and-developments&Itemid=139). Pengurusan Pelabuhan Bebas Labuan. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.llpm.com.my\/index.php?option=com_content&view=article&id=118:labuan-economy&catid=53:labuan-economy-and-developments&Itemid=139) pada 1 Februari 2014. Dicapai pada 20 Januari 2014.\n39. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-39)**\n    [\"KDNK mengikut negeri, 2005–2012\"](https:\/\/web.archive.org\/web\/20131126180006\/http:\/\/www.statistics.gov.my\/portal\/download_Akaun\/files\/gdp_state\/2005-2012\/Penerbitan_KDNK_Negeri_2005-2012.pdf) (PDF) (dalam bahasa Inggeris dan Bahasa Melayu). Jabatan Perangkaan Malaysia. Diarkibkan daripada [yang asal](http:\/\/www.statistics.gov.my\/portal\/download_Akaun\/files\/gdp_state\/2005-2012\/Penerbitan_KDNK_Negeri_2005-2012.pdf) (PDF) pada 26 November 2013. Dicapai pada 20 Januari 2014.\n40. **[^](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-40)**\n    [\"2022 Labuan IBFC Financial Landscape\"](https:\/\/exty.bio\/incorporating-in-labuan-in-2024-how-you-can-benefit-from-forming-a-labuan-company\/). *Exty* (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 23 Ogos 2022.\n41. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020KF_41-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020KF_41-1) [***c***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020KF_41-2)\n    [\"Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020\"](https:\/\/www.dosm.gov.my\/uploads\/publications\/20221020150523.pdf) (pdf) (dalam bahasa Bahasa Melayu dan Inggeris). Jabatan Perangkaan Malaysia. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-967-2000-85-3](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-967-2000-85-3 \"Khas:Sumber buku\/978-967-2000-85-3\")\n    \n    .\n42. ^ [***a***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020_census_42-0) [***b***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020_census_42-1) [***c***](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Labuan#cite_ref-2020_census_42-2)\n    [\"Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020, Wilayah Persekutuan Labuan\"](https:\/\/newss.statistics.gov.my\/newss-portalx\/ep\/epProductFreeDownloadSearch.seam). Jabatan Perangkaan Malaysia. Mei 2022. [ISBN](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa \"Nombor Buku Piawai Antarabangsa\")\n    \n    [978-967-253-512-6](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Khas:Sumber_buku\/978-967-253-512-6 \"Khas:Sumber buku\/978-967-253-512-6\")\n    \n    . Dicapai pada 7 Mac 2025.\n\nKerajaan\n\n- [Labuan Corporation](http:\/\/www.pl.gov.my\/)\n- [State Development Office](http:\/\/www.wp.icu.gov.my\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20150925091127\/http:\/\/www.wp.icu.gov.my\/) 2015-09-25 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n- [Labuan Tourism](http:\/\/www.labuantourism.com.my\/)\n- [Labuan Maps](http:\/\/www.dromoz.com\/directory\/maps\/?epid=18734)\n- [Labuan FM - Suara Pesisir Anda](http:\/\/www.labuanfm.net.my\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20070428125347\/http:\/\/www.labuanfm.net.my\/) 2007-04-28 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n\nPelancongan\n\n- [Labuan](http:\/\/www.pulaulabuan.com\/) - Informasi pelancongan\n- [http:\/\/www.youtube.com\/@WildlifeandNatureNorthBorneo](https:\/\/www.youtube.com\/@WildlifeandNatureNorthBorneo) - Informasi dan Pengetahuan usaha memperkenalkan Labuan kepada industri pelancongan AviTourism atau EcoTourism serta usaha Konservasi hidupanliar tempatan.\n\nKomuniti\n\n- [Labuan Online Community](http:\/\/www.labuan.net\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20160504005230\/http:\/\/www.labuan.net\/) 2016-05-04 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n- <https:\/\/labuaninvisualretrospective.wordpress.com\/> - Komuniti Sejarah Tempatan khususnya di Pulau Labuan\n- <https:\/\/labuanislandbirds.wordpress.com\/> - Komuniti aktiviti pengamatan burung dan konservasi tempatan\n\nHiburan\n\n- [Labuan Entertainment Center](http:\/\/www.popin-labuan.com\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20080516235142\/http:\/\/www.popin-labuan.com\/) 2008-05-16 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n\nPerbankan\n\n- [Association of Banks Labuan](http:\/\/www.aob-labuan.com\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20070505081936\/http:\/\/www.aob-labuan.com\/) 2007-05-05 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n\nUnit Amanah\n\n- [ECTrust](http:\/\/www.ectrustco.com\/) [Diarkibkan](https:\/\/web.archive.org\/web\/20081121081031\/http:\/\/www.ectrustco.com\/) 2008-11-21 di [Wayback Machine](https:\/\/ms.wikipedia.org\/wiki\/Wayback_Machine \"Wayback Machine\")\n- [ITMC Fiduciary](http:\/\/www.itmcfiduciary.com\/)","meta_canonical":null}

3. Robots.txt Check

Query:

Response:

4. Spam/Ban Check

Query:

Response:

5. Seen Status Check

ℹ️ Skipped - page is already crawled

📄

INDEXABLE

✅

CRAWLED

2 months ago

🤖

ROBOTS ALLOWED

Page Info Filters

Filter	Status	Condition	Details
HTTP status	PASS	`download_http_code = 200`	HTTP 200
Age cutoff	PASS	`download_stamp > now() - 6 MONTH`	2.1 months ago (distributed domain, exempt)
History drop	PASS	`isNull(history_drop_reason)`	No drop reason
Spam/ban	PASS	`fh_dont_index != 1 AND ml_spam_score = 0`	ml_spam_score=0
Canonical	PASS	`meta_canonical IS NULL OR = '' OR = src_unparsed`	Not set

Page Details

Property	Value
URL	https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan
Last Crawled	2026-02-11 04:55:05 (2 months ago)
First Indexed	2015-05-04 17:33:50 (10 years ago)
HTTP Status Code	200
Meta Title	Labuan - Wikipedia Bahasa Melayu, ensiklopedia bebas
Meta Description	null
Meta Canonical	null
Boilerpipe Text	Labuan Wilayah Persekutuan Wilayah Persekutuan Labuan Transkripsi Lain-lain • Jawi لابوان ‎ • Cina 纳闽 Dari atas, kiri ke kanan: Kompleks Labuan Taman Kewangan, Tanah Perkuburan Perang Labuan , Lapangan Terbang Labuan , dan Terminal Feri Antarabangsa Labuan Bendera Mohor Nama panggilan: Pulau Mutiara Borneo Labuan di Malaysia Koordinat: 5°19′13.16″U 115°12′40.42″T / 5.3203222°U 115.2112278°T Negara Malaysia Ibu kota Bandar Victoria Pentadbiran • Jenis Pemerintahan persekutuan dengan kerajaan tempatan • Badan Perbadanan Labuan • Pengerusi Anifah Aman Keluasan • Jumlah 91 km 2 (35 batu persegi) Aras tertinggi ( Bukit Kubong ) 94 m (308 ft) Penduduk (2020) • Jumlah 95,120 • Kepadatan 1,038/km 2 (2,690/batu persegi) Indeks Pembangunan Manusia • IPM (2023) 0.843 ( tinggi ) ( ke-3 ) Zon waktu UTC+8 ( MST ) Kod kawasan 087 Pendaftaran kenderaan L SL (sebelum menjadi WP) Min waktu suria UTC+06:46:40 Laman sesawang www.pl.gov.my Labuan , atau nama rasminya Wilayah Persekutuan Labuan merupakan sebuah Wilayah Persekutuan di Malaysia . Wilayah ini merangkumi keseluruhan pulau Labuan yang mempunyai keluasan 91.64 km 2 , dan enam pulau kecil di luar perairan negeri Sabah di Malaysia Timur. Pulau Labuan terletak sekitar 10 km dari pantai Sabah, dua jam setengah penerbangan dari Kuala Lumpur , dan sekitar 30 km dari pantai Brunei . Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pantai pada 1990 dan pelabuhan bebas cukai sejak 1956. Labuan mempunyai pelabuhan yang dalam dan besar, yang merupakan punca asal namanya pelabuhan atau "Labuhan". Pusat pentadbiran bagi Labuan ialah Bandar Victoria , yang terkenal sebagai pusat kewangan luar pesisir yang menawarkan perkhidmatan dan perniagaan antarabangsa sejak 1990, serta menjadi hab sokongan luar pesisir bagi aktiviti minyak dan gas serantau. Sejarah Labuan Tentera laut British mengelilingi pekarangan istana Sultan Brunei semasa Perjanjian Labuan 1846. Bendera British dinaikkan di Labuan pada 24 Disember 1846. Selama tiga abad sejak abad ke-15, Pulau Labuan merupakan sebahagian dari Kesultanan Brunei . [ 1 ] [ 2 ] Pada 1775, Labuan telah diduduki sementara oleh Syarikat Hindia Timur Inggeris setelah kekalahan mereka di Pulau Balambangan . Sultan Omar Ali Saifuddien I , Sultan Brunei cuba mendapatkan sokongan syarikat itu terhadap penceroboh Sulu dengan menawarkan pulau Labuan sebagai alternatif kepada pulau Balambangan, namun syarikat itu sebaliknya cuba menduduki Balambangan buat kali kedua dan gagal. Penawaran semula Labuan oleh baginda Sultan kepada syarikat itu tidak menyebabkan penubuhan mana-mana penempatan tetap British di pulau itu. [ 10 ] Labuan mula menarik semula perhatian British pada abad ke-19, apabila Kapten Rodney Mundy telah memperoleh pulau itu bagi pihak British melalui Perjanjian Labuan yang dimeterai bersama Sultan Omar Ali Saifuddin II pada 18 Disember 1846. [ 11 ] Rodney Mundy telah membawa Pengiran Momin bagi menyaksikan penyerahan pulau itu kepada kerajaan British pada 24 Disember 1846. [ 12 ] Beberapa sumber menyatakan bahawa Sultan telah diugut oleh tentera British yang akan menyerang istana Sultan jika baginda enggan menandatangani perjanjian itu, dan terdapat juga sumber lain yang mengatakan bahawa penyerahan pulau itu merupakan ganjaran kepada British atas bantuan mereka memerangi lanun. [ 3 ] [ 13 ] [ 14 ] Antara sebab utama penyerahan Labuan kepada British ialah keinginan British untuk membina pengkalan tentera laut bagi melindungi kepentingan komersial mereka di rantau ini dan menyekat kegiatan lanun di Laut China Selatan . [ 1 ] [ 15 ] [ 16 ] British juga mempercayai bahawa Labuan akan menjadi sebuah pulau seperti Singapura . [ 17 ] Pada 1848, Labuan telah menjadi sebuah jajahan Mahkota dengan James Brooke sebagai gabenor pertamanya. [ 1 ] [ 4 ] [ 5 ] [ 18 ] Pada 1849, Syarikat Kepulauan Timur ( Eastern Archipelago Company ) menjadi antara syarikat pertama British yang cuba mengeksploitasi deposit arang batu pulau itu, namun tidak lama kemudian mereka terlibat dalam pertikaian dengan James Brooke. [ 19 ] [ 1 ] [ 20 ] [ 21 ] Menyedari Labuan bukanlah aset komersial yang hebat dan strategik, pentadbiran pulau itu telah diserahkan kepada Syarikat Berpiagam Borneo Utara British pada 1890. [ 22 ] [ 23 ] Syarikat itu kemudiannya tidak dapat mengurus Labuan dengan baik, bahkan pada 1904, pulau itu dicadangkan untuk diserahkan semula kepada Brunei. [ 24 ] Pada 1894, British telah membina kabel komunikasi bawah laut bagi menghubungkan komunikasi pulau itu dengan Borneo Utara , Singapura dan Hong Kong buat kali pertama. [ 25 ] Menjelang 30 Oktober 1906, kerajaan British telah bercadang untuk memasukkan Labuan ke dalam Negeri-Negeri Selat , di mana cadangan itu mula berkuat kuasa pada 1 Januari 1907. [ 6 ] [ 7 ] Tentera laut Jepun berlabuh di pantai Labuan pada 14 Januari 1942. Leftenan Jeneral Jepun, Masao Baba, menandatangani dokumen penyerahan pada 9 September 1945. Sewaktu Perang Dunia Kedua , Labuan telah diduduki oleh Jepun dari 3 Januari 1942 hingga Jun 1945 dan berada di bawah kawalan unit Tentera Jepun ke-37 yang mengawal Borneo Utara. [ 26 ] Pulau itu telah dijadikan sebagai pusat pentadbiran tentera Jepun dan ditukar namanya kepada Pulau Maida (前田島 [Maeda-shima]) sempena nama Komander tentera Jepun di Borneo, Marquis Toshinari Maeda. [ 1 ] [ 27 ] Jepun juga telah membangunkan Labuan dan Teluk Brunei sebagai pengkalan tentera laut apabila serangan balas tentera Berikat makin hampir. [ 12 ] Pembebasan Borneo oleh tentera Berikat bermula pada 10 Jun 1945 apabila tentera Australia mula melancarkan serangan di bawah nama kod Operasi Oboe Six , di mana Labuan menjadi objektif utama untuk dirampas semula dari Jepun. [ 28 ] Divisyen 9 tentera Australia telah melancarkan serangan dengan bantuan serangan dari udara dan pengeboman di laut sehingga penawanan lapangan terbang Labuan. [ 29 ] [ 30 ] Sebahagian besar pulau itu termasuklah bandar Victoria telah berada di bawah kawalan tentera Berikat dalam tempoh empat hari selepas pendaratan pada 10 Jun . [ 28 ] Pada 9 September 1945, Leftenan Jeneral Jepun, Masao Baba telah menyerah diri secara rasminya di kawasan yang kini dikenali sebagai Tugu Penyerahan Jepun ( Surrender Point ) berdekatan dengan pantai Layang-Layang, dan beliau telah di bawa ke ibu pejabat Divisyen 9 di pulau itu bagi menandatangani dokumen penyerahan. [ 31 ] Selepas penyerahan Jepun , nama Labuan telah dikembalikan oleh British dan pentadbiran pulau itu telah digantikan dengan Pentadbiran Tentera British . Pada 15 Julai 1946, pentadbiran Tentera British telah dimansuhkan dan Labuan seterusnya dimasukkan ke dalam Jajahan Mahkota Borneo Utara yang baru ditubuhkan. Pada 31 Ogos 1963 , Borneo Utara telah mendapat hak berkerajaan sendiri dan menyertai persekutuan baharu, Malaysia pada 16 September 1963 sebagai negeri Sabah. [ 1 ] [ 8 ] Pada tahun 1984, kerajaan Sabah telah menyerahkan Labuan kepada kerajaan Persekutuan bagi menjadikannya sebagai sebuah Wilayah Persekutuan . Hal ini dilakukan bagi menjadikannya sebuah pusat kewangan luar pesisir. [ 9 ] Pada 16 April 1984, Labuan secara rasminya menjadi Wilayah Persekutuan kedua Malaysia selepas Kuala Lumpur . Pada tahun 1990, Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas. [ 32 ] Labuan merupakan salah sebuah Wilayah Persekutuan di Malaysia. Pulau ini ditadbir oleh kerajaan Persekutuan melalui Jabatan Wilayah Persekutuan , sebuah jabatan di bawah Jabatan Perdana Menteri . Perbadanan Labuan merupakan kerajaan tempatan bagi pulau ini dan diketuai oleh seorang pengerusi yang bertanggungjawab terhadap pembangunan dan pentadbiran Labuan. Labuan mempunyai seorang perwakilan di Dewan Negara dan seorang di Dewan Rakyat . Ahli Dewan Negara bagi Labuan yang terkini ialah Anifah Aman dari Parti Cinta Sabah , merupakan senator pertama yang bukan penduduk Labuan. Perwakilan Labuan di Dewan Rakyat pula ialah Suhaili Abdul Rahman dari Perikatan Nasional . Secara lazimnya, ahli Parlimen bagi Labuan akan dilantik sebagai Pengerusi Perbadanan Labuan. Berikut merupakan senarai pengerusi Perbadanan Labuan sejak tahun 2001. Nama Mula Tamat Othman Mohd Rijal 2001 2003 Suhaili Abdul Rahman 2003 2008 Ahmad Phesal Talib 2008 2011 Yussof Mahal 2011 2013 Rozman Isli 2013 2018 Amir Hussein 2019 2021 Bashir Alias 2021 2023 Anifah Aman 2023 kini Labuan secara pentadbirannya dibahagikan kepada Bandar Victoria dan 27 kampung, [ 33 ] di mana setiap kampung diketuai oleh seorang ketua kampung: Bukit Kalam Durian Tunjung Tanjung Aru Pohon Batu Batu Arang Patau-Patau 2 Belukut Sungai Keling Sungai Bedaun / Sungai Sembilang Layang-Layangan Sungai Labu Pantai Gersik / Saguking / Jawa / Parit Sungai Buton Kilan / Kilan Pulau Akar Lajau Rancha-Rancha Nagalang / Kerupang Bebuloh Sungai Lada Lubok Temiang Sungai Bangat Sungai Miri / Pagar Patau-Patau 1 Batu Manikar Bukit Kuda Ganggarak / Merinding Keselamatan Labuan merupakan tanggungjawab kerajaan Persekutuan, dengan kapal peronda tentera laut, garison, dan pasukan tentera udara yang berpangkalan di pulau itu. Kewaspadaan pengawal pantai, kastam dan eksais tempatan menyumbang kepada pengekalan reputasi dan status Labuan sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas. Peta memaparkan pulau Labuan dan pulau kecil di sekitarnya. Bukit Kubong merupakan titik tertinggi pulau Labuan. Wilayah Persekutuan Labuan terdiri daripada Pulau Labuan, iaitu pulau utama dengan keluasan 91.64 kilometer persegi dan enam pulau kecil yang lain di sekitarnya iaitu Pulau Papan , Pulau Daat , Pulau Burong , Pulau Kuraman , Pulau Rusukan Kecil dan Pulau Rusukan Besar . Pulau-pulau itu terletak lapan kilometer di luar pantai Borneo, bersebelahan dengan negeri Sabah dan terletak di utara negara Brunei , di pinggir utara Teluk Brunei berhadapan dengan Laut China Selatan . Bentuk muka bumi Labuan kebanyakannya merupakan kawasan rata dan beralun, dengan titik tertingginya terletak di Bukit Kubong yang hanya berketinggian 94 meter. Labuan mempunyai iklim hutan hujan tropika tanpa musim kemarau. Sepanjang setahun, suhu kebiasannnya berbeza dari 25 hingga 32 °C (77 to 90 °F) dan jarang sekali di bawah 24 °C (75 °F) atau di atas 33 °C (91 °F). Musim panas berlangsung dari April hingga Jun dengan purata suhu tinggi harian melebihi 31 °C (88 °F). Musim sejuk pula berlangsung dari Januari ke Februari puraha suhu tinggi harian kurang daripada 30 °C (86 °F). [ 34 ] Stesen kaji cuaca bagi Labuan terletak di Lapangan Terbang Labuan . Daripada kesemua hari dengan kerpasan yang diperhatikan di Labuan, 60% daripadanya diselangi dengan ribut petir. Ia kebiasaannya berlaku sangat kerap pada bulan Oktober. Kadar kelembapan relatif di Labuan pula berkisar antara 63% (sederhana lembap) hingga 96% (sangat lembap) dalam masa setahun, jarang sekali menurun di bawah 53% dan mencapai setinggi 100%. Data iklim untuk Labuan ( Lapangan Terbang Labuan ) (1991–2020 normal, ekstrem 1930–kini) Bulan Jan Feb Mac Apr Mei Jun Jul Ogo Sep Okt Nov Dis Tahun Rekod tinggi suhu, °C (°F) 34.0 (93.2) 35.3 (95.5) 36.4 (97.5) 36.6 (97.9) 35.7 (96.3) 34.9 (94.8) 34.4 (93.9) 35.0 (95.0) 34.2 (93.6) 34.3 (93.7) 34.7 (94.5) 34.4 (93.9) 36.6 (97.9) Purata maksimum suhu harian, °C (°F) 30.4 (86.7) 30.6 (87.1) 31.6 (88.9) 32.1 (89.8) 32.1 (89.8) 31.7 (89.1) 31.5 (88.7) 31.6 (88.9) 31.4 (88.5) 31.0 (87.8) 31.1 (88.0) 30.8 (87.4) 31.3 (88.3) Purata suhu harian, °C (°F) 27.3 (81.1) 27.2 (81.0) 27.7 (81.9) 28.3 (82.9) 28.4 (83.1) 28.1 (82.6) 27.9 (82.2) 28.0 (82.4) 27.8 (82.0) 27.5 (81.5) 27.6 (81.7) 27.5 (81.5) 27.8 (82.0) Purata minimum suhu harian, °C (°F) 24.9 (76.8) 24.9 (76.8) 25.1 (77.2) 25.4 (77.7) 25.6 (78.1) 25.2 (77.4) 25.0 (77.0) 25.1 (77.2) 24.9 (76.8) 24.7 (76.5) 24.8 (76.6) 24.9 (76.8) 25 (77) Rekod rendah suhu, °C (°F) 21.3 (70.3) 21.1 (70.0) 20.8 (69.4) 21.7 (71.1) 20.4 (68.7) 20.0 (68.0) 19.3 (66.7) 21.2 (70.2) 21.0 (69.8) 21.5 (70.7) 21.9 (71.4) 21.8 (71.2) 19.3 (66.7) Purata kerpasan , mm (inci) 222.8 (8.77) 105.2 (4.14) 124.4 (4.90) 216.5 (8.52) 267.0 (10.51) 312.1 (12.29) 299.3 (11.78) 311.1 (12.25) 332.9 (13.11) 427.5 (16.83) 364.8 (14.36) 336.4 (13.24) 3,320 (130.7) Purata bilangan hari kerpasan (≥ 1.0 mm) 11.0 7.1 9.0 12.4 14.4 14.5 14.0 13.3 15.4 18.4 17.4 15.3 162.2 Purata kelembapan relatif (%) (at 14:00) 73 74 71 70 71 69 69 70 70 72 73 73 71 Purata bulanan jangka masa sinaran matahari 202.6 199.8 248.2 250.3 243.1 214.9 220.5 222.3 195.6 206.0 209.7 214.4 2,627.4 Sumber 1: Pertubuhan Meteorologi Dunia [ 35 ] Deutscher Wetterdienst (humidity, 1939–1966) [ 36 ] Sumber 2: Meteo Climat (record highs and lows) [ 37 ] Kompleks Taman Kewangan Labuan, juga dikenali sebagai Ujana Kewangan (UK) dalam kalangan orang Labuan. Pelabuhan Labuan Ekonomi Labuan berkembang pusat dengan sumber minyak dan gas yang luas serta perkhidmatan pelaburan dan perbankan antarabangsa. Ekonomi Labuan sebahagian besarnya berorientasikan import-eksport. Hampir semua komoditinya seperti minyak mentah, metanol, besi panas berbriket (HBI), gas, tepung, makanan haiwan, hasil laut dan jubin seramik dieksport ke Semenanjung Malaysia dan luar negara. Bahan mentah, alat ganti dan peralatan untuk kegunaan industri serta produk pengguna pula diimport. Pada tahun 2004, jumlah nilai perdagangan luar Labuan mencecah RM 11.8 bilion berbanding hanya RM 5 bilion pada tahun 1995 untuk lebihan dagangan bersih sebanyak RM 5.1 bilion. Antara rakan perdagangan utamanya ialah Semenanjung Malaysia, Sarawak, India dan Korea Selatan. 65 peratus daripada jumlah eksportnya terdiri daripada hasil berasaskan gas dan petroleum. [ 38 ] Keluaran dalam negara kasar (KDNK) bagi Labuan dianggarkan berjumlah RM 3.63 bilion pada tahun 2012 dengan kadar pertumbuhan 5.8 peratus. KDNK per kapita Labuan pula berjumlah RM 39,682 dengan jumlah pekerjaan mencecah 39,800. Sektor ekonomi utama di Labuan ialah sektor perkhidmatan dan pembuatan yang menyumbang 94.6 peratus daripada jumlah KDNK wilayah. Sektor perkhidmatan ini sebahagian besarnya terdiri daripada perkhidmatan perniagaan, insurans, hartanah dan kewangan manakala sektor pembuatan pula terdiri daripada industri minyak dan gas. [ 39 ] Pusat Kewangan dan Perniagaan Antarabangsa Labuan (Labuan IBFC) telah diwujudkan sebagai satu-satunya hab kewangan luar pesisir Malaysia pada Oktober 1990 dan beroperasi di bawah nama Pusat Kewangan Luar Pesisir Antarabangsa Labuan (IOFC). Pada masa itu, ia ditubuhkan untuk mengukuhkan sumbangan perkhidmatan kewangan kepada KDNK Malaysia serta membangunkan pulau dan kawasan sekitarnya. Bidang kuasa yang diselia oleh Lembaga Perkhidmatan Kewangan Labuan (LOFSA) menawarkan faedah seperti cukai 3 peratus atas keputusan bersih yang diaudit atau kadar rata RM 20,000 kepada syarikat perdagangan, kos operasi yang rendah, kawalan pertukaran liberal dan pelbagai kelebihan lain termasuklah pembekal perkhidmatan yang sedia ada, berpengalaman dan profesional. Pada tahun 2010, tanggapan "luar pesisir" telah dikecualikan daripada kesemua statut Labuan kerana tekanan dunia terhadap kawasan perlindungan cukai dan luar pesisir. Sejak penubuhannya, bidang kuasa ini telah berkembang menjadi pangkalan bagi lebih daripada 4,800 syarikat luar pesisir dan 68 bank berlesen. Ia juga mempunyai lebih 370 yayasan berdaftar, 100 perkongsian dan 63 amanah berlesen. [ 40 ] Labuan IBFC sedang memulakan strategi pertumbuhan yang agresif untuk menjadi pusat perniagaan dan kewangan antarabangsa utama di rantau Asia Pasifik. Sektor perniagaan Labuan tertumpu pada lima teras iaitu syarikat induk luar pesisir, insurans kaptif, struktur kewangan Islam patuh Syariah, dana awam dan swasta serta pengurusan kekayaan. Kedudukan Labuan IBFC dipertingkatkan lagi dengan pelancaran inisiatif Pusat Kewangan Islam Antarabangsa Malaysia pada Ogos 2006. Sejarah kependudukan Tahun Pend. ±% 1991 54,241 — 2000 70,871 +30.7% 2010 83,920 +18.4% 2020 95,120 +13.3% Sumber: [ 41 ] Taburan etnik di Labuan (2020) [ 42 ] Lain-lain (1.8%) Bukan warganegara (11.4%) Menurut Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020 , Labuan mempunyai penduduk berjumlah 95,120 orang, dengan kadar pertumbuhan penduduk sebanyak 0.67 peratus pada tahun 2021. Labuan merupakan wilayah keempat terpadat di Malaysia, dengan kadar kepadatan penduduk mencecah 1,034 orang perkilometer persegi. Kadar kelahiran kasar bagi Labuan dicatatkan sebanyak 17 kelahiran bagi setiap 1,000 penduduk, manakala kadar kematian kasar direkodkan sebanyak tiga kematian per 1,000 penduduk. 11.4 peratus daripada jumlah penduduk Labuan merupakan bukan warganegara, merupakan peratusan yang tertinggi antara Wilayah Persekutuan yang lain. [ 41 ] Sebahagian besar penduduk Labuan merupakan masyarakat Bumiputera , yang tergolong dalam 76.4 peratus daripada jumlah penduduk. Masyarakat Bumiputera ini terdiri daripada orang Melayu yang merupakan majoriti, orang beretnik Kadazan-Dusun , Bajau , Murut dan Lundayeh serta beberapa golongan masyarakat Bumiputera lain seperti Iban , Bidayuh dan Melanau . Masyarakat Melayu di Labuan kebanyakannya berketurunan Melayu Brunei atau ada juga yang berketurunan Kedayan . Penduduk Labuan juga terdiri daripada masyarakat bukan Bumiputera, majoritinya merupakan penduduk berbangsa Cina dan sebilangan kecil berketurunan India dan lain-lain. Sebahagian besar penduduk berbangsa Cina di Labuan merupakan orang Hoklo , dan terdapat juga ramai orang Hakka , kebanyakannya berasal atau berketurunan dari Sabah. Kaum/ Etnik Populasi 2020 [ 42 ] Jumlah % Melayu 23,640 24.9% Kadazan-Dusun 9,408 9.9% Bajau 6,866 7.2% Murut 1,265 1.3% Iban 1,153 1.2% Bumiputera lain 30,339 32.0% Cina 9,843 10.3% India 891 0.9% Lain-lain 883 0.9% Bukan warganegara 10,832 11.4% Agama di Labuan – 2020 Agama Peratus Islam 77.2% Kristian 13.8% Buddhisme 8.1% Hinduisme 0.6% Lain-lain 0.2% Tidak beragama 0.1% Islam ialah agama rasmi bagi persekutuan Malaysia, termasuklah Wilayah Persekutuan. Walaupun agama Islam merupakan agama rasmi, namun agama lain juga boleh diamalkan oleh penduduk. Penduduk beragama Islam merupakan majoriti di Labuan, yang mewakili lebih 77 peratus daripada jumlah penduduk. Penganut agama Islam di Labuan majoritinya terdiri daripada beberapa etnik Bumiputera Muslim seperti Melayu, Bajau dan Kedayan. Kristian merupakan agama kedua terbesar di Labuan, di mana hampir 14 peratus penduduk menganut agama itu. Penganut Kristian di Labuan kebanyakannya terdiri daripada orang Kadazan-Dusun dan juga kelompok signifikan lain seperti masyarakat berbangsa Cina. Penganut agama Buddha pula mewakili lapan peratus daripada jumlah penduduk, majoritinya merupakan penduduk berbangsa Cina. Terdapat juga beberapa agama lain yang merupakan minoriti, antaranya termasuklah agama Hindu , Sikh , Taoisme , Konfusianisme dan agama rakyat Cina , serta ada juga yang tidak beragama. [ 41 ] Lapangan Terbang Labuan Tidak seperti Wilayah Persekutuan yang lain, pembangunan infrastruktur awam di Labuan agak kurang membangun. Landskap pulau ini dicirikan dengan campuran bangunan lama dan kemajuan seni bina moden yang terhad. Projek infrastruktur utama seperti pembangunan rangkaian jalan dan sistem pengangkutan awam di Labuan kurang meluas, sehingga menyebabkan masalah trafik yang signifikan terutamanya pada waktu puncak. Labuan mempunyai rangkaian jalan raya dengan panjang berjumlah 274.7 kilometer, terdiri daripada jalan persekutuan sepanjang 142 kilometer dan jalan negeri sepanjang 132 kilometer. Antara jalan utama di Labuan ialah Laluan Persekutuan 700 yang menghubungkan kawasan-kawasan di utara dan selatan pulau ini. Antara hab pengangkutan utama yang menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar Borneo ialah perkhidmatan feri dan bot. Terdapat perkhidmatan feri dari Kota Kinabalu dan Menumbok di Sabah serta dari Terminal Feri Serasa di Brunei. Terdapat juga perkhidmatan bot ekspres dari Sipitang di Sabah serta Lawas dan Limbang di Sarawak yang menawarkan perjalanan yang lebih cepat. Terminal Feri Antarabangsa Labuan merupakan hab pengangkutan air utama di pulau ini. Labuan turut mempunyai sebuah lapangan terbang, iaitu Lapangan Terbang Labuan yang dikendalikan oleh Malaysia Airports . Lapangan terbang ini menawarkan perkhidmatan penerbangan penumpang ke Miri , Kota Kinabalu dan Kuala Lumpur. Perkhidmatan penerbangan ini disediakan oleh syarikat penerbangan AirAsia , Malaysia Airlines dan MASwings . Sehingga kini, tiada perkhidmatan pengangkutan darat yang dibangunkan bagi menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar Borneo. Terdapat cadangan bagi membina sebuah jambatan dari pulau itu ke Menumbok, Sabah yang mula diperkenalkan sekitar 1990-an. Namun, projek itu telah menghadapi banyak kelewatan dan tidak dapat diteruskan kerana kajian kebolehlaksanaan projek yang telah lapuk dan perlu dikemas kini bagi memastikan projek itu dapat berjalan dengan lancar. Sektor pendidikan di Labuan berada di bawah seliaan Jabatan Pendidikan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat sebanyak 27 sekolah kerajaan di Labuan, terdiri daripada 17 sekolah rendah dan 10 sekolah menengah. Daripada 17 sekolah rendah, 15 daripadanya merupakan sekolah kebangsaan dan dua lagi merupakan sekolah jenis kebangsaan (Cina). Sekolah menengah pula terdiri daripada lapan sekolah menengah kebangsaan, sebuah Sekolah Berasrama Penuh iaitu SM Sains Labuan dan sebuah kolej vokasional iaitu Kolej Vokasional Labuan . Selain sekolah kerajaan, terdapat juga 10 sekolah rendah dan sebuah sekolah menengah agama yang berada di bawah seliaan Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan Labuan. Labuan turut mempunyai tiga buah sekolah swasta, terdiri daripada sebuah sekolah rendah, sebuah sekolah menengah dan sebuah sekolah antarabangsa. [ 42 ] Labuan juga menempatkan beberapa institusi pendidikan tinggi yang terdiri daripada universiti dan kolej awam serta kolej matrikulasi. Antara universiti awam yang terdapat di Labuan ialah Universiti Malaysia Sabah (UMS) Kampus Antarabangsa Labuan. Selain universiti, terdapat juga Institut Latihan Perindustrian Labuan dan Kolej Matrikulasi Labuan . Sektor penjagaan kesihatan di Labuan pula dikelola oleh Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat hanya sebuah hospital di Labuan, iaitu Hospital Labuan yang berkapasiti 122 katil. Namun, Labuan juga mempunyai dua klinik kesihatan, sebuah klinik komuniti dan 10 klinik desa yang terletak di serata pulau dan menyediakan pemeriksaan dan rawatan kesihatan awal kepada penduduk tempatan. Pelancongan di Labuan Pengangkutan di Labuan Identiti Labuan ^ a b c d e f g h i Stephen R. Evans; Abdul Rahman Zainal; Rod Wong Khet Ngee (1996). The History of Labuan Island (Victoria Island) (PDF) . Calendar Print Pte Ltd. ISBN 981-00-7764-5 . Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 1 Julai 2013. ^ a b R. W. McColl (1 Januari 2005). Encyclopedia of World Geography . Infobase Publishing. m/s. 123–. ISBN 978-0-8160-7229-3 . ^ a b Rozan Yunos (7 September 2008). "Loss of Labuan, a former Brunei island" . The Brunei Times . Diarkibkan daripada yang asal pada 28 April 2014 . Dicapai pada 29 April 2014 . ^ a b "Opening of the New Colony of Labuan" . Sydney Daily Advertiser . National Library of Australia . 23 September 1848 . Dicapai pada 29 April 2014 . ^ a b Philip Mathews (28 Februari 2014). Chronicle of Malaysia: Fifty Years of Headline News, 1963–2013 . Editions Didier Millet. m/s. 15–. ISBN 978-967-10617-4-9 . ^ a b Alexander Wood Renton; Maxwell Anderson Robertson; Frederick Pollock; William Bowstead (1908). Encyclopædia of the laws of England with forms and precedents by the most eminent legal authorities . Sweet & Maxwell. ^ a b United States. Hydrographic Office (1917). Asiatic Pilot: The coasts of Sumatra and the adjacent straits and islands . Hydrographic office under the authority of the secretary of the navy. ^ a b Paul H. Kratoska (2001). South East Asia, Colonial History: Peaceful transitions to independence (1945–1963) . Taylor & Francis. m/s. 129–. ISBN 978-0-415-24784-9 . ^ a b "Laws of Malaysia A585 Constitution (Amendment) (No.2) Act 1984" . Government of Malaysia . Department of Veterinary Services. Diarkibkan daripada yang asal pada 29 April 2014 . Dicapai pada 28 April 2014 . ^ B.A. Hussainmiya, Brunei Revival of 1906 A Popular History, Brunei Press Sdn Bhd, Brunei, 2006, p.xi ^ Rodney Mundy; James Brooke (1848). Narrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris . Murray. m/s. 367–. ^ a b Graham Saunders (5 November 2013). A History of Brunei . Routledge. m/s. 78 & 123. ISBN 978-1-136-87394-2 . ^ B.A. Hussainmiya (2006). Brunei Revival of 1906 (A Popular History) – The Surrender of Labuan and The First Brunei-British Treaty (PDF) . Bandar Seri Begawan : Universiti Brunei Darussalam ; Brunei Press Sdn Bhd. m/s. 12/34. ISBN 99917-32-15-2 . Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 12 September 2014 . Dicapai pada 29 April 2014 . ^ W. H. Treacher, C.M.G. M.A. Oxon (1891). "British Borneo: Sketches of Brunai, Sarawak, Labuan and North Borneo" (PDF) . University of California Libraries . Trinity Theological College . m/s. 12 / Chapter VI. Pages 84–92. Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 11 Oktober 2013 . Dicapai pada 29 April 2014 . ^ Henry Keppel (2009). The Expedition to Borneo of H. M. S. Dido: 1843 – 1846 . BoD – Books on Demand. m/s. 304–. ISBN 978-3-941842-95-3 . ^ "The Straits Times, 14 October 1848, Page 3 (Labuan)" . National Library Board . 14 Oktober 1848. m/s. 3 . Dicapai pada 29 April 2014 . ^ "The Straits Times, 21 October 1848, Page 3 (Labuan)" . National Library Board. 21 Oktober 1848. m/s. 3 . Dicapai pada 29 April 2014 . ^ Rodney Mundy; James Brooke (1848). Narrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris . Murray. m/s. 367–. ^ Phillip Cottrell (25 Mei 2012). Investment Banking in England 1856–1881(Rle Banking and Finance) . Routledge. m/s. 211–. ISBN 978-0-415-53020-0 . ^ Eastern Archipelago Company (1853). The Queen on the Prosecution of Sir James Brooke, K.C.B. Against the Eastern Archipelago Company; Containing the Judgments of the Queen's Bench and the Exchequer Chamber, Together with Two Articles from the "Times" Newspaper, Etc . W. Clowes & Sons. m/s. 9–. ^ Eastern Archipelago Company (1853). Annual Report of the Directors of the Eastern Archipelago Company . Eastern Archipelago Company. m/s. 149–. ^ James Stuart Olson; Robert Shadle (1996). Historical Dictionary of the British Empire . Greenwood Publishing Group. m/s. 645–. ISBN 978-0-313-29367-2 . ^ Frans Welman (9 Mac 2017). Borneo Trilogy Volume 1: Sabah . Booksmango. m/s. 162–. ISBN 978-616-245-078-5 . ^ Marie-Sybille de Vienne (2015). Brunei: From the Age of Commerce to the 21st Century . NUS Press. m/s. 90. ISBN 9789971698188 . ^ "Staying connected" . The Star . 16 Januari 2012. Diarkibkan daripada yang asal pada 29 April 2014 . Dicapai pada 30 April 2014 . ^ T. A. Edwin Gibson; G. Kingsley Ward (1989). Courage remembered: the story behind the construction and maintenance of the Commonwealth's military cemeteries and memorials of the wars of 1914–1918 and 1939–1945 . McClelland & Stewart. ISBN 978-0-7710-8786-8 . ^ Keat Gin Ooi (October 2004). Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor . ABC-CLIO. ISBN 978-1-57607-770-2 . ^ a b Stanley Sandler (January 2001). World War II in the Pacific: An Encyclopedia . Taylor & Francis. m/s. 181–182. ISBN 978-0-8153-1883-5 . ^ James O'Connor (13 Jun 1945). "Australians Swarm Ashore on N-W Borneo Coast" . The Morning Bulletin . National Library of Australia . Dicapai pada 30 April 2014 . ^ Australian Officials (19 Jun 1945). "Capture of Labuan Airstrip in Borneo" . The Sydney Morning Herald . National Library of Australia . Dicapai pada 30 April 2014 . ^ "Surrender Point Memorial, Labuan Island" . Department of Veterans' Affairs . 19 November 2012. Diarkibkan daripada yang asal pada 1 Mei 2014 . Dicapai pada 1 May 2014 . ^ "Chapter 8: Labuan International Offshore Financial Centre" . Bank Negara Malaysia . Diarkibkan daripada yang asal pada 2 Mei 2014 . Dicapai pada 1 Mei 2014 . Labuan was declared as an International Offshore Financial Centre (IOFC) in October 1990 to complement the activities of the domestic financial market in Kuala Lumpur , strengthen the contribution of financial services to Gross National Products of Malaysia as well as develop the island and areas within its vicinity. ^ JADUAL PELAKSANAAN PROGRAM KESEDARAN KITAR SEMULA BAGI KAMPUNG-KAMPUNG DI W.P. LABUAN UNTUK TAHUN 2011 Diarkibkan 6 Januari 2014 di archive.today ^ "Average Weather for Labuan" . WeatherSpark . Dicapai pada 21 Januari 2014 . ^ "World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020" . Pertubuhan Meteorologi Dunia . Dicapai pada 19 Oktober 2023 . ^ "Klimatafel von Labuan / Insel Borneo (Kalimantan) / Malaysia" (PDF) . Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world (dalam bahasa Jerman). Deutscher Wetterdienst . Dicapai pada 17 October 2016 . ^ "Station Labuan" (dalam bahasa Perancis). Meteo Climat . Dicapai pada 14 October 2016 . ^ "Labuan Economy" . Pengurusan Pelabuhan Bebas Labuan. Diarkibkan daripada yang asal pada 1 Februari 2014 . Dicapai pada 20 Januari 2014 . ^ "KDNK mengikut negeri, 2005–2012" (PDF) (dalam bahasa Inggeris dan Bahasa Melayu). Jabatan Perangkaan Malaysia. Diarkibkan daripada yang asal (PDF) pada 26 November 2013 . Dicapai pada 20 Januari 2014 . ^ "2022 Labuan IBFC Financial Landscape" . Exty (dalam bahasa Inggeris) . Dicapai pada 23 Ogos 2022 . ^ a b c "Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020" (pdf) (dalam bahasa Bahasa Melayu dan Inggeris). Jabatan Perangkaan Malaysia. ISBN 978-967-2000-85-3 . ^ a b c "Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020, Wilayah Persekutuan Labuan" . Jabatan Perangkaan Malaysia. Mei 2022. ISBN 978-967-253-512-6 . Dicapai pada 7 Mac 2025 . Kerajaan Labuan Corporation State Development Office Diarkibkan 2015-09-25 di Wayback Machine Labuan Tourism Labuan Maps Labuan FM - Suara Pesisir Anda Diarkibkan 2007-04-28 di Wayback Machine Pelancongan Labuan - Informasi pelancongan http://www.youtube.com/@WildlifeandNatureNorthBorneo - Informasi dan Pengetahuan usaha memperkenalkan Labuan kepada industri pelancongan AviTourism atau EcoTourism serta usaha Konservasi hidupanliar tempatan. Komuniti Labuan Online Community Diarkibkan 2016-05-04 di Wayback Machine https://labuaninvisualretrospective.wordpress.com/ - Komuniti Sejarah Tempatan khususnya di Pulau Labuan https://labuanislandbirds.wordpress.com/ - Komuniti aktiviti pengamatan burung dan konservasi tempatan Hiburan Labuan Entertainment Center Diarkibkan 2008-05-16 di Wayback Machine Perbankan Association of Banks Labuan Diarkibkan 2007-05-05 di Wayback Machine Unit Amanah ECTrust Diarkibkan 2008-11-21 di Wayback Machine ITMC Fiduciary
Markdown	[Pergi ke kandungan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#bodyContent) Menu utama Menu utama alih ke bar sisi sorokkan Pandu arah - [Laman Utama](https://ms.wikipedia.org/wiki/Laman_Utama "Kunjungi Laman Utama [z]") - [Tinjau](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tinjau) - [Hal semasa](https://ms.wikipedia.org/wiki/Gerbang:Hal_semasa "Cari maklumat latar belakang mengenai peristiwa semasa") - [Rencana rawak](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Rawak "Muat laman rawak [x]") - [Laman khas](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Laman_khas "Senarai semua laman khas [q]") Perhubungan - [Perihal Wikipedia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Perihal) - [Gerbang komuniti](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Gerbang_Komuniti "Tentang projek, perkara yang anda dapat lakukan, tempat untuk mencari sesuatu") - [Kedai Kopi](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kedai_Kopi) - [Perubahan terkini](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Perubahan_terkini "Senarai perubahan terkini dalam wiki [r]") - [Hubungi kami](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Hubungi_kami) - [Bantuan](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Contents "Tempat mencari jawapan") [![](https://ms.wikipedia.org/static/images/icons/wikipedia.png) ![Wikipedia](https://ms.wikipedia.org/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg) ![Ensiklopedia Bebas](https://ms.wikipedia.org/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-ms.svg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Laman_Utama) [Cari](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Cari "Cari di wiki ini [f]") Penampilan - [Derma](https://donate.wikimedia.org/?wmf_source=donate&wmf_medium=sidebar&wmf_campaign=ms.wikipedia.org&uselang=ms) - [Buka akaun](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Khas:Buka_akaun&returnto=Labuan "Anda digalakkan untuk membuka akaun dan melog masuk; walau bagaimanapun, ianya tidak wajib") - [Log masuk](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Khas:Log_masuk&returnto=Labuan "Anda digalakkan untuk melog masuk; walau bagaimanapun, ia tidak wajib. [o]") Alat peribadi - [Derma](https://donate.wikimedia.org/?wmf_source=donate&wmf_medium=sidebar&wmf_campaign=ms.wikipedia.org&uselang=ms) - [Buka akaun](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Khas:Buka_akaun&returnto=Labuan "Anda digalakkan untuk membuka akaun dan melog masuk; walau bagaimanapun, ianya tidak wajib") - [Log masuk](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Khas:Log_masuk&returnto=Labuan "Anda digalakkan untuk melog masuk; walau bagaimanapun, ia tidak wajib. [o]") ## Kandungan alih ke bar sisi sorokkan - [Permulaan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan) - [1 Sejarah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Sejarah) Togol subbahagian Sejarah - [1\.1 Kedatangan semula British](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Kedatangan_semula_British) - [1\.2 Pendudukan Jepun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Pendudukan_Jepun) - [1\.3 Kemerdekaan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Kemerdekaan) - [2 Kerajaan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Kerajaan) Togol subbahagian Kerajaan - [2\.1 Pecahan pentadbiran](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Pecahan_pentadbiran) - [2\.2 Keselamatan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Keselamatan) - [3 Geografi](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Geografi) - [4 Ekonomi](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Ekonomi) - [5 Demografi](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Demografi) Togol subbahagian Demografi - [5\.1 Agama](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Agama) - [6 Pembangunan dan kemudahan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Pembangunan_dan_kemudahan) - [7 Lihat juga](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Lihat_juga) - [8 Nota kaki](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Nota_kaki) - [9 Pautan luar](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Pautan_luar) Togol isi kandungan # Labuan 63 bahasa - [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%86 "لابوان – Arab") - [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Azerbaijan") - [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Indonesia") - [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE%E0%A6%A8 "লাবুয়ান – Benggali") - [閩南語 / Bân-lâm-gí](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Cina Min Nan") - [Basa Bali](https://ban.wikipedia.org/wiki/Labuan,_Malaysia "Labuan, Malaysia – Bali") - [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%B0%D0%BD "Лабуан – Belarus") - [Betawi](https://bew.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Betawi") - [Bikol Central](https://bcl.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Central Bikol") - [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Bosnia") - [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Timbro%C3%B9_Labuan "Timbroù Labuan – Breton") - [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%B0%D0%BD "Лабуан – Bulgaria") - [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Catalonia") - [Cebuano](https://ceb.wikipedia.org/wiki/Labuan_\(estado\) "Labuan (estado) – Cebuano") - [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Czech") - [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Denmark") - [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Jerman") - [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Estonia") - [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9B%CE%B1%CE%BC%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%AC%CE%BD "Λαμπουάν – Greek") - [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Inggeris") - [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Labu%C3%A1n "Labuán – Sepanyol") - [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Labuano "Labuano – Esperanto") - [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Basque") - [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A2%D9%86 "لابوآن – Parsi") - [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Territoire_f%C3%A9d%C3%A9ral_de_Labuan "Territoire fédéral de Labuan – Perancis") - [客家語 / Hak-kâ-ngî](https://hak.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Cina Hakka") - [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EB%9D%BC%EB%B6%80%EC%95%88 "라부안 – Korea") - [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B2%E0%A4%AC%E0%A5%82%E0%A4%85%E0%A4%A8 "लबूअन – Hindi") - [Ilokano](https://ilo.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Iloko") - [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Itali") - [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9C%D7%91%D7%95%D7%90%D7%9F "לבואן – Ibrani") - [Jaku Iban](https://iba.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Iban") - [Kadazandusun](https://dtp.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Central Dusun") - [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98 "ლაბუანი – Georgia") - [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Swahili") - [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Labuana "Labuana – Latvia") - [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Labuanas "Labuanas – Lithuania") - [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%B0%D0%BD "Лабуан – Macedonia") - [Malagasy](https://mg.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Malagasy") - [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%86%E0%A4%A8 "लाबुआन – Marathi") - [مازِرونی](https://mzn.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A2%D9%86 "لابوآن – Mazanderani") - [閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄](https://cdo.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Mindong") - [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Labuan_\(federaal_territorium\) "Labuan (federaal territorium) – Belanda") - [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%83%A9%E3%83%96%E3%82%A2%E3%83%B3 "ラブアン – Jepun") - [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Frisian Utara") - [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Bokmal Norway") - [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Poland") - [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Labu%C3%A3o "Labuão – Portugis") - [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%B0%D0%BD "Лабуан – Rusia") - [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Simple English") - [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Finland") - [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Sweden") - [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Tagalog") - [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%B2%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A9%E0%AF%8D "லபுவான் – Tamil") - [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%9A%E0%B8%A7%E0%B8%99 "ลาบวน – Thai") - [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Vietnam") - [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Turki") - [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%B0%D0%BD "Лабуан – Ukraine") - [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%86 "لابوان – Urdu") - [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Waray") - [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E7%B4%8D%E9%96%94 "納閔 – Kantonis") - [Zazaki](https://diq.wikipedia.org/wiki/Labuan "Labuan – Dimli") - [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%BA%B3%E9%97%BD "纳闽 – Cina") [Sunting pautan](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q214504#sitelinks-wikipedia "Sunting pautan antara bahasa") - [Rencana](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan "Lihat laman kandungan [c]") - [Perbincangan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perbincangan:Labuan "Perbincangan mengenai laman kandungan [t]") Bahasa Melayu - [Baca](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan) - [Sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit "Sunting laman ini [v]") - [Sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit "Sunting kod sumber untuk laman ini [e]") - [Lihat sejarah](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=history "Semakan terdahulu bagi laman ini [h]") Peralatan Peralatan alih ke bar sisi sorokkan Tindakan - [Baca](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan) - [Sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit "Sunting laman ini [v]") - [Sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit "Sunting kod sumber untuk laman ini [e]") - [Lihat sejarah](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=history) Umum - [Pautan ke laman ini](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Pautan_ke_sini/Labuan "Senarai semua laman wiki yang mengandungi pautan ke laman ini [j]") - [Perubahan berkaitan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Perubahan_berkaitan/Labuan "Perubahan terkini bagi laman yang dipaut dari laman ini [k]") - [Muat naik fail](https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=ms "Muat naik fail [u]") - [Pautan kekal](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&oldid=6641524 "Pautan kekal ke semakan laman ini") - [Maklumat laman](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=info "Maklumat lanjut mengenai laman ini") - [Petik laman ini](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Khas:Petik_laman_ini&page=Labuan&id=6641524&wpFormIdentifier=titleform "Maklumat tentang cara memetik laman ini") - [Dapatkan URL pendek](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Khas:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Fms.wikipedia.org%2Fwiki%2FLabuan) - [Muat turun kod QR](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Khas:QrCode&url=https%3A%2F%2Fms.wikipedia.org%2Fwiki%2FLabuan) Cetak/eksport - [Cipta buku](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Khas:Buku&bookcmd=book_creator&referer=Labuan) - [Muat turun sebagai PDF](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Khas:DownloadAsPdf&page=Labuan&action=show-download-screen) - [Versi boleh cetak](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&printable=yes "Versi boleh cetak bagi laman ini [p]") Dalam projek lain - [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Labuan) - [Butir Wikidata](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q214504 "Pautan ke item repositori data yang bersambung [g]") Penampilan alih ke bar sisi sorokkan [Koordinat](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sistem_koordinat_geografi "Sistem koordinat geografi"): [5°19′13.16″U 115°12′40.42″T / 5\.3203222°U 115.2112278°T / 5\.3203222; 115.2112278](https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Labuan&params=5_19_13.16_N_115_12_40.42_E_type:city\(95120\)_region:MY) Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas. \| Labuan \| \| \|---\|---\| \| [Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Negeri_dan_Wilayah_Persekutuan_di_Malaysia "Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia") \| \| \| Wilayah Persekutuan Labuan \| \| \| Transkripsi Lain-lain \| \| \| • [Jawi](https://ms.wikipedia.org/wiki/Tulisan_Jawi "Tulisan Jawi") \| لابوان‎ \| \| • [Cina](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bahasa_Cina "Bahasa Cina") \| 纳闽 \| \| \| \| \| \| \| \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Labuan_Financial_Park_-_01.JPG/250px-Labuan_Financial_Park_-_01.JPG)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_Financial_Park_-_01.JPG) \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg/250px-Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg) \| \| \| \| \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg/250px-Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg) \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Labuan_FerryTerminal.jpg/250px-Labuan_FerryTerminal.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_FerryTerminal.jpg) \| \| [![Bendera Labuan](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Flag_of_Labuan.svg/120px-Flag_of_Labuan.svg.png)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Flag_of_Labuan.svg "Bendera Labuan") Bendera [![Mohor rasmi Labuan](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Seal_of_Labuan.svg/120px-Seal_of_Labuan.svg.png)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Seal_of_Labuan.svg "Mohor rasmi Labuan") Mohor \| \| \| Nama panggilan: Pulau Mutiara Borneo \| \| \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Labuan_in_Malaysia_%28special_marker%29.svg/250px-Labuan_in_Malaysia_%28special_marker%29.svg.png)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_in_Malaysia_\(special_marker\).svg)Labuan di [Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia "Malaysia") \| \| \| Koordinat: [5°19′13.16″U 115°12′40.42″T / 5\.3203222°U 115.2112278°T / 5\.3203222; 115.2112278](https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Labuan&params=5_19_13.16_N_115_12_40.42_E_type:city\(95120\)_region:MY) \| \| \| [Negara](https://ms.wikipedia.org/wiki/Senarai_negara_berdaulat "Senarai negara berdaulat") \| [Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia "Malaysia") \| \| [Ibu kota](https://ms.wikipedia.org/wiki/Senarai_ibu_kota_di_Malaysia "Senarai ibu kota di Malaysia") \| [Bandar Victoria](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bandar_Victoria "Bandar Victoria") \| \| Pentadbiran \| \| \| • Jenis \| [Pemerintahan persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wilayah_persekutuan "Wilayah persekutuan") dengan [kerajaan tempatan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kerajaan_tempatan "Kerajaan tempatan") \| \| • Badan \| [Perbadanan Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perbadanan_Labuan "Perbadanan Labuan") \| \| • Pengerusi \| [Anifah Aman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Anifah_Aman "Anifah Aman") \| \| Keluasan \| \| \| • Jumlah \| 91 km2 (35 batu persegi) \| \| Aras tertinggi([Bukit Kubong](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bukit_Kubong "Bukit Kubong")) \| 94 m (308 ft) \| \| Penduduk(2020) \| \| \| • Jumlah \| 95,120 \| \| • Kepadatan \| 1,038/km2 (2,690/batu persegi) \| \| [Indeks Pembangunan Manusia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Indeks_Pembangunan_Manusia "Indeks Pembangunan Manusia") \| \| \| • IPM (2023) \| 0\.843 (tinggi) ([ke-3](https://ms.wikipedia.org/wiki/Senarai_negeri_Malaysia_mengikut_Indeks_Pembangunan_Manusia "Senarai negeri Malaysia mengikut Indeks Pembangunan Manusia")) \| \| [Zon waktu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Zon_waktu "Zon waktu") \| [UTC+8](https://ms.wikipedia.org/wiki/UTC%2B8 "UTC+8") ([MST](https://ms.wikipedia.org/wiki/Waktu_Piawai_Malaysia "Waktu Piawai Malaysia")) \| \| Kod kawasan \| 087 \| \| [Pendaftaran kenderaan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Plat_pendaftaran_kenderaan "Plat pendaftaran kenderaan") \| [L](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Nombor_pendaftaran_kenderaan_Malaysia&action=edit&redlink=1 "Nombor pendaftaran kenderaan Malaysia (laman tidak wujud)") SL (sebelum menjadi WP) \| \| [Min waktu suria](https://ms.wikipedia.org/wiki/Waktu_suria "Waktu suria") \| UTC+06:46:40 \| \| Laman sesawang \| [www.pl.gov.my](http://www.pl.gov.my/) \| Labuan, atau nama rasminya Wilayah Persekutuan Labuan merupakan sebuah [Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wilayah_Persekutuan "Wilayah Persekutuan") di [Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia "Malaysia"). Wilayah ini merangkumi keseluruhan pulau Labuan yang mempunyai keluasan 91.64 km2, dan enam pulau kecil di luar perairan negeri [Sabah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sabah "Sabah") di Malaysia Timur. Pulau Labuan terletak sekitar 10 km dari pantai Sabah, dua jam setengah penerbangan dari [Kuala Lumpur](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur "Kuala Lumpur"), dan sekitar 30 km dari pantai [Brunei](https://ms.wikipedia.org/wiki/Brunei "Brunei"). Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pantai pada 1990 dan pelabuhan bebas cukai sejak 1956. Labuan mempunyai pelabuhan yang dalam dan besar, yang merupakan punca asal namanya pelabuhan atau "Labuhan". Pusat pentadbiran bagi Labuan ialah [Bandar Victoria](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bandar_Victoria "Bandar Victoria"), yang terkenal sebagai [pusat kewangan luar pesisir](https://ms.wikipedia.org/wiki/Badan_luar_pesisir "Badan luar pesisir") yang menawarkan perkhidmatan dan perniagaan antarabangsa sejak 1990, serta menjadi hab sokongan luar pesisir bagi aktiviti minyak dan gas serantau. ## Sejarah \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=1 "Sunting bahagian: Sejarah") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=1 "Sunting kod sumber bahagian: Sejarah")\] Rencana utama: [Sejarah Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sejarah_Labuan "Sejarah Labuan") Sejarah Labuan ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Old_Flag_of_Brunei.svg/40px-Old_Flag_of_Brunei.svg.png) [Kesultanan Brunei](https://ms.wikipedia.org/wiki/Empayar_Brunei "Empayar Brunei") Abad ke-15–1846[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[2\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-McColl2005-2) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg/40px-Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg.png) [Empayar British](https://ms.wikipedia.org/wiki/Empayar_British "Empayar British") 1846–1848[\[3\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb-3)[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Flag_of_Labuan_%281912%E2%80%931946%29.svg/40px-Flag_of_Labuan_%281912%E2%80%931946%29.svg.png) [Jajahan Mahkota Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Jajahan_Mahkota_Labuan "Jajahan Mahkota Labuan") 1848–1941[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[4\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lbc-4)[\[5\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Mathews2014-5) • ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Flag_of_North_Borneo_%281902%E2%80%931946%29.svg/40px-Flag_of_North_Borneo_%281902%E2%80%931946%29.svg.png) [Borneo Utara British](https://ms.wikipedia.org/wiki/Borneo_Utara_British "Borneo Utara British") 1890–1904 • ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg/40px-Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg.png) [Empayar British](https://ms.wikipedia.org/wiki/Empayar_British "Empayar British") 1904–1906 • ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_the_British_Straits_Settlements_%281904%E2%80%931925%29.svg/40px-Flag_of_the_British_Straits_Settlements_%281904%E2%80%931925%29.svg.png) [Negeri-Negeri Selat](https://ms.wikipedia.org/wiki/Negeri-Negeri_Selat "Negeri-Negeri Selat") 1907–1941[\[6\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-RentonRobertson1908-6)[\[7\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Office1917-7) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Flag_of_Japan_%281870%E2%80%931999%29.svg/40px-Flag_of_Japan_%281870%E2%80%931999%29.svg.png) [Empayar Jepun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pendudukan_Jepun_di_Borneo_British "Pendudukan Jepun di Borneo British") 1942–1945 ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Flag_of_North_Borneo_%281948%E2%80%931963%29.svg/40px-Flag_of_North_Borneo_%281948%E2%80%931963%29.svg.png) [Jajahan Mahkota Borneo Utara](https://ms.wikipedia.org/wiki/Jajahan_Mahkota_Borneo_Utara "Jajahan Mahkota Borneo Utara") 1946–1963[\[8\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Kratoska2001-8) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Flag_of_Malaysia.svg/40px-Flag_of_Malaysia.svg.png) [Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia "Malaysia") 1963–kini[\[9\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-labuan-9) • ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Flag_of_Sabah.svg/40px-Flag_of_Sabah.svg.png) [Sabah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sabah "Sabah") 1963–1984 • ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Flag_of_Labuan.svg/40px-Flag_of_Labuan.svg.png) [Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wilayah_Persekutuan "Wilayah Persekutuan") 1984–kini [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg/250px-Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg) Tentera laut British mengelilingi pekarangan istana Sultan Brunei semasa Perjanjian Labuan 1846. [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan%2C_N._W._Coast_of_Borneo.jpg/250px-Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan%2C_N._W._Coast_of_Borneo.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan,_N._W._Coast_of_Borneo.jpg) Bendera British dinaikkan di Labuan pada 24 Disember 1846. Selama tiga abad sejak abad ke-15, Pulau Labuan merupakan sebahagian dari [Kesultanan Brunei](https://ms.wikipedia.org/wiki/Empayar_Brunei "Empayar Brunei").[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[2\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-McColl2005-2) Pada 1775, Labuan telah diduduki sementara oleh [Syarikat Hindia Timur Inggeris](https://ms.wikipedia.org/wiki/Syarikat_Hindia_Timur_Inggeris "Syarikat Hindia Timur Inggeris") setelah kekalahan mereka di [Pulau Balambangan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Balambangan "Pulau Balambangan"). [Sultan Omar Ali Saifuddien I](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sultan_Omar_Ali_Saifuddien_I "Sultan Omar Ali Saifuddien I"), Sultan Brunei cuba mendapatkan sokongan syarikat itu terhadap penceroboh Sulu dengan menawarkan pulau Labuan sebagai alternatif kepada pulau Balambangan, namun syarikat itu sebaliknya cuba menduduki Balambangan buat kali kedua dan gagal. Penawaran semula Labuan oleh baginda Sultan kepada syarikat itu tidak menyebabkan penubuhan mana-mana penempatan tetap British di pulau itu.[\[10\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-10) ### Kedatangan semula British \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=2 "Sunting bahagian: Kedatangan semula British") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=2 "Sunting kod sumber bahagian: Kedatangan semula British")\] Labuan mula menarik semula perhatian British pada abad ke-19, apabila Kapten [Rodney Mundy](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Rodney_Mundy&action=edit&redlink=1 "Rodney Mundy (laman tidak wujud)") telah memperoleh pulau itu bagi pihak [British](https://ms.wikipedia.org/wiki/Empayar_British "Empayar British") melalui Perjanjian Labuan yang dimeterai bersama [Sultan Omar Ali Saifuddin II](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sultan_Omar_Ali_Saifuddin_II "Sultan Omar Ali Saifuddin II") pada 18 Disember 1846.[\[11\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-11) Rodney Mundy telah membawa [Pengiran Momin](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sultan_Abdul_Momin "Sultan Abdul Momin") bagi menyaksikan penyerahan pulau itu kepada kerajaan British pada 24 Disember 1846.[\[12\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Saunders2013-12) Beberapa sumber menyatakan bahawa Sultan telah diugut oleh tentera British yang akan menyerang istana Sultan jika baginda enggan menandatangani perjanjian itu, dan terdapat juga sumber lain yang mengatakan bahawa penyerahan pulau itu merupakan ganjaran kepada British atas bantuan mereka memerangi lanun.[\[3\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb-3)[\[13\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-13)[\[14\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-14) Antara sebab utama penyerahan Labuan kepada British ialah keinginan British untuk membina pengkalan tentera laut bagi melindungi kepentingan komersial mereka di rantau ini dan menyekat kegiatan lanun di [Laut China Selatan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Laut_China_Selatan "Laut China Selatan").[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[15\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-15)[\[16\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-16) British juga mempercayai bahawa Labuan akan menjadi sebuah pulau seperti [Singapura](https://ms.wikipedia.org/wiki/Singapura_dalam_Negeri-Negeri_Selat "Singapura dalam Negeri-Negeri Selat").[\[17\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-17) Pada 1848, Labuan telah menjadi sebuah [jajahan Mahkota](https://ms.wikipedia.org/wiki/Jajahan_Mahkota_Labuan "Jajahan Mahkota Labuan") dengan [James Brooke](https://ms.wikipedia.org/wiki/James_Brooke "James Brooke") sebagai gabenor pertamanya.[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[4\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lbc-4)[\[5\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Mathews2014-5)[\[18\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-18) Pada 1849, Syarikat Kepulauan Timur (Eastern Archipelago Company) menjadi antara syarikat pertama British yang cuba mengeksploitasi deposit arang batu pulau itu, namun tidak lama kemudian mereka terlibat dalam pertikaian dengan James Brooke.[\[19\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-19)[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[20\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-20)[\[21\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-21) Menyedari Labuan bukanlah aset komersial yang hebat dan strategik, pentadbiran pulau itu telah diserahkan kepada [Syarikat Berpiagam Borneo Utara British](https://ms.wikipedia.org/wiki/Syarikat_Berpiagam_Borneo_Utara_British "Syarikat Berpiagam Borneo Utara British") pada 1890.[\[22\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-OlsonShadle1996-22)[\[23\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Welman-23) Syarikat itu kemudiannya tidak dapat mengurus Labuan dengan baik, bahkan pada 1904, pulau itu dicadangkan untuk diserahkan semula kepada Brunei.[\[24\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-deVienne2015-24) Pada 1894, British telah membina kabel komunikasi bawah laut bagi menghubungkan komunikasi pulau itu dengan [Borneo Utara](https://ms.wikipedia.org/wiki/Borneo_Utara "Borneo Utara"), Singapura dan [Hong Kong](https://ms.wikipedia.org/wiki/Hong_Kong_British "Hong Kong British") buat kali pertama.[\[25\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-25) Menjelang 30 Oktober 1906, kerajaan British telah bercadang untuk memasukkan Labuan ke dalam [Negeri-Negeri Selat](https://ms.wikipedia.org/wiki/Negeri-Negeri_Selat "Negeri-Negeri Selat"), di mana cadangan itu mula berkuat kuasa pada 1 Januari 1907.[\[6\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-RentonRobertson1908-6)[\[7\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Office1917-7) ### Pendudukan Jepun \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=3 "Sunting bahagian: Pendudukan Jepun") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=3 "Sunting kod sumber bahagian: Pendudukan Jepun")\] [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo%2C_Labuan.jpg/250px-Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo%2C_Labuan.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo,_Labuan.jpg) [Tentera laut Jepun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Tentera_Laut_Imperial_Jepun "Tentera Laut Imperial Jepun") berlabuh di pantai Labuan pada 14 Januari 1942. [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Japanese_Surrender%2C_Labuan_%28AWM_115989%29.JPG/250px-Japanese_Surrender%2C_Labuan_%28AWM_115989%29.JPG)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Japanese_Surrender,_Labuan_\(AWM_115989\).JPG) Leftenan Jeneral Jepun, Masao Baba, menandatangani dokumen penyerahan pada 9 September 1945. Sewaktu [Perang Dunia Kedua](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perang_Dunia_Kedua "Perang Dunia Kedua"), Labuan telah [diduduki](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pendudukan_Jepun_di_Borneo_British "Pendudukan Jepun di Borneo British") oleh Jepun dari 3 Januari 1942 hingga Jun 1945 dan berada di bawah kawalan unit Tentera Jepun ke-37 yang mengawal Borneo Utara.[\[26\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-26) Pulau itu telah dijadikan sebagai pusat pentadbiran tentera Jepun dan ditukar namanya kepada Pulau Maida (前田島 \[Maeda-shima\]) sempena nama Komander tentera Jepun di Borneo, Marquis Toshinari Maeda.[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[27\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Ooi2004-27) Jepun juga telah membangunkan Labuan dan Teluk Brunei sebagai pengkalan tentera laut apabila serangan balas tentera Berikat makin hampir.[\[12\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Saunders2013-12) Pembebasan Borneo oleh [tentera Berikat](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pihak_Berikat "Pihak Berikat") bermula pada 10 Jun 1945 apabila tentera Australia mula melancarkan serangan di bawah nama kod [Operasi Oboe Six](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pertempuran_di_Borneo_Utara "Pertempuran di Borneo Utara"), di mana Labuan menjadi objektif utama untuk dirampas semula dari Jepun.[\[28\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Sandler2001-28) Divisyen 9 tentera Australia telah melancarkan serangan dengan bantuan serangan dari udara dan pengeboman di laut sehingga penawanan lapangan terbang Labuan.[\[29\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-29)[\[30\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-30) Sebahagian besar pulau itu termasuklah bandar Victoria telah berada di bawah kawalan tentera Berikat dalam tempoh empat hari selepas [pendaratan pada 10 Jun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pertempuran_Labuan "Pertempuran Labuan").[\[28\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Sandler2001-28) Pada 9 September 1945, Leftenan Jeneral Jepun, [Masao Baba](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Masao_Baba&action=edit&redlink=1 "Masao Baba (laman tidak wujud)") telah menyerah diri secara rasminya di kawasan yang kini dikenali sebagai Tugu Penyerahan Jepun (Surrender Point) berdekatan dengan pantai Layang-Layang, dan beliau telah di bawa ke ibu pejabat Divisyen 9 di pulau itu bagi menandatangani dokumen penyerahan.[\[31\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-31) ### Kemerdekaan \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=4 "Sunting bahagian: Kemerdekaan") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=4 "Sunting kod sumber bahagian: Kemerdekaan")\] Selepas [penyerahan Jepun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Penyerahan_kalah_Jepun "Penyerahan kalah Jepun"), nama Labuan telah dikembalikan oleh British dan pentadbiran pulau itu telah digantikan dengan [Pentadbiran Tentera British](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pentadbiran_Tentera_British_\(Borneo\) "Pentadbiran Tentera British (Borneo)"). Pada 15 Julai 1946, pentadbiran Tentera British telah dimansuhkan dan Labuan seterusnya dimasukkan ke dalam [Jajahan Mahkota Borneo Utara](https://ms.wikipedia.org/wiki/Tanah_Jajahan_Mahkota_British_Borneo_Utara "Tanah Jajahan Mahkota British Borneo Utara") yang baru ditubuhkan. Pada [31 Ogos 1963](https://ms.wikipedia.org/wiki/Hari_Pemerintahan_Sendiri_Borneo_Utara "Hari Pemerintahan Sendiri Borneo Utara"), Borneo Utara telah mendapat hak berkerajaan sendiri dan menyertai persekutuan baharu, Malaysia pada 16 September 1963 sebagai negeri Sabah.[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[8\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Kratoska2001-8) Pada tahun 1984, kerajaan Sabah telah menyerahkan Labuan kepada kerajaan Persekutuan bagi menjadikannya sebagai sebuah [Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wilayah_Persekutuan "Wilayah Persekutuan"). Hal ini dilakukan bagi menjadikannya sebuah pusat kewangan luar pesisir.[\[9\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-labuan-9) Pada 16 April 1984, Labuan secara rasminya menjadi Wilayah Persekutuan kedua Malaysia selepas [Kuala Lumpur](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur "Kuala Lumpur"). Pada tahun 1990, Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas.[\[32\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-32) ## Kerajaan \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=5 "Sunting bahagian: Kerajaan") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=5 "Sunting kod sumber bahagian: Kerajaan")\] Labuan merupakan salah sebuah Wilayah Persekutuan di Malaysia. Pulau ini ditadbir oleh kerajaan Persekutuan melalui [Jabatan Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Jabatan_Wilayah_Persekutuan_Malaysia "Jabatan Wilayah Persekutuan Malaysia"), sebuah jabatan di bawah [Jabatan Perdana Menteri](https://ms.wikipedia.org/wiki/Jabatan_Perdana_Menteri_Malaysia "Jabatan Perdana Menteri Malaysia"). [Perbadanan Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perbadanan_Labuan "Perbadanan Labuan") merupakan kerajaan tempatan bagi pulau ini dan diketuai oleh seorang pengerusi yang bertanggungjawab terhadap pembangunan dan pentadbiran Labuan. Labuan mempunyai seorang perwakilan di [Dewan Negara](https://ms.wikipedia.org/wiki/Dewan_Negara_\(Malaysia\) "Dewan Negara (Malaysia)") dan seorang di [Dewan Rakyat](https://ms.wikipedia.org/wiki/Dewan_Rakyat_\(Malaysia\) "Dewan Rakyat (Malaysia)"). Ahli Dewan Negara bagi Labuan yang terkini ialah [Anifah Aman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Anifah_Aman "Anifah Aman") dari [Parti Cinta Sabah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Parti_Cinta_Sabah "Parti Cinta Sabah"), merupakan senator pertama yang bukan penduduk Labuan. Perwakilan [Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan_\(kawasan_persekutuan\) "Labuan (kawasan persekutuan)") di Dewan Rakyat pula ialah [Suhaili Abdul Rahman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Suhaili_Abdul_Rahman "Suhaili Abdul Rahman") dari [Perikatan Nasional](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perikatan_Nasional "Perikatan Nasional"). Secara lazimnya, ahli Parlimen bagi Labuan akan dilantik sebagai Pengerusi Perbadanan Labuan. Berikut merupakan senarai pengerusi Perbadanan Labuan sejak tahun 2001. \| Nama \| Mula \| Tamat \| \|---\|---\|---\| \| Othman Mohd Rijal \| 2001 \| 2003 \| \| [Suhaili Abdul Rahman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Suhaili_Abdul_Rahman "Suhaili Abdul Rahman") \| 2003 \| 2008 \| \| [Ahmad Phesal Talib](https://ms.wikipedia.org/wiki/Ahmad_Phesal_Talib "Ahmad Phesal Talib") \| 2008 \| 2011 \| \| [Yussof Mahal](https://ms.wikipedia.org/wiki/Yussof_Mahal "Yussof Mahal") \| 2011 \| 2013 \| \| [Rozman Isli](https://ms.wikipedia.org/wiki/Rozman_Isli "Rozman Isli") \| 2013 \| 2018 \| \| Amir Hussein \| 2019 \| 2021 \| \| [Bashir Alias](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bashir_Alias "Bashir Alias") \| 2021 \| 2023 \| \| [Anifah Aman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Anifah_Aman "Anifah Aman") \| 2023 \| kini \| ### Pecahan pentadbiran \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=6 "Sunting bahagian: Pecahan pentadbiran") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=6 "Sunting kod sumber bahagian: Pecahan pentadbiran")\] Labuan secara pentadbirannya dibahagikan kepada [Bandar Victoria](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bandar_Victoria "Bandar Victoria") dan 27 kampung,[\[33\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-33) di mana setiap kampung diketuai oleh seorang ketua kampung: 1. Bukit Kalam 2. Durian Tunjung 3. Tanjung Aru 4. Pohon Batu 5. Batu Arang 6. Patau-Patau 2 7. Belukut 8. Sungai Keling 9. Sungai Bedaun / Sungai Sembilang 10. Layang-Layangan 11. Sungai Labu 12. Pantai 13. Gersik / Saguking / Jawa / Parit 14. Sungai Buton 15. Kilan / Kilan Pulau Akar 16. Lajau 17. Rancha-Rancha 18. Nagalang / Kerupang 19. Bebuloh 20. Sungai Lada 21. Lubok Temiang 22. Sungai Bangat 23. Sungai Miri / Pagar 24. Patau-Patau 1 25. Batu Manikar 26. Bukit Kuda 27. Ganggarak / Merinding ### Keselamatan \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=7 "Sunting bahagian: Keselamatan") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=7 "Sunting kod sumber bahagian: Keselamatan")\] Keselamatan Labuan merupakan tanggungjawab kerajaan Persekutuan, dengan kapal peronda tentera laut, garison, dan pasukan tentera udara yang berpangkalan di pulau itu. Kewaspadaan pengawal pantai, kastam dan eksais tempatan menyumbang kepada pengekalan reputasi dan status Labuan sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas. ## Geografi \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=8 "Sunting bahagian: Geografi") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=8 "Sunting kod sumber bahagian: Geografi")\] [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Federal_Territory_of_Labuan.svg/langms-250px-Federal_Territory_of_Labuan.svg.png)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Federal_Territory_of_Labuan.svg) Peta memaparkan pulau Labuan dan pulau kecil di sekitarnya. [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Bukit_Kubong.jpg/250px-Bukit_Kubong.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Bukit_Kubong.jpg) [Bukit Kubong](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bukit_Kubong "Bukit Kubong") merupakan titik tertinggi pulau Labuan. Wilayah Persekutuan Labuan terdiri daripada Pulau Labuan, iaitu pulau utama dengan keluasan 91.64 kilometer persegi dan enam pulau kecil yang lain di sekitarnya iaitu [Pulau Papan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Papan "Pulau Papan"), [Pulau Daat](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Daat "Pulau Daat"), [Pulau Burong](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Burong "Pulau Burong"), [Pulau Kuraman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Kuraman "Pulau Kuraman"), [Pulau Rusukan Kecil](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Rusukan_Kecil "Pulau Rusukan Kecil") dan [Pulau Rusukan Besar](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Rusukan_Besar "Pulau Rusukan Besar"). Pulau-pulau itu terletak lapan kilometer di luar pantai Borneo, bersebelahan dengan negeri Sabah dan terletak di utara negara [Brunei](https://ms.wikipedia.org/wiki/Brunei "Brunei"), di pinggir utara [Teluk Brunei](https://ms.wikipedia.org/wiki/Teluk_Brunei "Teluk Brunei") berhadapan dengan [Laut China Selatan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Laut_China_Selatan "Laut China Selatan"). Bentuk muka bumi Labuan kebanyakannya merupakan kawasan rata dan beralun, dengan titik tertingginya terletak di [Bukit Kubong](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bukit_Kubong "Bukit Kubong") yang hanya berketinggian 94 meter. Labuan mempunyai [iklim hutan hujan tropika](https://ms.wikipedia.org/wiki/Iklim_tropika "Iklim tropika") tanpa musim kemarau. Sepanjang setahun, suhu kebiasannnya berbeza dari 25 hingga 32 °C (77 to 90 °F) dan jarang sekali di bawah 24 °C (75 °F) atau di atas 33 °C (91 °F). Musim panas berlangsung dari April hingga Jun dengan purata suhu tinggi harian melebihi 31 °C (88 °F). Musim sejuk pula berlangsung dari Januari ke Februari puraha suhu tinggi harian kurang daripada 30 °C (86 °F).[\[34\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-weather-34) Stesen kaji cuaca bagi Labuan terletak di [Lapangan Terbang Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Lapangan_Terbang_Labuan "Lapangan Terbang Labuan"). Daripada kesemua hari dengan [kerpasan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kerpasan "Kerpasan") yang diperhatikan di Labuan, 60% daripadanya diselangi dengan ribut petir. Ia kebiasaannya berlaku sangat kerap pada bulan Oktober. Kadar kelembapan relatif di Labuan pula berkisar antara 63% (sederhana lembap) hingga 96% (sangat lembap) dalam masa setahun, jarang sekali menurun di bawah 53% dan mencapai setinggi 100%. \| Data iklim untuk Labuan ([Lapangan Terbang Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Lapangan_Terbang_Labuan "Lapangan Terbang Labuan")) (1991–2020 normal, ekstrem 1930–kini) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| Bulan \| Jan \| Feb \| Mac \| Apr \| Mei \| Jun \| Jul \| Ogo \| Sep \| Okt \| Nov \| Dis \| Tahun \| \| Rekod tinggi suhu, °C (°F) \| 34\.0 (93.2) \| 35\.3 (95.5) \| 36\.4 (97.5) \| 36\.6 (97.9) \| 35\.7 (96.3) \| 34\.9 (94.8) \| 34\.4 (93.9) \| 35\.0 (95.0) \| 34\.2 (93.6) \| 34\.3 (93.7) \| 34\.7 (94.5) \| 34\.4 (93.9) \| 36\.6 (97.9) \| \| Purata maksimum suhu harian, °C (°F) \| 30\.4 (86.7) \| 30\.6 (87.1) \| 31\.6 (88.9) \| 32\.1 (89.8) \| 32\.1 (89.8) \| 31\.7 (89.1) \| 31\.5 (88.7) \| 31\.6 (88.9) \| 31\.4 (88.5) \| 31\.0 (87.8) \| 31\.1 (88.0) \| 30\.8 (87.4) \| 31\.3 (88.3) \| \| Purata suhu harian, °C (°F) \| 27\.3 (81.1) \| 27\.2 (81.0) \| 27\.7 (81.9) \| 28\.3 (82.9) \| 28\.4 (83.1) \| 28\.1 (82.6) \| 27\.9 (82.2) \| 28\.0 (82.4) \| 27\.8 (82.0) \| 27\.5 (81.5) \| 27\.6 (81.7) \| 27\.5 (81.5) \| 27\.8 (82.0) \| \| Purata minimum suhu harian, °C (°F) \| 24\.9 (76.8) \| 24\.9 (76.8) \| 25\.1 (77.2) \| 25\.4 (77.7) \| 25\.6 (78.1) \| 25\.2 (77.4) \| 25\.0 (77.0) \| 25\.1 (77.2) \| 24\.9 (76.8) \| 24\.7 (76.5) \| 24\.8 (76.6) \| 24\.9 (76.8) \| 25 (77) \| \| Rekod rendah suhu, °C (°F) \| 21\.3 (70.3) \| 21\.1 (70.0) \| 20\.8 (69.4) \| 21\.7 (71.1) \| 20\.4 (68.7) \| 20\.0 (68.0) \| 19\.3 (66.7) \| 21\.2 (70.2) \| 21\.0 (69.8) \| 21\.5 (70.7) \| 21\.9 (71.4) \| 21\.8 (71.2) \| 19\.3 (66.7) \| \| Purata [kerpasan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kerpasan "Kerpasan"), mm (inci) \| 222\.8 (8.77) \| 105\.2 (4.14) \| 124\.4 (4.90) \| 216\.5 (8.52) \| 267\.0 (10.51) \| 312\.1 (12.29) \| 299\.3 (11.78) \| 311\.1 (12.25) \| 332\.9 (13.11) \| 427\.5 (16.83) \| 364\.8 (14.36) \| 336\.4 (13.24) \| 3,320 (130.7) \| \| Purata bilangan hari kerpasan (≥ 1.0 mm) \| 11\.0 \| 7\.1 \| 9\.0 \| 12\.4 \| 14\.4 \| 14\.5 \| 14\.0 \| 13\.3 \| 15\.4 \| 18\.4 \| 17\.4 \| 15\.3 \| 162\.2 \| \| Purata [kelembapan relatif](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kelembapan_relatif "Kelembapan relatif") (%) (at 14:00) \| 73 \| 74 \| 71 \| 70 \| 71 \| 69 \| 69 \| 70 \| 70 \| 72 \| 73 \| 73 \| 71 \| \| Purata bulanan [jangka masa sinaran matahari](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Jangka_masa_sinaran_matahari&action=edit&redlink=1 "Jangka masa sinaran matahari (laman tidak wujud)") \| 202\.6 \| 199\.8 \| 248\.2 \| 250\.3 \| 243\.1 \| 214\.9 \| 220\.5 \| 222\.3 \| 195\.6 \| 206\.0 \| 209\.7 \| 214\.4 \| 2,627.4 \| \| Sumber 1: [Pertubuhan Meteorologi Dunia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pertubuhan_Meteorologi_Dunia "Pertubuhan Meteorologi Dunia")[\[35\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-WMOCLINO-35) [Deutscher Wetterdienst](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Deutscher_Wetterdienst&action=edit&redlink=1 "Deutscher Wetterdienst (laman tidak wujud)") (humidity, 1939–1966)[\[36\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-DWD-36) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Sumber 2: Meteo Climat (record highs and lows)[\[37\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-meteoclimat-37) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| ## Ekonomi \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=9 "Sunting bahagian: Ekonomi") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=9 "Sunting kod sumber bahagian: Ekonomi")\] [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg/250px-Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg) Kompleks Taman Kewangan Labuan, juga dikenali sebagai Ujana Kewangan (UK) dalam kalangan orang Labuan. [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Labuan_port-Malaysia.JPG/250px-Labuan_port-Malaysia.JPG)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_port-Malaysia.JPG) [Pelabuhan Labuan](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Pelabuhan_Labuan&action=edit&redlink=1 "Pelabuhan Labuan (laman tidak wujud)") Ekonomi Labuan berkembang pusat dengan sumber minyak dan gas yang luas serta perkhidmatan pelaburan dan perbankan antarabangsa. Ekonomi Labuan sebahagian besarnya berorientasikan import-eksport. Hampir semua komoditinya seperti minyak mentah, metanol, besi panas berbriket (HBI), gas, tepung, makanan haiwan, hasil laut dan jubin seramik dieksport ke [Semenanjung Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Semenanjung_Malaysia "Semenanjung Malaysia") dan luar negara. Bahan mentah, alat ganti dan peralatan untuk kegunaan industri serta produk pengguna pula diimport. Pada tahun 2004, jumlah nilai perdagangan luar Labuan mencecah RM 11.8 bilion berbanding hanya RM 5 bilion pada tahun 1995 untuk lebihan dagangan bersih sebanyak RM 5.1 bilion. Antara rakan perdagangan utamanya ialah Semenanjung Malaysia, Sarawak, India dan Korea Selatan. 65 peratus daripada jumlah eksportnya terdiri daripada hasil berasaskan gas dan petroleum.[\[38\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-38) [Keluaran dalam negara kasar](https://ms.wikipedia.org/wiki/Keluaran_dalam_negara_kasar "Keluaran dalam negara kasar") (KDNK) bagi Labuan dianggarkan berjumlah RM 3.63 bilion pada tahun 2012 dengan kadar pertumbuhan 5.8 peratus. KDNK per kapita Labuan pula berjumlah RM 39,682 dengan jumlah pekerjaan mencecah 39,800. Sektor ekonomi utama di Labuan ialah sektor perkhidmatan dan pembuatan yang menyumbang 94.6 peratus daripada jumlah KDNK wilayah. Sektor perkhidmatan ini sebahagian besarnya terdiri daripada perkhidmatan perniagaan, insurans, hartanah dan kewangan manakala sektor pembuatan pula terdiri daripada industri minyak dan gas.[\[39\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-39) [Pusat Kewangan dan Perniagaan Antarabangsa Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pusat_Kewangan_dan_Perniagaan_Antarabangsa_Labuan "Pusat Kewangan dan Perniagaan Antarabangsa Labuan") (Labuan IBFC) telah diwujudkan sebagai satu-satunya hab kewangan luar pesisir Malaysia pada Oktober 1990 dan beroperasi di bawah nama Pusat Kewangan Luar Pesisir Antarabangsa Labuan (IOFC). Pada masa itu, ia ditubuhkan untuk mengukuhkan sumbangan perkhidmatan kewangan kepada KDNK Malaysia serta membangunkan pulau dan kawasan sekitarnya. Bidang kuasa yang diselia oleh Lembaga Perkhidmatan Kewangan Labuan (LOFSA) menawarkan faedah seperti cukai 3 peratus atas keputusan bersih yang diaudit atau kadar rata RM 20,000 kepada syarikat perdagangan, kos operasi yang rendah, kawalan pertukaran liberal dan pelbagai kelebihan lain termasuklah pembekal perkhidmatan yang sedia ada, berpengalaman dan profesional. Pada tahun 2010, tanggapan "luar pesisir" telah dikecualikan daripada kesemua statut Labuan kerana tekanan dunia terhadap kawasan perlindungan cukai dan luar pesisir. Sejak penubuhannya, bidang kuasa ini telah berkembang menjadi pangkalan bagi lebih daripada 4,800 syarikat luar pesisir dan 68 bank berlesen. Ia juga mempunyai lebih 370 yayasan berdaftar, 100 perkongsian dan 63 amanah berlesen.[\[40\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-40) Labuan IBFC sedang memulakan strategi pertumbuhan yang agresif untuk menjadi pusat perniagaan dan kewangan antarabangsa utama di rantau Asia Pasifik. Sektor perniagaan Labuan tertumpu pada lima teras iaitu syarikat induk luar pesisir, insurans kaptif, struktur kewangan Islam patuh Syariah, dana awam dan swasta serta pengurusan kekayaan. Kedudukan Labuan IBFC dipertingkatkan lagi dengan pelancaran inisiatif Pusat Kewangan Islam Antarabangsa Malaysia pada Ogos 2006. ## Demografi \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=10 "Sunting bahagian: Demografi") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=10 "Sunting kod sumber bahagian: Demografi")\] \| Tahun \| Pend. \| ±% \| \|---\|---\|---\| \| 1991 \| 54,241 \| — \| \| 2000 \| 70,871 \| \+30.7% \| \| 2010 \| 83,920 \| \+18.4% \| \| 2020 \| 95,120 \| \+13.3% \| \| Sumber: [\[41\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020KF-41) \| \| \| Taburan etnik di Labuan (2020)[\[42\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020_census-42) [Bumiputera Sabah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bumiputera_di_Sabah "Bumiputera di Sabah") (48.4%) [Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Melayu_Malaysia "Orang Melayu Malaysia") (24.9%) [Cina](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Cina_Malaysia "Orang Cina Malaysia") (10.3%) [Bumiputera Sarawak](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bumiputera_di_Sarawak "Bumiputera di Sarawak") (3.2%) Lain-lain (1.8%) Bukan warganegara (11.4%) Menurut [Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020](https://ms.wikipedia.org/wiki/Banci_Penduduk_dan_Perumahan_Malaysia_2020 "Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020"), Labuan mempunyai penduduk berjumlah 95,120 orang, dengan kadar pertumbuhan penduduk sebanyak 0.67 peratus pada tahun 2021. Labuan merupakan wilayah keempat terpadat di Malaysia, dengan kadar kepadatan penduduk mencecah 1,034 orang perkilometer persegi. Kadar kelahiran kasar bagi Labuan dicatatkan sebanyak 17 kelahiran bagi setiap 1,000 penduduk, manakala kadar kematian kasar direkodkan sebanyak tiga kematian per 1,000 penduduk. 11.4 peratus daripada jumlah penduduk Labuan merupakan bukan warganegara, merupakan peratusan yang tertinggi antara Wilayah Persekutuan yang lain.[\[41\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020KF-41) Sebahagian besar penduduk Labuan merupakan masyarakat [Bumiputera](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bumiputera "Bumiputera"), yang tergolong dalam 76.4 peratus daripada jumlah penduduk. Masyarakat Bumiputera ini terdiri daripada orang [Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Melayu_Malaysia "Orang Melayu Malaysia") yang merupakan majoriti, orang beretnik [Kadazan-Dusun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kadazan-Dusun "Kadazan-Dusun"), [Bajau](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bajau "Bajau"), [Murut](https://ms.wikipedia.org/wiki/Murut "Murut") dan [Lundayeh](https://ms.wikipedia.org/wiki/Lundayeh "Lundayeh") serta beberapa golongan masyarakat Bumiputera lain seperti [Iban](https://ms.wikipedia.org/wiki/Iban "Iban"), [Bidayuh](https://ms.wikipedia.org/wiki/Suku_Bidayuh "Suku Bidayuh") dan [Melanau](https://ms.wikipedia.org/wiki/Melanau "Melanau"). Masyarakat Melayu di Labuan kebanyakannya berketurunan [Melayu Brunei](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Melayu_Brunei "Orang Melayu Brunei") atau ada juga yang berketurunan [Kedayan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kedayan "Kedayan"). Penduduk Labuan juga terdiri daripada masyarakat bukan Bumiputera, majoritinya merupakan penduduk berbangsa [Cina](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Cina_Malaysia "Orang Cina Malaysia") dan sebilangan kecil berketurunan [India](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_India_Malaysia "Orang India Malaysia") dan lain-lain. Sebahagian besar penduduk berbangsa Cina di Labuan merupakan [orang Hoklo](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Hoklo "Orang Hoklo"), dan terdapat juga ramai [orang Hakka](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Hakka "Orang Hakka"), kebanyakannya berasal atau berketurunan dari Sabah. \| Kaum/ Etnik \| Populasi 2020[\[42\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020_census-42) \| \| \|---\|---\|---\| \| Jumlah \| % \| \| \| [Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Melayu_Malaysia "Orang Melayu Malaysia") \| 23,640 \| 24\.9% \| \| [Kadazan-Dusun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kadazan-Dusun "Kadazan-Dusun") \| 9,408 \| 9\.9% \| \| [Bajau](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bajau "Bajau") \| 6,866 \| 7\.2% \| \| [Murut](https://ms.wikipedia.org/wiki/Murut "Murut") \| 1,265 \| 1\.3% \| \| [Iban](https://ms.wikipedia.org/wiki/Iban "Iban") \| 1,153 \| 1\.2% \| \| Bumiputera lain \| 30,339 \| 32\.0% \| \| [Cina](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Cina_Malaysia "Orang Cina Malaysia") \| 9,843 \| 10\.3% \| \| [India](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_India_Malaysia "Orang India Malaysia") \| 891 \| 0\.9% \| \| Lain-lain \| 883 \| 0\.9% \| \| Bukan warganegara \| 10,832 \| 11\.4% \| ### Agama \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=11 "Sunting bahagian: Agama") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=11 "Sunting kod sumber bahagian: Agama")\] \| Agama di Labuan – 2020 \| \| \| \|---\|---\|---\| \| Agama \| \| Peratus \| \| [Islam](https://ms.wikipedia.org/wiki/Islam "Islam") \| \| 77\.2% \| \| [Kristian](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kristian "Kristian") \| \| 13\.8% \| \| [Buddhisme](https://ms.wikipedia.org/wiki/Buddhisme "Buddhisme") \| \| 8\.1% \| \| [Hinduisme](https://ms.wikipedia.org/wiki/Hinduisme "Hinduisme") \| \| 0\.6% \| \| Lain-lain \| \| 0\.2% \| \| [Tidak beragama](https://ms.wikipedia.org/wiki/Tidak_beragama "Tidak beragama") \| \| 0\.1% \| [Islam](https://ms.wikipedia.org/wiki/Islam "Islam") ialah agama rasmi bagi persekutuan Malaysia, termasuklah Wilayah Persekutuan. Walaupun agama Islam merupakan agama rasmi, namun agama lain juga boleh diamalkan oleh penduduk. Penduduk beragama Islam merupakan majoriti di Labuan, yang mewakili lebih 77 peratus daripada jumlah penduduk. Penganut agama Islam di Labuan majoritinya terdiri daripada beberapa etnik Bumiputera Muslim seperti Melayu, Bajau dan Kedayan. [Kristian](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kristian "Kristian") merupakan agama kedua terbesar di Labuan, di mana hampir 14 peratus penduduk menganut agama itu. Penganut Kristian di Labuan kebanyakannya terdiri daripada orang Kadazan-Dusun dan juga kelompok signifikan lain seperti masyarakat berbangsa Cina. Penganut [agama Buddha](https://ms.wikipedia.org/wiki/Agama_Buddha "Agama Buddha") pula mewakili lapan peratus daripada jumlah penduduk, majoritinya merupakan penduduk berbangsa Cina. Terdapat juga beberapa agama lain yang merupakan minoriti, antaranya termasuklah agama [Hindu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Hinduisme "Hinduisme"), [Sikh](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sikhisme "Sikhisme"), [Taoisme](https://ms.wikipedia.org/wiki/Taoisme "Taoisme"), [Konfusianisme](https://ms.wikipedia.org/wiki/Konfusianisme "Konfusianisme") dan [agama rakyat Cina](https://ms.wikipedia.org/wiki/Agama_rakyat_China "Agama rakyat China"), serta ada juga yang tidak beragama.[\[41\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020KF-41) ## Pembangunan dan kemudahan \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=12 "Sunting bahagian: Pembangunan dan kemudahan") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=12 "Sunting kod sumber bahagian: Pembangunan dan kemudahan")\] [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg/250px-Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg) [Lapangan Terbang Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Lapangan_Terbang_Labuan "Lapangan Terbang Labuan") Tidak seperti Wilayah Persekutuan yang lain, pembangunan infrastruktur awam di Labuan agak kurang membangun. Landskap pulau ini dicirikan dengan campuran bangunan lama dan kemajuan seni bina moden yang terhad. Projek infrastruktur utama seperti pembangunan rangkaian jalan dan sistem pengangkutan awam di Labuan kurang meluas, sehingga menyebabkan masalah trafik yang signifikan terutamanya pada waktu puncak. Labuan mempunyai rangkaian jalan raya dengan panjang berjumlah 274.7 kilometer, terdiri daripada jalan persekutuan sepanjang 142 kilometer dan jalan negeri sepanjang 132 kilometer. Antara jalan utama di Labuan ialah [Laluan Persekutuan 700](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Laluan_Persekutuan_Malaysia_700&action=edit&redlink=1 "Laluan Persekutuan Malaysia 700 (laman tidak wujud)") yang menghubungkan kawasan-kawasan di utara dan selatan pulau ini. Antara hab pengangkutan utama yang menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar [Borneo](https://ms.wikipedia.org/wiki/Borneo "Borneo") ialah perkhidmatan feri dan bot. Terdapat perkhidmatan feri dari Kota Kinabalu dan Menumbok di Sabah serta dari Terminal Feri [Serasa](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kampung_Serasa "Kampung Serasa") di Brunei. Terdapat juga perkhidmatan bot ekspres dari Sipitang di Sabah serta Lawas dan Limbang di Sarawak yang menawarkan perjalanan yang lebih cepat. [Terminal Feri Antarabangsa Labuan](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Terminal_Feri_Antarabangsa_Labuan&action=edit&redlink=1 "Terminal Feri Antarabangsa Labuan (laman tidak wujud)") merupakan hab pengangkutan air utama di pulau ini. Labuan turut mempunyai sebuah lapangan terbang, iaitu [Lapangan Terbang Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Lapangan_Terbang_Labuan "Lapangan Terbang Labuan") yang dikendalikan oleh [Malaysia Airports](https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia_Airports "Malaysia Airports"). Lapangan terbang ini menawarkan perkhidmatan penerbangan penumpang ke [Miri](https://ms.wikipedia.org/wiki/Miri "Miri"), Kota Kinabalu dan Kuala Lumpur. Perkhidmatan penerbangan ini disediakan oleh syarikat penerbangan [AirAsia](https://ms.wikipedia.org/wiki/AirAsia "AirAsia"), [Malaysia Airlines](https://ms.wikipedia.org/wiki/Penerbangan_Malaysia "Penerbangan Malaysia") dan [MASwings](https://ms.wikipedia.org/wiki/MASwings "MASwings"). Sehingga kini, tiada perkhidmatan pengangkutan darat yang dibangunkan bagi menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar Borneo. Terdapat cadangan bagi membina sebuah [jambatan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Jambatan_Labuan%E2%80%93Menumbok "Jambatan Labuan–Menumbok") dari pulau itu ke Menumbok, Sabah yang mula diperkenalkan sekitar 1990-an. Namun, projek itu telah menghadapi banyak kelewatan dan tidak dapat diteruskan kerana kajian kebolehlaksanaan projek yang telah lapuk dan perlu dikemas kini bagi memastikan projek itu dapat berjalan dengan lancar. Sektor pendidikan di Labuan berada di bawah seliaan Jabatan Pendidikan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat sebanyak 27 sekolah kerajaan di Labuan, terdiri daripada 17 sekolah rendah dan 10 sekolah menengah. Daripada 17 sekolah rendah, 15 daripadanya merupakan sekolah kebangsaan dan dua lagi merupakan sekolah jenis kebangsaan (Cina). Sekolah menengah pula terdiri daripada lapan sekolah menengah kebangsaan, sebuah [Sekolah Berasrama Penuh](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sekolah_Berasrama_Penuh "Sekolah Berasrama Penuh") iaitu [SM Sains Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sekolah_Menengah_Sains_Labuan "Sekolah Menengah Sains Labuan") dan sebuah kolej vokasional iaitu [Kolej Vokasional Labuan](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolej_Vokasional_Labuan&action=edit&redlink=1 "Kolej Vokasional Labuan (laman tidak wujud)"). Selain sekolah kerajaan, terdapat juga 10 sekolah rendah dan sebuah sekolah menengah agama yang berada di bawah seliaan [Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Majlis_Agama_Islam_Wilayah_Persekutuan "Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan") Labuan. Labuan turut mempunyai tiga buah sekolah swasta, terdiri daripada sebuah sekolah rendah, sebuah sekolah menengah dan sebuah sekolah antarabangsa.[\[42\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020_census-42) Labuan juga menempatkan beberapa institusi pendidikan tinggi yang terdiri daripada universiti dan kolej awam serta kolej matrikulasi. Antara universiti awam yang terdapat di Labuan ialah [Universiti Malaysia Sabah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Universiti_Malaysia_Sabah "Universiti Malaysia Sabah") (UMS) Kampus Antarabangsa Labuan. Selain universiti, terdapat juga Institut Latihan Perindustrian Labuan dan [Kolej Matrikulasi Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kolej_Matrikulasi_Labuan "Kolej Matrikulasi Labuan"). Sektor penjagaan kesihatan di Labuan pula dikelola oleh Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat hanya sebuah hospital di Labuan, iaitu [Hospital Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Hospital_WP_Labuan "Hospital WP Labuan") yang berkapasiti 122 katil. Namun, Labuan juga mempunyai dua klinik kesihatan, sebuah klinik komuniti dan 10 klinik desa yang terletak di serata pulau dan menyediakan pemeriksaan dan rawatan kesihatan awal kepada penduduk tempatan. ## Lihat juga \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=13 "Sunting bahagian: Lihat juga") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=13 "Sunting kod sumber bahagian: Lihat juga")\] - [Pelancongan di Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pelancongan_di_Labuan "Pelancongan di Labuan") - [Pengangkutan di Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pengangkutan_di_Labuan "Pengangkutan di Labuan") - [Identiti Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Identiti_Labuan "Identiti Labuan") ## Nota kaki \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=14 "Sunting bahagian: Nota kaki") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=14 "Sunting kod sumber bahagian: Nota kaki")\] 1. ^ [*a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-1) [c](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-2) [d](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-3) [e](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-4) [f](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-5) [g](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-6) [h](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-7) [i](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-8) Stephen R. Evans; Abdul Rahman Zainal; Rod Wong Khet Ngee (1996). [The History of Labuan Island (Victoria Island)](https://web.archive.org/web/20130701160652/http://library.perdana.org.my/Digital_Content/NLM/Batch3/B03_PDF_DVD001/15%20sep/M959.521EVAHistoryOfLabuanVictoriaIsland.pdf) (PDF). Calendar Print Pte Ltd. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [981-00-7764-5](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/981-00-7764-5 "Khas:Sumber buku/981-00-7764-5") . Diarkibkan daripada [yang asal](http://library.perdana.org.my/Digital_Content/NLM/Batch3/B03_PDF_DVD001/15%20sep/M959.521EVAHistoryOfLabuanVictoriaIsland.pdf) (PDF) pada 1 Julai 2013. 2. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-McColl2005_2-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-McColl2005_2-1) R. W. McColl (1 Januari 2005). [Encyclopedia of World Geography](https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA123). Infobase Publishing. m/s. 123–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-8160-7229-3](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-8160-7229-3 "Khas:Sumber buku/978-0-8160-7229-3") . 3. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_3-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_3-1) Rozan Yunos (7 September 2008). ["Loss of Labuan, a former Brunei island"](https://web.archive.org/web/20140428182303/http://www.bt.com.bn/life/2008/09/07/loss_of_labuan_a_former_brunei_island). [The Brunei Times](https://ms.wikipedia.org/wiki/The_Brunei_Times "The Brunei Times"). Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.bt.com.bn/life/2008/09/07/loss_of_labuan_a_former_brunei_island) pada 28 April 2014. Dicapai pada 29 April 2014. 4. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lbc_4-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lbc_4-1) ["Opening of the New Colony of Labuan"](http://nla.gov.au/nla.news-article709047). Sydney Daily Advertiser. [National Library of Australia](https://ms.wikipedia.org/wiki/National_Library_of_Australia "National Library of Australia"). 23 September 1848. Dicapai pada 29 April 2014. 5. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Mathews2014_5-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Mathews2014_5-1) Philip Mathews (28 Februari 2014). [Chronicle of Malaysia: Fifty Years of Headline News, 1963–2013](https://books.google.com/books?id=md9UAgAAQBAJ&pg=PA15). Editions Didier Millet. m/s. 15–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-967-10617-4-9](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-967-10617-4-9 "Khas:Sumber buku/978-967-10617-4-9") . 6. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-RentonRobertson1908_6-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-RentonRobertson1908_6-1) Alexander Wood Renton; Maxwell Anderson Robertson; Frederick Pollock; William Bowstead (1908). [Encyclopædia of the laws of England with forms and precedents by the most eminent legal authorities](https://books.google.com/books?id=7QsyAAAAIAAJ). Sweet & Maxwell. 7. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Office1917_7-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Office1917_7-1) United States. Hydrographic Office (1917). [Asiatic Pilot: The coasts of Sumatra and the adjacent straits and islands](https://books.google.com/books?id=VNQNAQAAMAAJ). Hydrographic office under the authority of the secretary of the navy. 8. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Kratoska2001_8-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Kratoska2001_8-1) Paul H. Kratoska (2001). [South East Asia, Colonial History: Peaceful transitions to independence (1945–1963)](https://books.google.com/books?id=yookbQZ-0yUC&pg=PA129). Taylor & Francis. m/s. 129–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-415-24784-9](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-415-24784-9 "Khas:Sumber buku/978-0-415-24784-9") . 9. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-labuan_9-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-labuan_9-1) ["Laws of Malaysia A585 Constitution (Amendment) (No.2) Act 1984"](https://web.archive.org/web/20140429050631/http://www.dvs.gov.my/c/document_library/get_file?uuid=01e32808-0a2b-4369-9747-2021f14012c9&groupId=16746). Government of Malaysia. Department of Veterinary Services. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.dvs.gov.my/c/document_library/get_file?uuid=01e32808-0a2b-4369-9747-2021f14012c9&groupId=16746) pada 29 April 2014. Dicapai pada 28 April 2014. 10. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-10)* B.A. Hussainmiya, Brunei Revival of 1906 A Popular History, Brunei Press Sdn Bhd, Brunei, 2006, p.xi 11. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-11) Rodney Mundy; James Brooke (1848). [Narrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris](https://books.google.com/books?id=FB1JAAAAcAAJ&pg=PA367). Murray. m/s. 367–. 12. ^ [*a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Saunders2013_12-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Saunders2013_12-1) Graham Saunders (5 November 2013). [A History of Brunei](https://books.google.com/books?id=DUv8AQAAQBAJ&pg=PA78). Routledge. m/s. 78 & 123. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-1-136-87394-2](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-1-136-87394-2 "Khas:Sumber buku/978-1-136-87394-2") . 13. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-13)* B.A. Hussainmiya (2006). [Brunei Revival of 1906 (A Popular History) – The Surrender of Labuan and The First Brunei-British Treaty](https://web.archive.org/web/20140912112209/http://www.ubd.edu.bn/academic/faculty/FASS/staff/docs/BAH/revival.pdf) (PDF). [Bandar Seri Begawan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bandar_Seri_Begawan "Bandar Seri Begawan"): [Universiti Brunei Darussalam](https://ms.wikipedia.org/wiki/Universiti_Brunei_Darussalam "Universiti Brunei Darussalam"); Brunei Press Sdn Bhd. m/s. 12/34. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [99917-32-15-2](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/99917-32-15-2 "Khas:Sumber buku/99917-32-15-2") . Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.ubd.edu.bn/academic/faculty/FASS/staff/docs/BAH/revival.pdf) (PDF) pada 12 September 2014. Dicapai pada 29 April 2014. 14. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-14) W. H. Treacher, C.M.G. M.A. Oxon (1891). ["British Borneo: Sketches of Brunai, Sarawak, Labuan and North Borneo"](https://web.archive.org/web/20131011213647/http://www.ttc.edu.sg/csca/rart_doc/treacher1891.pdf) (PDF). [University of California Libraries](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_California_Libraries&action=edit&redlink=1 "University of California Libraries (laman tidak wujud)"). [Trinity Theological College](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Trinity_Theological_College,_Singapore&action=edit&redlink=1 "Trinity Theological College, Singapore (laman tidak wujud)"). m/s. 12 / Chapter VI. Pages 84–92. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.ttc.edu.sg/csca/rart_doc/treacher1891.pdf) (PDF) pada 11 Oktober 2013. Dicapai pada 29 April 2014. 15. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-15) Henry Keppel (2009). [The Expedition to Borneo of H. M. S. Dido: 1843 – 1846](https://books.google.com/books?id=CHVCGKBzhYwC&pg=PA304). BoD – Books on Demand. m/s. 304–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-3-941842-95-3](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-3-941842-95-3 "Khas:Sumber buku/978-3-941842-95-3") . 16. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-16) ["The Straits Times, 14 October 1848, Page 3 (Labuan)"](http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes18481014.2.14.aspx). [National Library Board](https://ms.wikipedia.org/wiki/National_Library_Board "National Library Board"). 14 Oktober 1848. m/s. 3. Dicapai pada 29 April 2014. 17. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-17) ["The Straits Times, 21 October 1848, Page 3 (Labuan)"](http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes18481021.2.14.aspx). National Library Board. 21 Oktober 1848. m/s. 3. Dicapai pada 29 April 2014. 18. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-18) Rodney Mundy; James Brooke (1848). [Narrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris](https://books.google.com/books?id=FB1JAAAAcAAJ&pg=PA367). Murray. m/s. 367–. 19. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-19) Phillip Cottrell (25 Mei 2012). [Investment Banking in England 1856–1881(Rle Banking and Finance)](https://books.google.com/books?id=R6rZBqy4X-gC&pg=PA211). Routledge. m/s. 211–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-415-53020-0](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-415-53020-0 "Khas:Sumber buku/978-0-415-53020-0") . 20. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-20) Eastern Archipelago Company (1853). [The Queen on the Prosecution of Sir James Brooke, K.C.B. Against the Eastern Archipelago Company; Containing the Judgments of the Queen's Bench and the Exchequer Chamber, Together with Two Articles from the "Times" Newspaper, Etc](https://books.google.com/books?id=gCFYAAAAcAAJ&pg=PA9). W. Clowes & Sons. m/s. 9–. 21. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-21) Eastern Archipelago Company (1853). [Annual Report of the Directors of the Eastern Archipelago Company](https://books.google.com/books?id=Ls0NAAAAQAAJ&pg=PA149). Eastern Archipelago Company. m/s. 149–. 22. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-OlsonShadle1996_22-0) James Stuart Olson; Robert Shadle (1996). [Historical Dictionary of the British Empire](https://books.google.com/books?id=f0VnzMelzm8C&pg=PA645). Greenwood Publishing Group. m/s. 645–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-313-29367-2](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-313-29367-2 "Khas:Sumber buku/978-0-313-29367-2") . 23. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Welman_23-0) Frans Welman (9 Mac 2017). [Borneo Trilogy Volume 1: Sabah](https://books.google.com/books?id=glG-WBH8hkQC&pg=PA162). Booksmango. m/s. 162–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-616-245-078-5](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-616-245-078-5 "Khas:Sumber buku/978-616-245-078-5") . 24. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-deVienne2015_24-0) Marie-Sybille de Vienne (2015). [Brunei: From the Age of Commerce to the 21st Century](https://books.google.com/books?id=IfpIBwAAQBAJ). NUS Press. m/s. 90. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [9789971698188](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/9789971698188 "Khas:Sumber buku/9789971698188") . 25. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-25) ["Staying connected"](https://web.archive.org/web/20140429161634/http://www.thestar.com.my/story.aspx/?sec=l&file=%2F2012%2F1%2F16%2Flifefocus%2F20120116083237). [The Star](https://ms.wikipedia.org/wiki/The_Star_\(Malaysia\) "The Star (Malaysia)"). 16 Januari 2012. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.thestar.com.my/story.aspx/?sec=l&file=%2F2012%2F1%2F16%2Flifefocus%2F20120116083237) pada 29 April 2014. Dicapai pada 30 April 2014. 26. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-26) T. A. Edwin Gibson; G. Kingsley Ward (1989). [Courage remembered: the story behind the construction and maintenance of the Commonwealth's military cemeteries and memorials of the wars of 1914–1918 and 1939–1945](https://books.google.com/books?id=dm7xAAAAMAAJ). McClelland & Stewart. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-7710-8786-8](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-7710-8786-8 "Khas:Sumber buku/978-0-7710-8786-8") . 27. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Ooi2004_27-0) Keat Gin Ooi (October 2004). [Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor](https://books.google.com/books?id=smKyAAAAIAAJ). ABC-CLIO. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-1-57607-770-2](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-1-57607-770-2 "Khas:Sumber buku/978-1-57607-770-2") . 28. ^ [*a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Sandler2001_28-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Sandler2001_28-1) Stanley Sandler (January 2001). [World War II in the Pacific: An Encyclopedia](https://books.google.com/books?id=K-027Yrx12UC&pg=PA182). Taylor & Francis. m/s. 181–182. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-8153-1883-5](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-8153-1883-5 "Khas:Sumber buku/978-0-8153-1883-5") . 29. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-29)* James O'Connor (13 Jun 1945). ["Australians Swarm Ashore on N-W Borneo Coast"](http://nla.gov.au/nla.news-article56381584). [The Morning Bulletin](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Morning_Bulletin&action=edit&redlink=1 "The Morning Bulletin (laman tidak wujud)"). National Library of Australia. Dicapai pada 30 April 2014. 30. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-30) Australian Officials (19 Jun 1945). ["Capture of Labuan Airstrip in Borneo"](http://nla.gov.au/nla.news-article17942995). [The Sydney Morning Herald](https://ms.wikipedia.org/wiki/The_Sydney_Morning_Herald "The Sydney Morning Herald"). National Library of Australia. Dicapai pada 30 April 2014. 31. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-31) ["Surrender Point Memorial, Labuan Island"](https://web.archive.org/web/20140501110149/http://www.dva.gov.au/commems_oawg/OAWG/war_memorials/overseas_memorials/malaysia/Pages/malaysia%20surrender%20point.aspx). [Department of Veterans' Affairs](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Department_of_Veterans%27_Affairs_\(Australia\)&action=edit&redlink=1 "Department of Veterans' Affairs (Australia) (laman tidak wujud)"). 19 November 2012. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.dva.gov.au/commems_oawg/OAWG/war_memorials/overseas_memorials/malaysia/Pages/malaysia%20surrender%20point.aspx) pada 1 Mei 2014. Dicapai pada 1 May 2014. 32. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-32) ["Chapter 8: Labuan International Offshore Financial Centre"](https://web.archive.org/web/20140502033011/http://www.bnm.gov.my/index.php?rp=19). [Bank Negara Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bank_Negara_Malaysia "Bank Negara Malaysia"). Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.bnm.gov.my/index.php?rp=19) pada 2 Mei 2014. Dicapai pada 1 Mei 2014. "Labuan was declared as an International Offshore Financial Centre (IOFC) in October 1990 to complement the activities of the domestic financial market in [Kuala Lumpur](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur "Kuala Lumpur"), strengthen the contribution of financial services to [Gross National Products](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Gross_National_Product&action=edit&redlink=1 "Gross National Product (laman tidak wujud)") of Malaysia as well as develop the island and areas within its vicinity." 33. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-33) [JADUAL PELAKSANAAN PROGRAM KESEDARAN KITAR SEMULA BAGI KAMPUNG-KAMPUNG DI W.P. LABUAN UNTUK TAHUN 2011](http://www.pl.gov.my/documents/10157/dd6dcf0f-8a1b-44bc-92a2-37d06e5d377d) [Diarkibkan](https://archive.today/20140106014714/http://www.pl.gov.my/documents/10157/dd6dcf0f-8a1b-44bc-92a2-37d06e5d377d) 6 Januari 2014 di [archive.today](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Archive.today&action=edit&redlink=1 "Archive.today (laman tidak wujud)") 34. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-weather_34-0) ["Average Weather for Labuan"](http://weatherspark.com/averages/34018/Labuan-Federal-Territory-of-Labuan-Malaysia). WeatherSpark. Dicapai pada 21 Januari 2014. 35. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-WMOCLINO_35-0) ["World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020"](https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-5-WMO-Normals-9120/Malaysia/CSV/Labuan_96465.csv). Pertubuhan Meteorologi Dunia. Dicapai pada 19 Oktober 2023. 36. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-DWD_36-0) ["Klimatafel von Labuan / Insel Borneo (Kalimantan) / Malaysia"](http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_964650_kt.pdf) (PDF). Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world (dalam bahasa Jerman). Deutscher Wetterdienst. Dicapai pada 17 October 2016. 37. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-meteoclimat_37-0) ["Station Labuan"](http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=797) (dalam bahasa Perancis). Meteo Climat. Dicapai pada 14 October 2016. 38. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-38) ["Labuan Economy"](https://web.archive.org/web/20140201215346/http://www.llpm.com.my/index.php?option=com_content&view=article&id=118:labuan-economy&catid=53:labuan-economy-and-developments&Itemid=139). Pengurusan Pelabuhan Bebas Labuan. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.llpm.com.my/index.php?option=com_content&view=article&id=118:labuan-economy&catid=53:labuan-economy-and-developments&Itemid=139) pada 1 Februari 2014. Dicapai pada 20 Januari 2014. 39. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-39) ["KDNK mengikut negeri, 2005–2012"](https://web.archive.org/web/20131126180006/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Akaun/files/gdp_state/2005-2012/Penerbitan_KDNK_Negeri_2005-2012.pdf) (PDF) (dalam bahasa Inggeris dan Bahasa Melayu). Jabatan Perangkaan Malaysia. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.statistics.gov.my/portal/download_Akaun/files/gdp_state/2005-2012/Penerbitan_KDNK_Negeri_2005-2012.pdf) (PDF) pada 26 November 2013. Dicapai pada 20 Januari 2014. 40. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-40) ["2022 Labuan IBFC Financial Landscape"](https://exty.bio/incorporating-in-labuan-in-2024-how-you-can-benefit-from-forming-a-labuan-company/). Exty (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 23 Ogos 2022. 41. ^ [*a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020KF_41-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020KF_41-1) [c](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020KF_41-2) ["Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020"](https://www.dosm.gov.my/uploads/publications/20221020150523.pdf) (pdf) (dalam bahasa Bahasa Melayu dan Inggeris). Jabatan Perangkaan Malaysia. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-967-2000-85-3](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-967-2000-85-3 "Khas:Sumber buku/978-967-2000-85-3") . 42. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020_census_42-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020_census_42-1) [c](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020_census_42-2) ["Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020, Wilayah Persekutuan Labuan"](https://newss.statistics.gov.my/newss-portalx/ep/epProductFreeDownloadSearch.seam). Jabatan Perangkaan Malaysia. Mei 2022. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-967-253-512-6](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-967-253-512-6 "Khas:Sumber buku/978-967-253-512-6") . Dicapai pada 7 Mac 2025. ## Pautan luar \[[sunting](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&veaction=edit&section=15 "Sunting bahagian: Pautan luar") \\| [sunting sumber](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&action=edit&section=15 "Sunting kod sumber bahagian: Pautan luar")\] \| \| \| \|---\|---\| \| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/40px-Commons-logo.svg.png) \| [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Laman_Utama "commons:Laman Utama") mempunyai media berkaitan [Labuan](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Labuan?uselang=ms)* \| Kerajaan - [Labuan Corporation](http://www.pl.gov.my/) - [State Development Office](http://www.wp.icu.gov.my/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20150925091127/http://www.wp.icu.gov.my/) 2015-09-25 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") - [Labuan Tourism](http://www.labuantourism.com.my/) - [Labuan Maps](http://www.dromoz.com/directory/maps/?epid=18734) - [Labuan FM - Suara Pesisir Anda](http://www.labuanfm.net.my/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20070428125347/http://www.labuanfm.net.my/) 2007-04-28 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") Pelancongan - [Labuan](http://www.pulaulabuan.com/) - Informasi pelancongan - [http://www.youtube.com/@WildlifeandNatureNorthBorneo](https://www.youtube.com/@WildlifeandNatureNorthBorneo) - Informasi dan Pengetahuan usaha memperkenalkan Labuan kepada industri pelancongan AviTourism atau EcoTourism serta usaha Konservasi hidupanliar tempatan. Komuniti - [Labuan Online Community](http://www.labuan.net/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20160504005230/http://www.labuan.net/) 2016-05-04 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") - <https://labuaninvisualretrospective.wordpress.com/> - Komuniti Sejarah Tempatan khususnya di Pulau Labuan - <https://labuanislandbirds.wordpress.com/> - Komuniti aktiviti pengamatan burung dan konservasi tempatan Hiburan - [Labuan Entertainment Center](http://www.popin-labuan.com/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20080516235142/http://www.popin-labuan.com/) 2008-05-16 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") Perbankan - [Association of Banks Labuan](http://www.aob-labuan.com/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20070505081936/http://www.aob-labuan.com/) 2007-05-05 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") Unit Amanah - [ECTrust](http://www.ectrustco.com/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20081121081031/http://www.ectrustco.com/) 2008-11-21 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") - [ITMC Fiduciary](http://www.itmcfiduciary.com/) \| [l](https://ms.wikipedia.org/wiki/Templat:Labuan "Templat:Labuan") [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perbincangan_templat:Labuan "Perbincangan templat:Labuan") [s](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Templat:Labuan&action=edit)[Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wilayah_Persekutuan "Wilayah Persekutuan") [Labuan]() \| \| \|---\|---\| \| [Ibu kota](https://ms.wikipedia.org/wiki/Ibu_negara "Ibu negara"): [Victoria](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bandar_Victoria "Bandar Victoria") \| \| \| Topik \| [Indeks](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Indeks_rencana_berkaitan_Labuan&action=edit&redlink=1 "Indeks rencana berkaitan Labuan (laman tidak wujud)") [Sejarah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#Sejarah) [Perbadanan Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perbadanan_Labuan "Perbadanan Labuan") [Perlembagaan](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Perlembagaan_Labuan&action=edit&redlink=1 "Perlembagaan Labuan (laman tidak wujud)") [Pilihan raya](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilihan_raya_di_Labuan&action=edit&redlink=1 "Pilihan raya di Labuan (laman tidak wujud)") [Geografi](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Geografi_Labuan&action=edit&redlink=1 "Geografi Labuan (laman tidak wujud)") [Undang-undang](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Undang-undang_Labuan&action=edit&redlink=1 "Undang-undang Labuan (laman tidak wujud)") [Muzik](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Muzik_Labuan&action=edit&redlink=1 "Muzik Labuan (laman tidak wujud)") [Orang Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Orang_dari_Labuan "Kategori:Orang dari Labuan") [Lambang](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategori:Senarai_lambang_Labuan&action=edit&redlink=1 "Kategori:Senarai lambang Labuan (laman tidak wujud)") [Lagu rasmi](https://ms.wikipedia.org/wiki/Maju_dan_Sejahtera "Maju dan Sejahtera") Bendera [Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Senarai_bendera_Malaysia#Wilayah_Persekutuan "Senarai bendera Malaysia") [Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bendera_Wilayah_Persekutuan "Bendera Wilayah Persekutuan") [Jata](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Jata_Labuan&action=edit&redlink=1 "Jata Labuan (laman tidak wujud)") [Tarikan pelancong](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Tarikan_pelancong_di_Labuan "Kategori:Tarikan pelancong di Labuan") \| \| Masyarakat \| [Budaya](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategori:Kebudayaan_Labuan&action=edit&redlink=1 "Kategori:Kebudayaan Labuan (laman tidak wujud)") [Jenayah](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Jenayah_di_Labuan&action=edit&redlink=1 "Jenayah di Labuan (laman tidak wujud)") [Masakan](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Masakan_Labuan&action=edit&redlink=1 "Masakan Labuan (laman tidak wujud)") [Demografi](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Demografi_Labuan&action=edit&redlink=1 "Demografi Labuan (laman tidak wujud)") [Ekonomi](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Ekonomi_Labuan&action=edit&redlink=1 "Ekonomi Labuan (laman tidak wujud)") [Pendidikan](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Pendidikan_di_Labuan&action=edit&redlink=1 "Pendidikan di Labuan (laman tidak wujud)") [Kumpulan etnik](https://ms.wikipedia.org/wiki/Templat:Kumpulan_etnik_di_Malaysia "Templat:Kumpulan etnik di Malaysia") [Politik](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategori:Politik_Labuan&action=edit&redlink=1 "Kategori:Politik Labuan (laman tidak wujud)") \| \| Bahagian pentadbiran \| \| \| \| \| \| Pekan utama \| [Batu Manikar](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Batu_Manikar&action=edit&redlink=1 "Batu Manikar (laman tidak wujud)") [Kiamsam](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kiamsam&action=edit&redlink=1 "Kiamsam (laman tidak wujud)") [Layang-Layangan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Layang-Layangan "Layang-Layangan") [Rancha-Rancha](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Rancha-Rancha&action=edit&redlink=1 "Rancha-Rancha (laman tidak wujud)") \| \| Kampung \| [Batu Arang](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Batu_Arang&action=edit&redlink=1 "Kampung Batu Arang (laman tidak wujud)") [Bebuloh](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kampung_Bebuloh "Kampung Bebuloh") [Bukit Kuda](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kampung_Bukit_Kuda "Kampung Bukit Kuda") [Bukit Kalam](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Bukit_Kalam&action=edit&redlink=1 "Kampung Bukit Kalam (laman tidak wujud)") [Durian Tunjong](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Durian_Tunjong&action=edit&redlink=1 "Kampung Durian Tunjong (laman tidak wujud)") [Ganggarak](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kampung_Ganggarak "Kampung Ganggarak") [Gersik Saguking](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Gersik_Saguking&action=edit&redlink=1 "Kampung Gersik Saguking (laman tidak wujud)") [Kerupang](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Kerupang&action=edit&redlink=1 "Kampung Kerupang (laman tidak wujud)") [Lajau](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Lajau&action=edit&redlink=1 "Kampung Lajau (laman tidak wujud)") [Lubok Temiang](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Lubok_Temiang&action=edit&redlink=1 "Kampung Lubok Temiang (laman tidak wujud)") [Membedai](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Membedai&action=edit&redlink=1 "Kampung Membedai (laman tidak wujud)") [Merinding](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Merinding&action=edit&redlink=1 "Kampung Merinding (laman tidak wujud)") [Nagalang](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Nagalang&action=edit&redlink=1 "Kampung Nagalang (laman tidak wujud)") [Pantai](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kampung_Pantai "Kampung Pantai") [Patau-Patau](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Patau-Patau&action=edit&redlink=1 "Kampung Patau-Patau (laman tidak wujud)") [Sungai Bedaun](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Sungai_Bedaun&action=edit&redlink=1 "Kampung Sungai Bedaun (laman tidak wujud)") [Sungai Keling](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Sungai_Keling&action=edit&redlink=1 "Kampung Sungai Keling (laman tidak wujud)") [Sungai Lada](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Sungai_Lada&action=edit&redlink=1 "Kampung Sungai Lada (laman tidak wujud)") [Sungai Pagar](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kampung_Sungai_Pagar "Kampung Sungai Pagar") [Tanjung Aru](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Tanjung_Aru&action=edit&redlink=1 "Kampung Tanjung Aru (laman tidak wujud)") [Tanjung Kubong](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampung_Tanjung_Kubong&action=edit&redlink=1 "Kampung Tanjung Kubong (laman tidak wujud)") \| \| Pulau \| [Burung](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Burung "Pulau Burung") [Daat](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Daat "Pulau Daat") [Kuraman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Kuraman "Pulau Kuraman") [Papan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Papan "Pulau Papan") [Rusukan Besar](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Rusukan_Besar "Pulau Rusukan Besar") [Rusukan Kecil](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Rusukan_Kecil "Pulau Rusukan Kecil") \| \| Bahagian pilihan raya \| [P166 Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan_\(kawasan_persekutuan\) "Labuan (kawasan persekutuan)") \| \| ![Laman Commons](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/20px-Commons-logo.svg.png) [Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Labuan "commons:Labuan") ![Laman Wikisource](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/20px-Wikisource-logo.svg.png) [Wikisource](https://ms.wikisource.org/wiki/Portal:Labuan "s:Portal:Labuan") ![Kategori](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Folder_Hexagonal_Icon.svg/20px-Folder_Hexagonal_Icon.svg.png) [Kategori](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Labuan "Kategori:Labuan") \| \| \| [l](https://ms.wikipedia.org/wiki/Templat:Negeri_dan_Wilayah_Persekutuan_Malaysia "Templat:Negeri dan Wilayah Persekutuan Malaysia") [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perbincangan_templat:Negeri_dan_Wilayah_Persekutuan_Malaysia "Perbincangan templat:Negeri dan Wilayah Persekutuan Malaysia") [s](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Templat:Negeri_dan_Wilayah_Persekutuan_Malaysia&action=edit)[![Bendera Malaysia](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Flag_of_Malaysia.svg/40px-Flag_of_Malaysia.svg.png)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Flag_of_Malaysia.svg "Bendera Malaysia") [Negeri dan Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Negeri_dan_wilayah_persekutuan_di_Malaysia "Negeri dan wilayah persekutuan di Malaysia") di [Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia "Malaysia") [![Lambang Malaysia](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Coat_of_arms_of_Malaysia.svg/40px-Coat_of_arms_of_Malaysia.svg.png)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Coat_of_arms_of_Malaysia.svg "Lambang Malaysia") \| \| \| \|---\|---\|---\| \| [Negeri-Negeri Tanah Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Semenanjung_Malaysia "Semenanjung Malaysia") \| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Flag_of_Johor.svg/40px-Flag_of_Johor.svg.png) [Johor](https://ms.wikipedia.org/wiki/Johor "Johor") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Flag_of_Kedah.svg/40px-Flag_of_Kedah.svg.png) [Kedah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kedah "Kedah") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Flag_of_Kelantan.svg/40px-Flag_of_Kelantan.svg.png) [Kelantan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kelantan "Kelantan") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Flag_of_Malacca.svg/40px-Flag_of_Malacca.svg.png) [Melaka](https://ms.wikipedia.org/wiki/Melaka "Melaka") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Flag_of_Negeri_Sembilan.svg/40px-Flag_of_Negeri_Sembilan.svg.png) [Negeri Sembilan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Negeri_Sembilan "Negeri Sembilan") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Flag_of_Pahang.svg/40px-Flag_of_Pahang.svg.png) [Pahang](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pahang "Pahang") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Flag_of_Perak.svg/40px-Flag_of_Perak.svg.png) [Perak](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perak "Perak") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Flag_of_Perlis.svg/40px-Flag_of_Perlis.svg.png) [Perlis](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perlis "Perlis") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Flag_of_Penang_%28Malaysia%29.svg/40px-Flag_of_Penang_%28Malaysia%29.svg.png) [Pulau Pinang](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Pinang "Pulau Pinang") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Flag_of_Selangor.svg/40px-Flag_of_Selangor.svg.png) [Selangor](https://ms.wikipedia.org/wiki/Selangor "Selangor") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Flag_of_Terengganu.svg/40px-Flag_of_Terengganu.svg.png) [Terengganu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Terengganu "Terengganu") \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Malaysia_location_map_with_districts.svg/120px-Malaysia_location_map_with_districts.svg.png)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Malaysia_location_map_with_districts.svg) \| \| [Negeri-Negeri Borneo](https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia_Timur "Malaysia Timur") \| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Flag_of_Sabah.svg/40px-Flag_of_Sabah.svg.png) [Sabah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sabah "Sabah") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Flag_of_Sarawak.svg/40px-Flag_of_Sarawak.svg.png) [Sarawak](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sarawak "Sarawak") \| \| \| [Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wilayah_Persekutuan "Wilayah Persekutuan") \| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Flag_of_Kuala_Lumpur%2C_Malaysia.svg/40px-Flag_of_Kuala_Lumpur%2C_Malaysia.svg.png) [Kuala Lumpur](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur "Kuala Lumpur") · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Flag_of_Labuan.svg/40px-Flag_of_Labuan.svg.png) [Labuan]() · ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Flag_of_Putrajaya.svg/40px-Flag_of_Putrajaya.svg.png) [Putrajaya](https://ms.wikipedia.org/wiki/Putrajaya "Putrajaya") \| \| ![](https://ms.wikipedia.org/wiki/Special:CentralAutoLogin/start?useformat=desktop&type=1x1&usesul3=1) Diambil daripada "<https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&oldid=6641524>" [Kategori](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Kategori "Khas:Kategori"): - [Rencana yang mengandungi teks bahasa Melayu Baku](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategori:Rencana_yang_mengandungi_teks_bahasa_Melayu_Baku&action=edit&redlink=1 "Kategori:Rencana yang mengandungi teks bahasa Melayu Baku (laman tidak wujud)") - [Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Labuan "Kategori:Labuan") - [Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Wilayah_Persekutuan "Kategori:Wilayah Persekutuan") - [Pulau di Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Pulau_di_Wilayah_Persekutuan "Kategori:Pulau di Wilayah Persekutuan") - [Negeri dan wilayah persekutuan di Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Negeri_dan_wilayah_persekutuan_di_Malaysia "Kategori:Negeri dan wilayah persekutuan di Malaysia") - [Asia Tenggara Maritim](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Asia_Tenggara_Maritim "Kategori:Asia Tenggara Maritim") Kategori-kategori tersembunyi: - [Laman yang menggunakan gajet WikiMiniAtlas](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Laman_yang_menggunakan_gajet_WikiMiniAtlas "Kategori:Laman yang menggunakan gajet WikiMiniAtlas") - [Laman dengan argumen formatnum bukan angka](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Laman_dengan_argumen_formatnum_bukan_angka "Kategori:Laman dengan argumen formatnum bukan angka") - [CS1: Ketidakpastian Julian–Gregorian](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:CS1:_Ketidakpastian_Julian%E2%80%93Gregorian "Kategori:CS1: Ketidakpastian Julian–Gregorian") - [Pautan archiveis templat webarchive](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Pautan_archiveis_templat_webarchive "Kategori:Pautan archiveis templat webarchive") - [Sumber CS1 bahasa Jerman (de)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Sumber_CS1_bahasa_Jerman_\(de\) "Kategori:Sumber CS1 bahasa Jerman (de)") - [Sumber CS1 bahasa Perancis (fr)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Sumber_CS1_bahasa_Perancis_\(fr\) "Kategori:Sumber CS1 bahasa Perancis (fr)") - [Sumber CS1 bahasa Inggeris (en)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Sumber_CS1_bahasa_Inggeris_\(en\) "Kategori:Sumber CS1 bahasa Inggeris (en)") - [Koordinat di Wikidata](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Koordinat_di_Wikidata "Kategori:Koordinat di Wikidata") - [Rencana yang mengandungi teks bahasa Jerman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Rencana_yang_mengandungi_teks_bahasa_Jerman "Kategori:Rencana yang mengandungi teks bahasa Jerman") - [Pautan wayback templat webarchive](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kategori:Pautan_wayback_templat_webarchive "Kategori:Pautan wayback templat webarchive") - Laman ini kali terakhir disunting pada 15:00, 13 September 2025. - Teks disediakan di bawah [Lesen Creative Commons Pengiktirafan/Perkongsian Serupa](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ms); terma tambahan mungkin digunapakai. Lihat [Terma Penggunaan](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use) untuk butiran lanjut. - [Dasar privasi](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy) - [Perihal Wikipedia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Perihal) - [Penafian](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Penafian_umum) - [Kod Tatakelakuan](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct) - [Pembangun](https://developer.wikimedia.org/) - [Statistik](https://stats.wikimedia.org/#/ms.wikipedia.org) - [Kenyataan kuki](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement) - [Paparan mudah alih](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Labuan&mobileaction=toggle_view_mobile) - [![Wikimedia Foundation](https://ms.wikipedia.org/static/images/footer/wikimedia.svg)](https://www.wikimedia.org/) - [![Powered by MediaWiki](https://ms.wikipedia.org/w/resources/assets/mediawiki_compact.svg)](https://www.mediawiki.org/) Cari Togol isi kandungan Labuan 63 bahasa [Tambah topik](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan)
Readable Markdown	\| Labuan \| \| \|---\|---\| \| [Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Negeri_dan_Wilayah_Persekutuan_di_Malaysia "Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia") \| \| \| Wilayah Persekutuan Labuan \| \| \| Transkripsi Lain-lain \| \| \| • [Jawi](https://ms.wikipedia.org/wiki/Tulisan_Jawi "Tulisan Jawi") \| لابوان‎ \| \| • [Cina](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bahasa_Cina "Bahasa Cina") \| 纳闽 \| \| \| \| \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Labuan_Financial_Park_-_01.JPG/250px-Labuan_Financial_Park_-_01.JPG)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_Financial_Park_-_01.JPG) \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg/250px-Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_Malaysia_War-Cemetery-02.jpg) \| \| \| \| \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg/250px-Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg) \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Labuan_FerryTerminal.jpg/250px-Labuan_FerryTerminal.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_FerryTerminal.jpg) \| \| [![Bendera Labuan](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Flag_of_Labuan.svg/120px-Flag_of_Labuan.svg.png)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Flag_of_Labuan.svg "Bendera Labuan") Bendera [![Mohor rasmi Labuan](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Seal_of_Labuan.svg/120px-Seal_of_Labuan.svg.png)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Seal_of_Labuan.svg "Mohor rasmi Labuan") Mohor \| \| \| Nama panggilan: Pulau Mutiara Borneo \| \| \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Labuan_in_Malaysia_%28special_marker%29.svg/250px-Labuan_in_Malaysia_%28special_marker%29.svg.png)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_in_Malaysia_\(special_marker\).svg)Labuan di [Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia "Malaysia") \| \| \| Koordinat: [5°19′13.16″U 115°12′40.42″T / 5\.3203222°U 115.2112278°T](https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Labuan&params=5_19_13.16_N_115_12_40.42_E_type:city\(95120\)_region:MY) \| \| \| [Negara](https://ms.wikipedia.org/wiki/Senarai_negara_berdaulat "Senarai negara berdaulat") \| [Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia "Malaysia") \| \| [Ibu kota](https://ms.wikipedia.org/wiki/Senarai_ibu_kota_di_Malaysia "Senarai ibu kota di Malaysia") \| [Bandar Victoria](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bandar_Victoria "Bandar Victoria") \| \| Pentadbiran \| \| \| • Jenis \| [Pemerintahan persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wilayah_persekutuan "Wilayah persekutuan") dengan [kerajaan tempatan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kerajaan_tempatan "Kerajaan tempatan") \| \| • Badan \| [Perbadanan Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perbadanan_Labuan "Perbadanan Labuan") \| \| • Pengerusi \| [Anifah Aman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Anifah_Aman "Anifah Aman") \| \| Keluasan \| \| \| • Jumlah \| 91 km2 (35 batu persegi) \| \| Aras tertinggi([Bukit Kubong](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bukit_Kubong "Bukit Kubong")) \| 94 m (308 ft) \| \| Penduduk(2020) \| \| \| • Jumlah \| 95,120 \| \| • Kepadatan \| 1,038/km2 (2,690/batu persegi) \| \| [Indeks Pembangunan Manusia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Indeks_Pembangunan_Manusia "Indeks Pembangunan Manusia") \| \| \| • IPM (2023) \| 0\.843 (tinggi) ([ke-3](https://ms.wikipedia.org/wiki/Senarai_negeri_Malaysia_mengikut_Indeks_Pembangunan_Manusia "Senarai negeri Malaysia mengikut Indeks Pembangunan Manusia")) \| \| [Zon waktu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Zon_waktu "Zon waktu") \| [UTC+8](https://ms.wikipedia.org/wiki/UTC%2B8 "UTC+8") ([MST](https://ms.wikipedia.org/wiki/Waktu_Piawai_Malaysia "Waktu Piawai Malaysia")) \| \| Kod kawasan \| 087 \| \| [Pendaftaran kenderaan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Plat_pendaftaran_kenderaan "Plat pendaftaran kenderaan") \| [L](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Nombor_pendaftaran_kenderaan_Malaysia&action=edit&redlink=1 "Nombor pendaftaran kenderaan Malaysia (laman tidak wujud)") SL (sebelum menjadi WP) \| \| [Min waktu suria](https://ms.wikipedia.org/wiki/Waktu_suria "Waktu suria") \| UTC+06:46:40 \| \| Laman sesawang \| [www.pl.gov.my](http://www.pl.gov.my/) \| Labuan, atau nama rasminya Wilayah Persekutuan Labuan merupakan sebuah [Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wilayah_Persekutuan "Wilayah Persekutuan") di [Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia "Malaysia"). Wilayah ini merangkumi keseluruhan pulau Labuan yang mempunyai keluasan 91.64 km2, dan enam pulau kecil di luar perairan negeri [Sabah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sabah "Sabah") di Malaysia Timur. Pulau Labuan terletak sekitar 10 km dari pantai Sabah, dua jam setengah penerbangan dari [Kuala Lumpur](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur "Kuala Lumpur"), dan sekitar 30 km dari pantai [Brunei](https://ms.wikipedia.org/wiki/Brunei "Brunei"). Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pantai pada 1990 dan pelabuhan bebas cukai sejak 1956. Labuan mempunyai pelabuhan yang dalam dan besar, yang merupakan punca asal namanya pelabuhan atau "Labuhan". Pusat pentadbiran bagi Labuan ialah [Bandar Victoria](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bandar_Victoria "Bandar Victoria"), yang terkenal sebagai [pusat kewangan luar pesisir](https://ms.wikipedia.org/wiki/Badan_luar_pesisir "Badan luar pesisir") yang menawarkan perkhidmatan dan perniagaan antarabangsa sejak 1990, serta menjadi hab sokongan luar pesisir bagi aktiviti minyak dan gas serantau. Sejarah Labuan [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg/250px-Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Treaty_of_Labuan1846_dec18_outside.jpg) Tentera laut British mengelilingi pekarangan istana Sultan Brunei semasa Perjanjian Labuan 1846. [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan%2C_N._W._Coast_of_Borneo.jpg/250px-Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan%2C_N._W._Coast_of_Borneo.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Ceremony_of_Hoisting_the_British_Flag_on_the_island_of_Labuan,_N._W._Coast_of_Borneo.jpg) Bendera British dinaikkan di Labuan pada 24 Disember 1846. Selama tiga abad sejak abad ke-15, Pulau Labuan merupakan sebahagian dari [Kesultanan Brunei](https://ms.wikipedia.org/wiki/Empayar_Brunei "Empayar Brunei").[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[2\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-McColl2005-2) Pada 1775, Labuan telah diduduki sementara oleh [Syarikat Hindia Timur Inggeris](https://ms.wikipedia.org/wiki/Syarikat_Hindia_Timur_Inggeris "Syarikat Hindia Timur Inggeris") setelah kekalahan mereka di [Pulau Balambangan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Balambangan "Pulau Balambangan"). [Sultan Omar Ali Saifuddien I](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sultan_Omar_Ali_Saifuddien_I "Sultan Omar Ali Saifuddien I"), Sultan Brunei cuba mendapatkan sokongan syarikat itu terhadap penceroboh Sulu dengan menawarkan pulau Labuan sebagai alternatif kepada pulau Balambangan, namun syarikat itu sebaliknya cuba menduduki Balambangan buat kali kedua dan gagal. Penawaran semula Labuan oleh baginda Sultan kepada syarikat itu tidak menyebabkan penubuhan mana-mana penempatan tetap British di pulau itu.[\[10\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-10) Labuan mula menarik semula perhatian British pada abad ke-19, apabila Kapten [Rodney Mundy](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Rodney_Mundy&action=edit&redlink=1 "Rodney Mundy (laman tidak wujud)") telah memperoleh pulau itu bagi pihak [British](https://ms.wikipedia.org/wiki/Empayar_British "Empayar British") melalui Perjanjian Labuan yang dimeterai bersama [Sultan Omar Ali Saifuddin II](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sultan_Omar_Ali_Saifuddin_II "Sultan Omar Ali Saifuddin II") pada 18 Disember 1846.[\[11\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-11) Rodney Mundy telah membawa [Pengiran Momin](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sultan_Abdul_Momin "Sultan Abdul Momin") bagi menyaksikan penyerahan pulau itu kepada kerajaan British pada 24 Disember 1846.[\[12\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Saunders2013-12) Beberapa sumber menyatakan bahawa Sultan telah diugut oleh tentera British yang akan menyerang istana Sultan jika baginda enggan menandatangani perjanjian itu, dan terdapat juga sumber lain yang mengatakan bahawa penyerahan pulau itu merupakan ganjaran kepada British atas bantuan mereka memerangi lanun.[\[3\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb-3)[\[13\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-13)[\[14\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-14) Antara sebab utama penyerahan Labuan kepada British ialah keinginan British untuk membina pengkalan tentera laut bagi melindungi kepentingan komersial mereka di rantau ini dan menyekat kegiatan lanun di [Laut China Selatan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Laut_China_Selatan "Laut China Selatan").[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[15\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-15)[\[16\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-16) British juga mempercayai bahawa Labuan akan menjadi sebuah pulau seperti [Singapura](https://ms.wikipedia.org/wiki/Singapura_dalam_Negeri-Negeri_Selat "Singapura dalam Negeri-Negeri Selat").[\[17\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-17) Pada 1848, Labuan telah menjadi sebuah [jajahan Mahkota](https://ms.wikipedia.org/wiki/Jajahan_Mahkota_Labuan "Jajahan Mahkota Labuan") dengan [James Brooke](https://ms.wikipedia.org/wiki/James_Brooke "James Brooke") sebagai gabenor pertamanya.[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[4\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lbc-4)[\[5\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Mathews2014-5)[\[18\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-18) Pada 1849, Syarikat Kepulauan Timur (Eastern Archipelago Company) menjadi antara syarikat pertama British yang cuba mengeksploitasi deposit arang batu pulau itu, namun tidak lama kemudian mereka terlibat dalam pertikaian dengan James Brooke.[\[19\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-19)[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[20\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-20)[\[21\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-21) Menyedari Labuan bukanlah aset komersial yang hebat dan strategik, pentadbiran pulau itu telah diserahkan kepada [Syarikat Berpiagam Borneo Utara British](https://ms.wikipedia.org/wiki/Syarikat_Berpiagam_Borneo_Utara_British "Syarikat Berpiagam Borneo Utara British") pada 1890.[\[22\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-OlsonShadle1996-22)[\[23\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Welman-23) Syarikat itu kemudiannya tidak dapat mengurus Labuan dengan baik, bahkan pada 1904, pulau itu dicadangkan untuk diserahkan semula kepada Brunei.[\[24\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-deVienne2015-24) Pada 1894, British telah membina kabel komunikasi bawah laut bagi menghubungkan komunikasi pulau itu dengan [Borneo Utara](https://ms.wikipedia.org/wiki/Borneo_Utara "Borneo Utara"), Singapura dan [Hong Kong](https://ms.wikipedia.org/wiki/Hong_Kong_British "Hong Kong British") buat kali pertama.[\[25\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-25) Menjelang 30 Oktober 1906, kerajaan British telah bercadang untuk memasukkan Labuan ke dalam [Negeri-Negeri Selat](https://ms.wikipedia.org/wiki/Negeri-Negeri_Selat "Negeri-Negeri Selat"), di mana cadangan itu mula berkuat kuasa pada 1 Januari 1907.[\[6\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-RentonRobertson1908-6)[\[7\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Office1917-7) [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo%2C_Labuan.jpg/250px-Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo%2C_Labuan.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Japanese_landing_off_the_west_coast_of_British_North_Borneo,_Labuan.jpg) [Tentera laut Jepun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Tentera_Laut_Imperial_Jepun "Tentera Laut Imperial Jepun") berlabuh di pantai Labuan pada 14 Januari 1942. [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Japanese_Surrender%2C_Labuan_%28AWM_115989%29.JPG/250px-Japanese_Surrender%2C_Labuan_%28AWM_115989%29.JPG)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Japanese_Surrender,_Labuan_\(AWM_115989\).JPG) Leftenan Jeneral Jepun, Masao Baba, menandatangani dokumen penyerahan pada 9 September 1945. Sewaktu [Perang Dunia Kedua](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perang_Dunia_Kedua "Perang Dunia Kedua"), Labuan telah [diduduki](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pendudukan_Jepun_di_Borneo_British "Pendudukan Jepun di Borneo British") oleh Jepun dari 3 Januari 1942 hingga Jun 1945 dan berada di bawah kawalan unit Tentera Jepun ke-37 yang mengawal Borneo Utara.[\[26\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-26) Pulau itu telah dijadikan sebagai pusat pentadbiran tentera Jepun dan ditukar namanya kepada Pulau Maida (前田島 \[Maeda-shima\]) sempena nama Komander tentera Jepun di Borneo, Marquis Toshinari Maeda.[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[27\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Ooi2004-27) Jepun juga telah membangunkan Labuan dan Teluk Brunei sebagai pengkalan tentera laut apabila serangan balas tentera Berikat makin hampir.[\[12\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Saunders2013-12) Pembebasan Borneo oleh [tentera Berikat](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pihak_Berikat "Pihak Berikat") bermula pada 10 Jun 1945 apabila tentera Australia mula melancarkan serangan di bawah nama kod [Operasi Oboe Six](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pertempuran_di_Borneo_Utara "Pertempuran di Borneo Utara"), di mana Labuan menjadi objektif utama untuk dirampas semula dari Jepun.[\[28\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Sandler2001-28) Divisyen 9 tentera Australia telah melancarkan serangan dengan bantuan serangan dari udara dan pengeboman di laut sehingga penawanan lapangan terbang Labuan.[\[29\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-29)[\[30\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-30) Sebahagian besar pulau itu termasuklah bandar Victoria telah berada di bawah kawalan tentera Berikat dalam tempoh empat hari selepas [pendaratan pada 10 Jun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pertempuran_Labuan "Pertempuran Labuan").[\[28\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Sandler2001-28) Pada 9 September 1945, Leftenan Jeneral Jepun, [Masao Baba](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Masao_Baba&action=edit&redlink=1 "Masao Baba (laman tidak wujud)") telah menyerah diri secara rasminya di kawasan yang kini dikenali sebagai Tugu Penyerahan Jepun (Surrender Point) berdekatan dengan pantai Layang-Layang, dan beliau telah di bawa ke ibu pejabat Divisyen 9 di pulau itu bagi menandatangani dokumen penyerahan.[\[31\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-31) Selepas [penyerahan Jepun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Penyerahan_kalah_Jepun "Penyerahan kalah Jepun"), nama Labuan telah dikembalikan oleh British dan pentadbiran pulau itu telah digantikan dengan [Pentadbiran Tentera British](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pentadbiran_Tentera_British_\(Borneo\) "Pentadbiran Tentera British (Borneo)"). Pada 15 Julai 1946, pentadbiran Tentera British telah dimansuhkan dan Labuan seterusnya dimasukkan ke dalam [Jajahan Mahkota Borneo Utara](https://ms.wikipedia.org/wiki/Tanah_Jajahan_Mahkota_British_Borneo_Utara "Tanah Jajahan Mahkota British Borneo Utara") yang baru ditubuhkan. Pada [31 Ogos 1963](https://ms.wikipedia.org/wiki/Hari_Pemerintahan_Sendiri_Borneo_Utara "Hari Pemerintahan Sendiri Borneo Utara"), Borneo Utara telah mendapat hak berkerajaan sendiri dan menyertai persekutuan baharu, Malaysia pada 16 September 1963 sebagai negeri Sabah.[\[1\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-lb_history-1)[\[8\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-Kratoska2001-8) Pada tahun 1984, kerajaan Sabah telah menyerahkan Labuan kepada kerajaan Persekutuan bagi menjadikannya sebagai sebuah [Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wilayah_Persekutuan "Wilayah Persekutuan"). Hal ini dilakukan bagi menjadikannya sebuah pusat kewangan luar pesisir.[\[9\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-labuan-9) Pada 16 April 1984, Labuan secara rasminya menjadi Wilayah Persekutuan kedua Malaysia selepas [Kuala Lumpur](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur "Kuala Lumpur"). Pada tahun 1990, Labuan telah diisytihar sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas.[\[32\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-32) Labuan merupakan salah sebuah Wilayah Persekutuan di Malaysia. Pulau ini ditadbir oleh kerajaan Persekutuan melalui [Jabatan Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Jabatan_Wilayah_Persekutuan_Malaysia "Jabatan Wilayah Persekutuan Malaysia"), sebuah jabatan di bawah [Jabatan Perdana Menteri](https://ms.wikipedia.org/wiki/Jabatan_Perdana_Menteri_Malaysia "Jabatan Perdana Menteri Malaysia"). [Perbadanan Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perbadanan_Labuan "Perbadanan Labuan") merupakan kerajaan tempatan bagi pulau ini dan diketuai oleh seorang pengerusi yang bertanggungjawab terhadap pembangunan dan pentadbiran Labuan. Labuan mempunyai seorang perwakilan di [Dewan Negara](https://ms.wikipedia.org/wiki/Dewan_Negara_\(Malaysia\) "Dewan Negara (Malaysia)") dan seorang di [Dewan Rakyat](https://ms.wikipedia.org/wiki/Dewan_Rakyat_\(Malaysia\) "Dewan Rakyat (Malaysia)"). Ahli Dewan Negara bagi Labuan yang terkini ialah [Anifah Aman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Anifah_Aman "Anifah Aman") dari [Parti Cinta Sabah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Parti_Cinta_Sabah "Parti Cinta Sabah"), merupakan senator pertama yang bukan penduduk Labuan. Perwakilan [Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan_\(kawasan_persekutuan\) "Labuan (kawasan persekutuan)") di Dewan Rakyat pula ialah [Suhaili Abdul Rahman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Suhaili_Abdul_Rahman "Suhaili Abdul Rahman") dari [Perikatan Nasional](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perikatan_Nasional "Perikatan Nasional"). Secara lazimnya, ahli Parlimen bagi Labuan akan dilantik sebagai Pengerusi Perbadanan Labuan. Berikut merupakan senarai pengerusi Perbadanan Labuan sejak tahun 2001. \| Nama \| Mula \| Tamat \| \|---\|---\|---\| \| Othman Mohd Rijal \| 2001 \| 2003 \| \| [Suhaili Abdul Rahman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Suhaili_Abdul_Rahman "Suhaili Abdul Rahman") \| 2003 \| 2008 \| \| [Ahmad Phesal Talib](https://ms.wikipedia.org/wiki/Ahmad_Phesal_Talib "Ahmad Phesal Talib") \| 2008 \| 2011 \| \| [Yussof Mahal](https://ms.wikipedia.org/wiki/Yussof_Mahal "Yussof Mahal") \| 2011 \| 2013 \| \| [Rozman Isli](https://ms.wikipedia.org/wiki/Rozman_Isli "Rozman Isli") \| 2013 \| 2018 \| \| Amir Hussein \| 2019 \| 2021 \| \| [Bashir Alias](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bashir_Alias "Bashir Alias") \| 2021 \| 2023 \| \| [Anifah Aman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Anifah_Aman "Anifah Aman") \| 2023 \| kini \| Labuan secara pentadbirannya dibahagikan kepada [Bandar Victoria](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bandar_Victoria "Bandar Victoria") dan 27 kampung,[\[33\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-33) di mana setiap kampung diketuai oleh seorang ketua kampung: 1. Bukit Kalam 2. Durian Tunjung 3. Tanjung Aru 4. Pohon Batu 5. Batu Arang 6. Patau-Patau 2 7. Belukut 8. Sungai Keling 9. Sungai Bedaun / Sungai Sembilang 10. Layang-Layangan 11. Sungai Labu 12. Pantai 13. Gersik / Saguking / Jawa / Parit 14. Sungai Buton 15. Kilan / Kilan Pulau Akar 16. Lajau 17. Rancha-Rancha 18. Nagalang / Kerupang 19. Bebuloh 20. Sungai Lada 21. Lubok Temiang 22. Sungai Bangat 23. Sungai Miri / Pagar 24. Patau-Patau 1 25. Batu Manikar 26. Bukit Kuda 27. Ganggarak / Merinding Keselamatan Labuan merupakan tanggungjawab kerajaan Persekutuan, dengan kapal peronda tentera laut, garison, dan pasukan tentera udara yang berpangkalan di pulau itu. Kewaspadaan pengawal pantai, kastam dan eksais tempatan menyumbang kepada pengekalan reputasi dan status Labuan sebagai pusat kewangan luar pesisir antarabangsa dan zon perdagangan bebas. [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Federal_Territory_of_Labuan.svg/langms-250px-Federal_Territory_of_Labuan.svg.png)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Federal_Territory_of_Labuan.svg) Peta memaparkan pulau Labuan dan pulau kecil di sekitarnya. [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Bukit_Kubong.jpg/250px-Bukit_Kubong.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Bukit_Kubong.jpg) [Bukit Kubong](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bukit_Kubong "Bukit Kubong") merupakan titik tertinggi pulau Labuan. Wilayah Persekutuan Labuan terdiri daripada Pulau Labuan, iaitu pulau utama dengan keluasan 91.64 kilometer persegi dan enam pulau kecil yang lain di sekitarnya iaitu [Pulau Papan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Papan "Pulau Papan"), [Pulau Daat](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Daat "Pulau Daat"), [Pulau Burong](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Burong "Pulau Burong"), [Pulau Kuraman](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Kuraman "Pulau Kuraman"), [Pulau Rusukan Kecil](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Rusukan_Kecil "Pulau Rusukan Kecil") dan [Pulau Rusukan Besar](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pulau_Rusukan_Besar "Pulau Rusukan Besar"). Pulau-pulau itu terletak lapan kilometer di luar pantai Borneo, bersebelahan dengan negeri Sabah dan terletak di utara negara [Brunei](https://ms.wikipedia.org/wiki/Brunei "Brunei"), di pinggir utara [Teluk Brunei](https://ms.wikipedia.org/wiki/Teluk_Brunei "Teluk Brunei") berhadapan dengan [Laut China Selatan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Laut_China_Selatan "Laut China Selatan"). Bentuk muka bumi Labuan kebanyakannya merupakan kawasan rata dan beralun, dengan titik tertingginya terletak di [Bukit Kubong](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bukit_Kubong "Bukit Kubong") yang hanya berketinggian 94 meter. Labuan mempunyai [iklim hutan hujan tropika](https://ms.wikipedia.org/wiki/Iklim_tropika "Iklim tropika") tanpa musim kemarau. Sepanjang setahun, suhu kebiasannnya berbeza dari 25 hingga 32 °C (77 to 90 °F) dan jarang sekali di bawah 24 °C (75 °F) atau di atas 33 °C (91 °F). Musim panas berlangsung dari April hingga Jun dengan purata suhu tinggi harian melebihi 31 °C (88 °F). Musim sejuk pula berlangsung dari Januari ke Februari puraha suhu tinggi harian kurang daripada 30 °C (86 °F).[\[34\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-weather-34) Stesen kaji cuaca bagi Labuan terletak di [Lapangan Terbang Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Lapangan_Terbang_Labuan "Lapangan Terbang Labuan"). Daripada kesemua hari dengan [kerpasan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kerpasan "Kerpasan") yang diperhatikan di Labuan, 60% daripadanya diselangi dengan ribut petir. Ia kebiasaannya berlaku sangat kerap pada bulan Oktober. Kadar kelembapan relatif di Labuan pula berkisar antara 63% (sederhana lembap) hingga 96% (sangat lembap) dalam masa setahun, jarang sekali menurun di bawah 53% dan mencapai setinggi 100%. \| Data iklim untuk Labuan ([Lapangan Terbang Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Lapangan_Terbang_Labuan "Lapangan Terbang Labuan")) (1991–2020 normal, ekstrem 1930–kini) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| Bulan \| Jan \| Feb \| Mac \| Apr \| Mei \| Jun \| Jul \| Ogo \| Sep \| Okt \| Nov \| Dis \| Tahun \| \| Rekod tinggi suhu, °C (°F) \| 34\.0 (93.2) \| 35\.3 (95.5) \| 36\.4 (97.5) \| 36\.6 (97.9) \| 35\.7 (96.3) \| 34\.9 (94.8) \| 34\.4 (93.9) \| 35\.0 (95.0) \| 34\.2 (93.6) \| 34\.3 (93.7) \| 34\.7 (94.5) \| 34\.4 (93.9) \| 36\.6 (97.9) \| \| Purata maksimum suhu harian, °C (°F) \| 30\.4 (86.7) \| 30\.6 (87.1) \| 31\.6 (88.9) \| 32\.1 (89.8) \| 32\.1 (89.8) \| 31\.7 (89.1) \| 31\.5 (88.7) \| 31\.6 (88.9) \| 31\.4 (88.5) \| 31\.0 (87.8) \| 31\.1 (88.0) \| 30\.8 (87.4) \| 31\.3 (88.3) \| \| Purata suhu harian, °C (°F) \| 27\.3 (81.1) \| 27\.2 (81.0) \| 27\.7 (81.9) \| 28\.3 (82.9) \| 28\.4 (83.1) \| 28\.1 (82.6) \| 27\.9 (82.2) \| 28\.0 (82.4) \| 27\.8 (82.0) \| 27\.5 (81.5) \| 27\.6 (81.7) \| 27\.5 (81.5) \| 27\.8 (82.0) \| \| Purata minimum suhu harian, °C (°F) \| 24\.9 (76.8) \| 24\.9 (76.8) \| 25\.1 (77.2) \| 25\.4 (77.7) \| 25\.6 (78.1) \| 25\.2 (77.4) \| 25\.0 (77.0) \| 25\.1 (77.2) \| 24\.9 (76.8) \| 24\.7 (76.5) \| 24\.8 (76.6) \| 24\.9 (76.8) \| 25 (77) \| \| Rekod rendah suhu, °C (°F) \| 21\.3 (70.3) \| 21\.1 (70.0) \| 20\.8 (69.4) \| 21\.7 (71.1) \| 20\.4 (68.7) \| 20\.0 (68.0) \| 19\.3 (66.7) \| 21\.2 (70.2) \| 21\.0 (69.8) \| 21\.5 (70.7) \| 21\.9 (71.4) \| 21\.8 (71.2) \| 19\.3 (66.7) \| \| Purata [kerpasan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kerpasan "Kerpasan"), mm (inci) \| 222\.8 (8.77) \| 105\.2 (4.14) \| 124\.4 (4.90) \| 216\.5 (8.52) \| 267\.0 (10.51) \| 312\.1 (12.29) \| 299\.3 (11.78) \| 311\.1 (12.25) \| 332\.9 (13.11) \| 427\.5 (16.83) \| 364\.8 (14.36) \| 336\.4 (13.24) \| 3,320 (130.7) \| \| Purata bilangan hari kerpasan (≥ 1.0 mm) \| 11\.0 \| 7\.1 \| 9\.0 \| 12\.4 \| 14\.4 \| 14\.5 \| 14\.0 \| 13\.3 \| 15\.4 \| 18\.4 \| 17\.4 \| 15\.3 \| 162\.2 \| \| Purata [kelembapan relatif](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kelembapan_relatif "Kelembapan relatif") (%) (at 14:00) \| 73 \| 74 \| 71 \| 70 \| 71 \| 69 \| 69 \| 70 \| 70 \| 72 \| 73 \| 73 \| 71 \| \| Purata bulanan [jangka masa sinaran matahari](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Jangka_masa_sinaran_matahari&action=edit&redlink=1 "Jangka masa sinaran matahari (laman tidak wujud)") \| 202\.6 \| 199\.8 \| 248\.2 \| 250\.3 \| 243\.1 \| 214\.9 \| 220\.5 \| 222\.3 \| 195\.6 \| 206\.0 \| 209\.7 \| 214\.4 \| 2,627.4 \| \| Sumber 1: [Pertubuhan Meteorologi Dunia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pertubuhan_Meteorologi_Dunia "Pertubuhan Meteorologi Dunia")[\[35\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-WMOCLINO-35) [Deutscher Wetterdienst](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Deutscher_Wetterdienst&action=edit&redlink=1 "Deutscher Wetterdienst (laman tidak wujud)") (humidity, 1939–1966)[\[36\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-DWD-36) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Sumber 2: Meteo Climat (record highs and lows)[\[37\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-meteoclimat-37) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg/250px-Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_Malaysia_Financial-Park-Complex-01.jpg) Kompleks Taman Kewangan Labuan, juga dikenali sebagai Ujana Kewangan (UK) dalam kalangan orang Labuan. [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Labuan_port-Malaysia.JPG/250px-Labuan_port-Malaysia.JPG)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_port-Malaysia.JPG) [Pelabuhan Labuan](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Pelabuhan_Labuan&action=edit&redlink=1 "Pelabuhan Labuan (laman tidak wujud)") Ekonomi Labuan berkembang pusat dengan sumber minyak dan gas yang luas serta perkhidmatan pelaburan dan perbankan antarabangsa. Ekonomi Labuan sebahagian besarnya berorientasikan import-eksport. Hampir semua komoditinya seperti minyak mentah, metanol, besi panas berbriket (HBI), gas, tepung, makanan haiwan, hasil laut dan jubin seramik dieksport ke [Semenanjung Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Semenanjung_Malaysia "Semenanjung Malaysia") dan luar negara. Bahan mentah, alat ganti dan peralatan untuk kegunaan industri serta produk pengguna pula diimport. Pada tahun 2004, jumlah nilai perdagangan luar Labuan mencecah RM 11.8 bilion berbanding hanya RM 5 bilion pada tahun 1995 untuk lebihan dagangan bersih sebanyak RM 5.1 bilion. Antara rakan perdagangan utamanya ialah Semenanjung Malaysia, Sarawak, India dan Korea Selatan. 65 peratus daripada jumlah eksportnya terdiri daripada hasil berasaskan gas dan petroleum.[\[38\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-38) [Keluaran dalam negara kasar](https://ms.wikipedia.org/wiki/Keluaran_dalam_negara_kasar "Keluaran dalam negara kasar") (KDNK) bagi Labuan dianggarkan berjumlah RM 3.63 bilion pada tahun 2012 dengan kadar pertumbuhan 5.8 peratus. KDNK per kapita Labuan pula berjumlah RM 39,682 dengan jumlah pekerjaan mencecah 39,800. Sektor ekonomi utama di Labuan ialah sektor perkhidmatan dan pembuatan yang menyumbang 94.6 peratus daripada jumlah KDNK wilayah. Sektor perkhidmatan ini sebahagian besarnya terdiri daripada perkhidmatan perniagaan, insurans, hartanah dan kewangan manakala sektor pembuatan pula terdiri daripada industri minyak dan gas.[\[39\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-39) [Pusat Kewangan dan Perniagaan Antarabangsa Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pusat_Kewangan_dan_Perniagaan_Antarabangsa_Labuan "Pusat Kewangan dan Perniagaan Antarabangsa Labuan") (Labuan IBFC) telah diwujudkan sebagai satu-satunya hab kewangan luar pesisir Malaysia pada Oktober 1990 dan beroperasi di bawah nama Pusat Kewangan Luar Pesisir Antarabangsa Labuan (IOFC). Pada masa itu, ia ditubuhkan untuk mengukuhkan sumbangan perkhidmatan kewangan kepada KDNK Malaysia serta membangunkan pulau dan kawasan sekitarnya. Bidang kuasa yang diselia oleh Lembaga Perkhidmatan Kewangan Labuan (LOFSA) menawarkan faedah seperti cukai 3 peratus atas keputusan bersih yang diaudit atau kadar rata RM 20,000 kepada syarikat perdagangan, kos operasi yang rendah, kawalan pertukaran liberal dan pelbagai kelebihan lain termasuklah pembekal perkhidmatan yang sedia ada, berpengalaman dan profesional. Pada tahun 2010, tanggapan "luar pesisir" telah dikecualikan daripada kesemua statut Labuan kerana tekanan dunia terhadap kawasan perlindungan cukai dan luar pesisir. Sejak penubuhannya, bidang kuasa ini telah berkembang menjadi pangkalan bagi lebih daripada 4,800 syarikat luar pesisir dan 68 bank berlesen. Ia juga mempunyai lebih 370 yayasan berdaftar, 100 perkongsian dan 63 amanah berlesen.[\[40\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-40) Labuan IBFC sedang memulakan strategi pertumbuhan yang agresif untuk menjadi pusat perniagaan dan kewangan antarabangsa utama di rantau Asia Pasifik. Sektor perniagaan Labuan tertumpu pada lima teras iaitu syarikat induk luar pesisir, insurans kaptif, struktur kewangan Islam patuh Syariah, dana awam dan swasta serta pengurusan kekayaan. Kedudukan Labuan IBFC dipertingkatkan lagi dengan pelancaran inisiatif Pusat Kewangan Islam Antarabangsa Malaysia pada Ogos 2006. \| Tahun \| Pend. \| ±% \| \|---\|---\|---\| \| 1991 \| 54,241 \| — \| \| 2000 \| 70,871 \| \+30.7% \| \| 2010 \| 83,920 \| \+18.4% \| \| 2020 \| 95,120 \| \+13.3% \| \| Sumber: [\[41\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020KF-41) \| \| \| Taburan etnik di Labuan (2020)[\[42\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020_census-42) Lain-lain (1.8%) Bukan warganegara (11.4%) Menurut [Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020](https://ms.wikipedia.org/wiki/Banci_Penduduk_dan_Perumahan_Malaysia_2020 "Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020"), Labuan mempunyai penduduk berjumlah 95,120 orang, dengan kadar pertumbuhan penduduk sebanyak 0.67 peratus pada tahun 2021. Labuan merupakan wilayah keempat terpadat di Malaysia, dengan kadar kepadatan penduduk mencecah 1,034 orang perkilometer persegi. Kadar kelahiran kasar bagi Labuan dicatatkan sebanyak 17 kelahiran bagi setiap 1,000 penduduk, manakala kadar kematian kasar direkodkan sebanyak tiga kematian per 1,000 penduduk. 11.4 peratus daripada jumlah penduduk Labuan merupakan bukan warganegara, merupakan peratusan yang tertinggi antara Wilayah Persekutuan yang lain.[\[41\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020KF-41) Sebahagian besar penduduk Labuan merupakan masyarakat [Bumiputera](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bumiputera "Bumiputera"), yang tergolong dalam 76.4 peratus daripada jumlah penduduk. Masyarakat Bumiputera ini terdiri daripada orang [Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Melayu_Malaysia "Orang Melayu Malaysia") yang merupakan majoriti, orang beretnik [Kadazan-Dusun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kadazan-Dusun "Kadazan-Dusun"), [Bajau](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bajau "Bajau"), [Murut](https://ms.wikipedia.org/wiki/Murut "Murut") dan [Lundayeh](https://ms.wikipedia.org/wiki/Lundayeh "Lundayeh") serta beberapa golongan masyarakat Bumiputera lain seperti [Iban](https://ms.wikipedia.org/wiki/Iban "Iban"), [Bidayuh](https://ms.wikipedia.org/wiki/Suku_Bidayuh "Suku Bidayuh") dan [Melanau](https://ms.wikipedia.org/wiki/Melanau "Melanau"). Masyarakat Melayu di Labuan kebanyakannya berketurunan [Melayu Brunei](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Melayu_Brunei "Orang Melayu Brunei") atau ada juga yang berketurunan [Kedayan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kedayan "Kedayan"). Penduduk Labuan juga terdiri daripada masyarakat bukan Bumiputera, majoritinya merupakan penduduk berbangsa [Cina](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Cina_Malaysia "Orang Cina Malaysia") dan sebilangan kecil berketurunan [India](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_India_Malaysia "Orang India Malaysia") dan lain-lain. Sebahagian besar penduduk berbangsa Cina di Labuan merupakan [orang Hoklo](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Hoklo "Orang Hoklo"), dan terdapat juga ramai [orang Hakka](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Hakka "Orang Hakka"), kebanyakannya berasal atau berketurunan dari Sabah. \| Kaum/ Etnik \| Populasi 2020[\[42\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020_census-42) \| \| \|---\|---\|---\| \| Jumlah \| % \| \| \| [Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Melayu_Malaysia "Orang Melayu Malaysia") \| 23,640 \| 24\.9% \| \| [Kadazan-Dusun](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kadazan-Dusun "Kadazan-Dusun") \| 9,408 \| 9\.9% \| \| [Bajau](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bajau "Bajau") \| 6,866 \| 7\.2% \| \| [Murut](https://ms.wikipedia.org/wiki/Murut "Murut") \| 1,265 \| 1\.3% \| \| [Iban](https://ms.wikipedia.org/wiki/Iban "Iban") \| 1,153 \| 1\.2% \| \| Bumiputera lain \| 30,339 \| 32\.0% \| \| [Cina](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_Cina_Malaysia "Orang Cina Malaysia") \| 9,843 \| 10\.3% \| \| [India](https://ms.wikipedia.org/wiki/Orang_India_Malaysia "Orang India Malaysia") \| 891 \| 0\.9% \| \| Lain-lain \| 883 \| 0\.9% \| \| Bukan warganegara \| 10,832 \| 11\.4% \| \| Agama di Labuan – 2020 \| \| \| \|---\|---\|---\| \| Agama \| \| Peratus \| \| [Islam](https://ms.wikipedia.org/wiki/Islam "Islam") \| \| 77\.2% \| \| [Kristian](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kristian "Kristian") \| \| 13\.8% \| \| [Buddhisme](https://ms.wikipedia.org/wiki/Buddhisme "Buddhisme") \| \| 8\.1% \| \| [Hinduisme](https://ms.wikipedia.org/wiki/Hinduisme "Hinduisme") \| \| 0\.6% \| \| Lain-lain \| \| 0\.2% \| \| [Tidak beragama](https://ms.wikipedia.org/wiki/Tidak_beragama "Tidak beragama") \| \| 0\.1% \| [Islam](https://ms.wikipedia.org/wiki/Islam "Islam") ialah agama rasmi bagi persekutuan Malaysia, termasuklah Wilayah Persekutuan. Walaupun agama Islam merupakan agama rasmi, namun agama lain juga boleh diamalkan oleh penduduk. Penduduk beragama Islam merupakan majoriti di Labuan, yang mewakili lebih 77 peratus daripada jumlah penduduk. Penganut agama Islam di Labuan majoritinya terdiri daripada beberapa etnik Bumiputera Muslim seperti Melayu, Bajau dan Kedayan. [Kristian](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kristian "Kristian") merupakan agama kedua terbesar di Labuan, di mana hampir 14 peratus penduduk menganut agama itu. Penganut Kristian di Labuan kebanyakannya terdiri daripada orang Kadazan-Dusun dan juga kelompok signifikan lain seperti masyarakat berbangsa Cina. Penganut [agama Buddha](https://ms.wikipedia.org/wiki/Agama_Buddha "Agama Buddha") pula mewakili lapan peratus daripada jumlah penduduk, majoritinya merupakan penduduk berbangsa Cina. Terdapat juga beberapa agama lain yang merupakan minoriti, antaranya termasuklah agama [Hindu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Hinduisme "Hinduisme"), [Sikh](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sikhisme "Sikhisme"), [Taoisme](https://ms.wikipedia.org/wiki/Taoisme "Taoisme"), [Konfusianisme](https://ms.wikipedia.org/wiki/Konfusianisme "Konfusianisme") dan [agama rakyat Cina](https://ms.wikipedia.org/wiki/Agama_rakyat_China "Agama rakyat China"), serta ada juga yang tidak beragama.[\[41\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020KF-41) [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg/250px-Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg)](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fail:Labuan_Malaysia_Airport-01.jpg) [Lapangan Terbang Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Lapangan_Terbang_Labuan "Lapangan Terbang Labuan") Tidak seperti Wilayah Persekutuan yang lain, pembangunan infrastruktur awam di Labuan agak kurang membangun. Landskap pulau ini dicirikan dengan campuran bangunan lama dan kemajuan seni bina moden yang terhad. Projek infrastruktur utama seperti pembangunan rangkaian jalan dan sistem pengangkutan awam di Labuan kurang meluas, sehingga menyebabkan masalah trafik yang signifikan terutamanya pada waktu puncak. Labuan mempunyai rangkaian jalan raya dengan panjang berjumlah 274.7 kilometer, terdiri daripada jalan persekutuan sepanjang 142 kilometer dan jalan negeri sepanjang 132 kilometer. Antara jalan utama di Labuan ialah [Laluan Persekutuan 700](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Laluan_Persekutuan_Malaysia_700&action=edit&redlink=1 "Laluan Persekutuan Malaysia 700 (laman tidak wujud)") yang menghubungkan kawasan-kawasan di utara dan selatan pulau ini. Antara hab pengangkutan utama yang menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar [Borneo](https://ms.wikipedia.org/wiki/Borneo "Borneo") ialah perkhidmatan feri dan bot. Terdapat perkhidmatan feri dari Kota Kinabalu dan Menumbok di Sabah serta dari Terminal Feri [Serasa](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kampung_Serasa "Kampung Serasa") di Brunei. Terdapat juga perkhidmatan bot ekspres dari Sipitang di Sabah serta Lawas dan Limbang di Sarawak yang menawarkan perjalanan yang lebih cepat. [Terminal Feri Antarabangsa Labuan](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Terminal_Feri_Antarabangsa_Labuan&action=edit&redlink=1 "Terminal Feri Antarabangsa Labuan (laman tidak wujud)") merupakan hab pengangkutan air utama di pulau ini. Labuan turut mempunyai sebuah lapangan terbang, iaitu [Lapangan Terbang Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Lapangan_Terbang_Labuan "Lapangan Terbang Labuan") yang dikendalikan oleh [Malaysia Airports](https://ms.wikipedia.org/wiki/Malaysia_Airports "Malaysia Airports"). Lapangan terbang ini menawarkan perkhidmatan penerbangan penumpang ke [Miri](https://ms.wikipedia.org/wiki/Miri "Miri"), Kota Kinabalu dan Kuala Lumpur. Perkhidmatan penerbangan ini disediakan oleh syarikat penerbangan [AirAsia](https://ms.wikipedia.org/wiki/AirAsia "AirAsia"), [Malaysia Airlines](https://ms.wikipedia.org/wiki/Penerbangan_Malaysia "Penerbangan Malaysia") dan [MASwings](https://ms.wikipedia.org/wiki/MASwings "MASwings"). Sehingga kini, tiada perkhidmatan pengangkutan darat yang dibangunkan bagi menghubungkan pulau Labuan dengan tanah besar Borneo. Terdapat cadangan bagi membina sebuah [jambatan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Jambatan_Labuan%E2%80%93Menumbok "Jambatan Labuan–Menumbok") dari pulau itu ke Menumbok, Sabah yang mula diperkenalkan sekitar 1990-an. Namun, projek itu telah menghadapi banyak kelewatan dan tidak dapat diteruskan kerana kajian kebolehlaksanaan projek yang telah lapuk dan perlu dikemas kini bagi memastikan projek itu dapat berjalan dengan lancar. Sektor pendidikan di Labuan berada di bawah seliaan Jabatan Pendidikan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat sebanyak 27 sekolah kerajaan di Labuan, terdiri daripada 17 sekolah rendah dan 10 sekolah menengah. Daripada 17 sekolah rendah, 15 daripadanya merupakan sekolah kebangsaan dan dua lagi merupakan sekolah jenis kebangsaan (Cina). Sekolah menengah pula terdiri daripada lapan sekolah menengah kebangsaan, sebuah [Sekolah Berasrama Penuh](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sekolah_Berasrama_Penuh "Sekolah Berasrama Penuh") iaitu [SM Sains Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sekolah_Menengah_Sains_Labuan "Sekolah Menengah Sains Labuan") dan sebuah kolej vokasional iaitu [Kolej Vokasional Labuan](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolej_Vokasional_Labuan&action=edit&redlink=1 "Kolej Vokasional Labuan (laman tidak wujud)"). Selain sekolah kerajaan, terdapat juga 10 sekolah rendah dan sebuah sekolah menengah agama yang berada di bawah seliaan [Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Majlis_Agama_Islam_Wilayah_Persekutuan "Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan") Labuan. Labuan turut mempunyai tiga buah sekolah swasta, terdiri daripada sebuah sekolah rendah, sebuah sekolah menengah dan sebuah sekolah antarabangsa.[\[42\]](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_note-2020_census-42) Labuan juga menempatkan beberapa institusi pendidikan tinggi yang terdiri daripada universiti dan kolej awam serta kolej matrikulasi. Antara universiti awam yang terdapat di Labuan ialah [Universiti Malaysia Sabah](https://ms.wikipedia.org/wiki/Universiti_Malaysia_Sabah "Universiti Malaysia Sabah") (UMS) Kampus Antarabangsa Labuan. Selain universiti, terdapat juga Institut Latihan Perindustrian Labuan dan [Kolej Matrikulasi Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kolej_Matrikulasi_Labuan "Kolej Matrikulasi Labuan"). Sektor penjagaan kesihatan di Labuan pula dikelola oleh Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Labuan. Terdapat hanya sebuah hospital di Labuan, iaitu [Hospital Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Hospital_WP_Labuan "Hospital WP Labuan") yang berkapasiti 122 katil. Namun, Labuan juga mempunyai dua klinik kesihatan, sebuah klinik komuniti dan 10 klinik desa yang terletak di serata pulau dan menyediakan pemeriksaan dan rawatan kesihatan awal kepada penduduk tempatan. - [Pelancongan di Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pelancongan_di_Labuan "Pelancongan di Labuan") - [Pengangkutan di Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pengangkutan_di_Labuan "Pengangkutan di Labuan") - [Identiti Labuan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Identiti_Labuan "Identiti Labuan") 1. ^ [*a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-1) [c](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-2) [d](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-3) [e](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-4) [f](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-5) [g](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-6) [h](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-7) [i](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_history_1-8) Stephen R. Evans; Abdul Rahman Zainal; Rod Wong Khet Ngee (1996). [The History of Labuan Island (Victoria Island)](https://web.archive.org/web/20130701160652/http://library.perdana.org.my/Digital_Content/NLM/Batch3/B03_PDF_DVD001/15%20sep/M959.521EVAHistoryOfLabuanVictoriaIsland.pdf) (PDF). Calendar Print Pte Ltd. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [981-00-7764-5](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/981-00-7764-5 "Khas:Sumber buku/981-00-7764-5") . Diarkibkan daripada [yang asal](http://library.perdana.org.my/Digital_Content/NLM/Batch3/B03_PDF_DVD001/15%20sep/M959.521EVAHistoryOfLabuanVictoriaIsland.pdf) (PDF) pada 1 Julai 2013. 2. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-McColl2005_2-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-McColl2005_2-1) R. W. McColl (1 Januari 2005). [Encyclopedia of World Geography](https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA123). Infobase Publishing. m/s. 123–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-8160-7229-3](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-8160-7229-3 "Khas:Sumber buku/978-0-8160-7229-3") . 3. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_3-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lb_3-1) Rozan Yunos (7 September 2008). ["Loss of Labuan, a former Brunei island"](https://web.archive.org/web/20140428182303/http://www.bt.com.bn/life/2008/09/07/loss_of_labuan_a_former_brunei_island). [The Brunei Times](https://ms.wikipedia.org/wiki/The_Brunei_Times "The Brunei Times"). Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.bt.com.bn/life/2008/09/07/loss_of_labuan_a_former_brunei_island) pada 28 April 2014. Dicapai pada 29 April 2014. 4. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lbc_4-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-lbc_4-1) ["Opening of the New Colony of Labuan"](http://nla.gov.au/nla.news-article709047). Sydney Daily Advertiser. [National Library of Australia](https://ms.wikipedia.org/wiki/National_Library_of_Australia "National Library of Australia"). 23 September 1848. Dicapai pada 29 April 2014. 5. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Mathews2014_5-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Mathews2014_5-1) Philip Mathews (28 Februari 2014). [Chronicle of Malaysia: Fifty Years of Headline News, 1963–2013](https://books.google.com/books?id=md9UAgAAQBAJ&pg=PA15). Editions Didier Millet. m/s. 15–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-967-10617-4-9](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-967-10617-4-9 "Khas:Sumber buku/978-967-10617-4-9") . 6. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-RentonRobertson1908_6-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-RentonRobertson1908_6-1) Alexander Wood Renton; Maxwell Anderson Robertson; Frederick Pollock; William Bowstead (1908). [Encyclopædia of the laws of England with forms and precedents by the most eminent legal authorities](https://books.google.com/books?id=7QsyAAAAIAAJ). Sweet & Maxwell. 7. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Office1917_7-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Office1917_7-1) United States. Hydrographic Office (1917). [Asiatic Pilot: The coasts of Sumatra and the adjacent straits and islands](https://books.google.com/books?id=VNQNAQAAMAAJ). Hydrographic office under the authority of the secretary of the navy. 8. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Kratoska2001_8-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Kratoska2001_8-1) Paul H. Kratoska (2001). [South East Asia, Colonial History: Peaceful transitions to independence (1945–1963)](https://books.google.com/books?id=yookbQZ-0yUC&pg=PA129). Taylor & Francis. m/s. 129–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-415-24784-9](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-415-24784-9 "Khas:Sumber buku/978-0-415-24784-9") . 9. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-labuan_9-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-labuan_9-1) ["Laws of Malaysia A585 Constitution (Amendment) (No.2) Act 1984"](https://web.archive.org/web/20140429050631/http://www.dvs.gov.my/c/document_library/get_file?uuid=01e32808-0a2b-4369-9747-2021f14012c9&groupId=16746). Government of Malaysia. Department of Veterinary Services. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.dvs.gov.my/c/document_library/get_file?uuid=01e32808-0a2b-4369-9747-2021f14012c9&groupId=16746) pada 29 April 2014. Dicapai pada 28 April 2014. 10. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-10)* B.A. Hussainmiya, Brunei Revival of 1906 A Popular History, Brunei Press Sdn Bhd, Brunei, 2006, p.xi 11. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-11) Rodney Mundy; James Brooke (1848). [Narrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris](https://books.google.com/books?id=FB1JAAAAcAAJ&pg=PA367). Murray. m/s. 367–. 12. ^ [*a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Saunders2013_12-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Saunders2013_12-1) Graham Saunders (5 November 2013). [A History of Brunei](https://books.google.com/books?id=DUv8AQAAQBAJ&pg=PA78). Routledge. m/s. 78 & 123. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-1-136-87394-2](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-1-136-87394-2 "Khas:Sumber buku/978-1-136-87394-2") . 13. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-13)* B.A. Hussainmiya (2006). [Brunei Revival of 1906 (A Popular History) – The Surrender of Labuan and The First Brunei-British Treaty](https://web.archive.org/web/20140912112209/http://www.ubd.edu.bn/academic/faculty/FASS/staff/docs/BAH/revival.pdf) (PDF). [Bandar Seri Begawan](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bandar_Seri_Begawan "Bandar Seri Begawan"): [Universiti Brunei Darussalam](https://ms.wikipedia.org/wiki/Universiti_Brunei_Darussalam "Universiti Brunei Darussalam"); Brunei Press Sdn Bhd. m/s. 12/34. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [99917-32-15-2](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/99917-32-15-2 "Khas:Sumber buku/99917-32-15-2") . Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.ubd.edu.bn/academic/faculty/FASS/staff/docs/BAH/revival.pdf) (PDF) pada 12 September 2014. Dicapai pada 29 April 2014. 14. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-14) W. H. Treacher, C.M.G. M.A. Oxon (1891). ["British Borneo: Sketches of Brunai, Sarawak, Labuan and North Borneo"](https://web.archive.org/web/20131011213647/http://www.ttc.edu.sg/csca/rart_doc/treacher1891.pdf) (PDF). [University of California Libraries](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_California_Libraries&action=edit&redlink=1 "University of California Libraries (laman tidak wujud)"). [Trinity Theological College](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Trinity_Theological_College,_Singapore&action=edit&redlink=1 "Trinity Theological College, Singapore (laman tidak wujud)"). m/s. 12 / Chapter VI. Pages 84–92. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.ttc.edu.sg/csca/rart_doc/treacher1891.pdf) (PDF) pada 11 Oktober 2013. Dicapai pada 29 April 2014. 15. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-15) Henry Keppel (2009). [The Expedition to Borneo of H. M. S. Dido: 1843 – 1846](https://books.google.com/books?id=CHVCGKBzhYwC&pg=PA304). BoD – Books on Demand. m/s. 304–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-3-941842-95-3](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-3-941842-95-3 "Khas:Sumber buku/978-3-941842-95-3") . 16. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-16) ["The Straits Times, 14 October 1848, Page 3 (Labuan)"](http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes18481014.2.14.aspx). [National Library Board](https://ms.wikipedia.org/wiki/National_Library_Board "National Library Board"). 14 Oktober 1848. m/s. 3. Dicapai pada 29 April 2014. 17. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-17) ["The Straits Times, 21 October 1848, Page 3 (Labuan)"](http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes18481021.2.14.aspx). National Library Board. 21 Oktober 1848. m/s. 3. Dicapai pada 29 April 2014. 18. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-18) Rodney Mundy; James Brooke (1848). [Narrative of events in Borneo and Celebes, down to the occupation of Labuan: from the journals of James Brooke, Rajah of Sarãwak, and governor of Labuan, together with a narrative of the operations of H.M.S. Iris](https://books.google.com/books?id=FB1JAAAAcAAJ&pg=PA367). Murray. m/s. 367–. 19. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-19) Phillip Cottrell (25 Mei 2012). [Investment Banking in England 1856–1881(Rle Banking and Finance)](https://books.google.com/books?id=R6rZBqy4X-gC&pg=PA211). Routledge. m/s. 211–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-415-53020-0](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-415-53020-0 "Khas:Sumber buku/978-0-415-53020-0") . 20. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-20) Eastern Archipelago Company (1853). [The Queen on the Prosecution of Sir James Brooke, K.C.B. Against the Eastern Archipelago Company; Containing the Judgments of the Queen's Bench and the Exchequer Chamber, Together with Two Articles from the "Times" Newspaper, Etc](https://books.google.com/books?id=gCFYAAAAcAAJ&pg=PA9). W. Clowes & Sons. m/s. 9–. 21. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-21) Eastern Archipelago Company (1853). [Annual Report of the Directors of the Eastern Archipelago Company](https://books.google.com/books?id=Ls0NAAAAQAAJ&pg=PA149). Eastern Archipelago Company. m/s. 149–. 22. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-OlsonShadle1996_22-0) James Stuart Olson; Robert Shadle (1996). [Historical Dictionary of the British Empire](https://books.google.com/books?id=f0VnzMelzm8C&pg=PA645). Greenwood Publishing Group. m/s. 645–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-313-29367-2](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-313-29367-2 "Khas:Sumber buku/978-0-313-29367-2") . 23. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Welman_23-0) Frans Welman (9 Mac 2017). [Borneo Trilogy Volume 1: Sabah](https://books.google.com/books?id=glG-WBH8hkQC&pg=PA162). Booksmango. m/s. 162–. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-616-245-078-5](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-616-245-078-5 "Khas:Sumber buku/978-616-245-078-5") . 24. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-deVienne2015_24-0) Marie-Sybille de Vienne (2015). [Brunei: From the Age of Commerce to the 21st Century](https://books.google.com/books?id=IfpIBwAAQBAJ). NUS Press. m/s. 90. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [9789971698188](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/9789971698188 "Khas:Sumber buku/9789971698188") . 25. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-25) ["Staying connected"](https://web.archive.org/web/20140429161634/http://www.thestar.com.my/story.aspx/?sec=l&file=%2F2012%2F1%2F16%2Flifefocus%2F20120116083237). [The Star](https://ms.wikipedia.org/wiki/The_Star_\(Malaysia\) "The Star (Malaysia)"). 16 Januari 2012. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.thestar.com.my/story.aspx/?sec=l&file=%2F2012%2F1%2F16%2Flifefocus%2F20120116083237) pada 29 April 2014. Dicapai pada 30 April 2014. 26. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-26) T. A. Edwin Gibson; G. Kingsley Ward (1989). [Courage remembered: the story behind the construction and maintenance of the Commonwealth's military cemeteries and memorials of the wars of 1914–1918 and 1939–1945](https://books.google.com/books?id=dm7xAAAAMAAJ). McClelland & Stewart. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-7710-8786-8](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-7710-8786-8 "Khas:Sumber buku/978-0-7710-8786-8") . 27. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Ooi2004_27-0) Keat Gin Ooi (October 2004). [Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor](https://books.google.com/books?id=smKyAAAAIAAJ). ABC-CLIO. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-1-57607-770-2](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-1-57607-770-2 "Khas:Sumber buku/978-1-57607-770-2") . 28. ^ [*a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Sandler2001_28-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-Sandler2001_28-1) Stanley Sandler (January 2001). [World War II in the Pacific: An Encyclopedia](https://books.google.com/books?id=K-027Yrx12UC&pg=PA182). Taylor & Francis. m/s. 181–182. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-0-8153-1883-5](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-0-8153-1883-5 "Khas:Sumber buku/978-0-8153-1883-5") . 29. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-29)* James O'Connor (13 Jun 1945). ["Australians Swarm Ashore on N-W Borneo Coast"](http://nla.gov.au/nla.news-article56381584). [The Morning Bulletin](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Morning_Bulletin&action=edit&redlink=1 "The Morning Bulletin (laman tidak wujud)"). National Library of Australia. Dicapai pada 30 April 2014. 30. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-30) Australian Officials (19 Jun 1945). ["Capture of Labuan Airstrip in Borneo"](http://nla.gov.au/nla.news-article17942995). [The Sydney Morning Herald](https://ms.wikipedia.org/wiki/The_Sydney_Morning_Herald "The Sydney Morning Herald"). National Library of Australia. Dicapai pada 30 April 2014. 31. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-31) ["Surrender Point Memorial, Labuan Island"](https://web.archive.org/web/20140501110149/http://www.dva.gov.au/commems_oawg/OAWG/war_memorials/overseas_memorials/malaysia/Pages/malaysia%20surrender%20point.aspx). [Department of Veterans' Affairs](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Department_of_Veterans%27_Affairs_\(Australia\)&action=edit&redlink=1 "Department of Veterans' Affairs (Australia) (laman tidak wujud)"). 19 November 2012. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.dva.gov.au/commems_oawg/OAWG/war_memorials/overseas_memorials/malaysia/Pages/malaysia%20surrender%20point.aspx) pada 1 Mei 2014. Dicapai pada 1 May 2014. 32. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-32) ["Chapter 8: Labuan International Offshore Financial Centre"](https://web.archive.org/web/20140502033011/http://www.bnm.gov.my/index.php?rp=19). [Bank Negara Malaysia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Bank_Negara_Malaysia "Bank Negara Malaysia"). Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.bnm.gov.my/index.php?rp=19) pada 2 Mei 2014. Dicapai pada 1 Mei 2014. "Labuan was declared as an International Offshore Financial Centre (IOFC) in October 1990 to complement the activities of the domestic financial market in [Kuala Lumpur](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur "Kuala Lumpur"), strengthen the contribution of financial services to [Gross National Products](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Gross_National_Product&action=edit&redlink=1 "Gross National Product (laman tidak wujud)") of Malaysia as well as develop the island and areas within its vicinity." 33. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-33) [JADUAL PELAKSANAAN PROGRAM KESEDARAN KITAR SEMULA BAGI KAMPUNG-KAMPUNG DI W.P. LABUAN UNTUK TAHUN 2011](http://www.pl.gov.my/documents/10157/dd6dcf0f-8a1b-44bc-92a2-37d06e5d377d) [Diarkibkan](https://archive.today/20140106014714/http://www.pl.gov.my/documents/10157/dd6dcf0f-8a1b-44bc-92a2-37d06e5d377d) 6 Januari 2014 di [archive.today](https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Archive.today&action=edit&redlink=1 "Archive.today (laman tidak wujud)") 34. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-weather_34-0) ["Average Weather for Labuan"](http://weatherspark.com/averages/34018/Labuan-Federal-Territory-of-Labuan-Malaysia). WeatherSpark. Dicapai pada 21 Januari 2014. 35. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-WMOCLINO_35-0) ["World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020"](https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-5-WMO-Normals-9120/Malaysia/CSV/Labuan_96465.csv). Pertubuhan Meteorologi Dunia. Dicapai pada 19 Oktober 2023. 36. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-DWD_36-0) ["Klimatafel von Labuan / Insel Borneo (Kalimantan) / Malaysia"](http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_964650_kt.pdf) (PDF). Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world (dalam bahasa Jerman). Deutscher Wetterdienst. Dicapai pada 17 October 2016. 37. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-meteoclimat_37-0) ["Station Labuan"](http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=797) (dalam bahasa Perancis). Meteo Climat. Dicapai pada 14 October 2016. 38. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-38) ["Labuan Economy"](https://web.archive.org/web/20140201215346/http://www.llpm.com.my/index.php?option=com_content&view=article&id=118:labuan-economy&catid=53:labuan-economy-and-developments&Itemid=139). Pengurusan Pelabuhan Bebas Labuan. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.llpm.com.my/index.php?option=com_content&view=article&id=118:labuan-economy&catid=53:labuan-economy-and-developments&Itemid=139) pada 1 Februari 2014. Dicapai pada 20 Januari 2014. 39. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-39) ["KDNK mengikut negeri, 2005–2012"](https://web.archive.org/web/20131126180006/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Akaun/files/gdp_state/2005-2012/Penerbitan_KDNK_Negeri_2005-2012.pdf) (PDF) (dalam bahasa Inggeris dan Bahasa Melayu). Jabatan Perangkaan Malaysia. Diarkibkan daripada [yang asal](http://www.statistics.gov.my/portal/download_Akaun/files/gdp_state/2005-2012/Penerbitan_KDNK_Negeri_2005-2012.pdf) (PDF) pada 26 November 2013. Dicapai pada 20 Januari 2014. 40. [^](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-40) ["2022 Labuan IBFC Financial Landscape"](https://exty.bio/incorporating-in-labuan-in-2024-how-you-can-benefit-from-forming-a-labuan-company/). Exty (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 23 Ogos 2022. 41. ^ [*a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020KF_41-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020KF_41-1) [c](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020KF_41-2) ["Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020"](https://www.dosm.gov.my/uploads/publications/20221020150523.pdf) (pdf) (dalam bahasa Bahasa Melayu dan Inggeris). Jabatan Perangkaan Malaysia. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-967-2000-85-3](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-967-2000-85-3 "Khas:Sumber buku/978-967-2000-85-3") . 42. ^ [a](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020_census_42-0) [b](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020_census_42-1) [c*](https://ms.wikipedia.org/wiki/Labuan#cite_ref-2020_census_42-2) ["Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020, Wilayah Persekutuan Labuan"](https://newss.statistics.gov.my/newss-portalx/ep/epProductFreeDownloadSearch.seam). Jabatan Perangkaan Malaysia. Mei 2022. [ISBN](https://ms.wikipedia.org/wiki/Nombor_Buku_Piawai_Antarabangsa "Nombor Buku Piawai Antarabangsa") [978-967-253-512-6](https://ms.wikipedia.org/wiki/Khas:Sumber_buku/978-967-253-512-6 "Khas:Sumber buku/978-967-253-512-6") . Dicapai pada 7 Mac 2025. Kerajaan - [Labuan Corporation](http://www.pl.gov.my/) - [State Development Office](http://www.wp.icu.gov.my/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20150925091127/http://www.wp.icu.gov.my/) 2015-09-25 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") - [Labuan Tourism](http://www.labuantourism.com.my/) - [Labuan Maps](http://www.dromoz.com/directory/maps/?epid=18734) - [Labuan FM - Suara Pesisir Anda](http://www.labuanfm.net.my/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20070428125347/http://www.labuanfm.net.my/) 2007-04-28 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") Pelancongan - [Labuan](http://www.pulaulabuan.com/) - Informasi pelancongan - [http://www.youtube.com/@WildlifeandNatureNorthBorneo](https://www.youtube.com/@WildlifeandNatureNorthBorneo) - Informasi dan Pengetahuan usaha memperkenalkan Labuan kepada industri pelancongan AviTourism atau EcoTourism serta usaha Konservasi hidupanliar tempatan. Komuniti - [Labuan Online Community](http://www.labuan.net/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20160504005230/http://www.labuan.net/) 2016-05-04 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") - <https://labuaninvisualretrospective.wordpress.com/> - Komuniti Sejarah Tempatan khususnya di Pulau Labuan - <https://labuanislandbirds.wordpress.com/> - Komuniti aktiviti pengamatan burung dan konservasi tempatan Hiburan - [Labuan Entertainment Center](http://www.popin-labuan.com/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20080516235142/http://www.popin-labuan.com/) 2008-05-16 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") Perbankan - [Association of Banks Labuan](http://www.aob-labuan.com/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20070505081936/http://www.aob-labuan.com/) 2007-05-05 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") Unit Amanah - [ECTrust](http://www.ectrustco.com/) [Diarkibkan](https://web.archive.org/web/20081121081031/http://www.ectrustco.com/) 2008-11-21 di [Wayback Machine](https://ms.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") - [ITMC Fiduciary](http://www.itmcfiduciary.com/)
Shard	152 (laksa)
Root Hash	17790707453426894952
Unparsed URL	org,wikipedia!ms,/wiki/Labuan s443